Lenta.ru پورتالىنىڭ حابارلاۋىنشا, حالىقارالىق كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدار بۇدان بىلاي سولتۇستىك افريكادان جەرورتا تەڭىزىمەن ەۋروپاعا قاشقان بوسقىنداردى قۇتقارمايتىندارىن مالىمدەدى. ولاردىڭ تەڭىزدەگى ميگرانتتاردى قۇتقارۋ وپەراتسياسىندا اتقارىپ جاتقان اۋقىمدى جۇمىستارىن ەسكەرە كەلە بۇل شەشىمنىڭ سالدارى اۋىر بولاتىنىن ءتۇسىنۋ قيىن ەمەس.
قارا قۇرلىقتى تاستاپ كەتۋگە نيەت بىلدىرۋشىلەر زاڭسىز جولمەن قايىقتاردى, شاعىن كەمەلەردى لىق تولتىرىپ ليۆيا, مىسىر, تۋنيس ەلدەرىنىڭ جاعالاۋلارىنان سولتۇستىككە, ەۋروپاعا – يتاليا, يسپانيا, گرەكيا ارالدارىنا قاراي اتتانۋدا. الايدا, كوزدەگەن جەرلەرىنە بارلىعى جەتە المايدى. زاڭسىز ادام تاسىمالدايتىن كەمەلەردىڭ سۋعا باتقانى تۋرالى حابار قۇتقارۋشىلارعا كۇندەلىكتى كەلىپ تۇسەدى. سۋعا كەتكەن بوسقىندارعا ەو ەلدەرىنىڭ اسكەري تەڭىزشىلەرى, Frontex جالپىەۋروپالىق شەكارا اگەنتتىگىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن جاعالاۋ كۇزەتى كومەككە كەلەتىن. بىراق ولاردىڭ كۇشتەرى جەتكىلىكسىز بولدى.
سول كەزدە ەۋروپانىڭ كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدارى قول ۇشىن سوزىپ سۋعا باتقان بوسقىنداردى قۇتقارۋعا اتسالىستى. قۇتقارۋ وپەراتسياسىنا «شەكاراسىز دارىگەرلەر», شۆەدتەردىڭ «بالالاردى قۇتقارايىق», نەمىستىڭ «تەڭىز كوزى», فرانتسۋزدىڭ «جەرورتا تەڭىزى SOS», مالتالىق MOAS جانە باسقا دا حالىقارالىق قايىرىمدىلىق ۇيىمدار قاتىستى.
تەڭىز تاكسيى
تەڭىزدە ەرىكتى قۇتقارۋشىلار پايدا بولعالى زاڭسىز ادام تاسىمالداۋشىلار اقشا تابۋدىڭ جەڭىل جولىن تاپتى. بۇرىن ولار جولاۋشىلاردى ارالدارعا دەيىن جەتكىزىپ جۇرگەن, الايدا, ساياحاتتىڭ قاۋىپتى تۇستارى از ەمەس. بارار نەمەسە قايتار جولدا بۇلاردىڭ كەمەلەرىن شەكاراشىلار توقتاتىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن ەدى. وعان قوسا, شىعىننىڭ باسىم بولىگى جانارمايعا جۇمسالادى.
كونترابانداشىلار ء«بىر وقپەن ەكى قويان اتىپ», بۇل ەكى ماسەلەنى ءبىر جولمەن شەشتى. ولار ەندى كەمەلەرىنە تەك بەيتاراپ سۋلارعا دەيىن بارۋعا جەتەتىن جانارماي قۇيىپ, بەنزين تاۋسىلعان سوڭ قايىقتارىن قالقىتىپ قويىپ, SOS دابىلىن بەرىپ قۇتقارۋشىلاردى كۇتىپ جاتۋعا كوشكەن. الايدا, بۇل قۇيتۇرقى ءتاسىلدىڭ دە قاۋىپتى سالدارى از ەمەس-ءتىن. داۋىلدان نەمەسە كومەك تۋرالى دابىل ۋاقىتىلى قابىلدانباۋىنان ءبىراز كەمەلەر سۋعا باتتى, ادام شىعىنى ەسەلەندى.
2016 جىلى Frontex اگەنتتىگىنىڭ شەكاراشىلارى زاڭسىز ادام تاسىمالداۋشىلار مەن كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمداردىڭ قۇتقارۋشىلارى اراسىندا بەلگىلى ءبىر قارجىلىق ىمىرا بولۋى مۇمكىن دەگەن كۇدىك كەلتىردى. ولار بوسقىنداردىڭ زاڭسىز تاسىمالداۋشىلارعا مىڭ دوللار بەرەتىنىن, ول اقشانىڭ ءبىر بولىگى قۇتقارۋشىلارعا بەرىلۋى مۇمكىن ەكەنىن العا تارتتى.
شەكاراشىلار ەرىكتىلەردىڭ كەمەلەرى ءجۇزىپ وتكەن باعدارلاردى زەرتتەپ شىعىپ, ولاردىڭ قۇتقارۋ تۋرالى دابىل شىعاتىن ايماقتارعا الدىن الا ەرەكشە دالدىكپەن باراتىندارىن بايقاعان. ولاردىڭ بولجامىنشا, قۇتقارۋ تۋرالى اقپارات ەرىكتىلەرگە الدىن الا بەرىلىپ وتىرعان جانە بۇل قىزمەت ءۇشىن اقشا تولەنۋى دە ابدەن مۇمكىن.
وسىلايشا, گۋمانيتارلىق كەمەلەر وزىندىك تەڭىز تاكسيىنە اينالا باستاعان كورىنەدى. ەۋروپانىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مۇنداي «جالعان» قايىرىمدىلىققا قارسى. يتاليا پروكۋراتۋراسى ادامداردى زاڭسىز الىپ ءوتۋ بويىنشا ءىس قوزعادى. بۇل ءىس قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن تەرگەلۋ ۇستىندە. Jugend Rettet نەمىس كومپانياسى مەن «شەكاراسىز دارىگەرلەر» ۇيىمىنىڭ ەرىكتىلەرى باستى كۇدىكتىلەر رەتىندە تانىلىپ وتىر.
داۋ تۋدىرعان قۇجات
اتالعان ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن يتاليا بيلىگى كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدار كەمەلەرىنىڭ قىزمەتىن رەتتەيتىن ارنايى كودەكس ازىرلەپ شىعاردى. ەرەجەدە كەمەلەرگە قارۋلى پوليتسەيلەردى وتىرعىزۋ جانە قۇتقارىلعان جولاۋشىلاردى ءبىر كەمەدەن ەكىنشىسىنە اۋىستىرۋعا تىيىم سالۋ قاراستىرىلدى. الايدا, كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمداردىڭ باسىم بولىگى بۇل ەرەجەنى ساقتاۋدان باس تارتىپ, وزدەرىنىڭ جەرورتا تەڭىزىندەگى ميسسيالارى اياقتالعانىن جاريالادى.
بۇل شەشىمدى حالىقارالىق قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارى دا جىلى قابىلدامادى. ماسەلەن, Amnesty International اتالعان قۇجات قۇتقارۋشى توپتاردىڭ بەدەلىن ءتۇسىرۋدى ماقسات تۇتقان اۋقىمدى ناۋقان اياسىندا پايدا بولعانىن العا تارتتى. ۇيىم وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, ەۋروپالىق شەنەۋنىكتەردى بوسقىنداردىڭ زارداپ شەگىپ جاتقانى الاڭداتپايدى, ولار ليۆيا جاعالاۋ كۇزەتىنىڭ ميگرانتتاردى ءوز اۋماقتارىنان شىقپاي جاتىپ ۇستاپ الۋلارىن, وسىلايشا بوسقىنداردىڭ ەۋروپاعا اعىلۋىن شەكتەۋدى كوزدەيدى.
«Amnesty International مەن Human Rights Watch ۇيىمدارى ليۆيا جاعالاۋ كۇزەتى قىزمەتكەرلەرىنىڭ اياۋسىز, زاڭعا قايشى ارەكەتتەرىن قۇجاتپەن بەكىتىپ قويعان», – دەلىنگەن ۇيىمنىڭ مالىمدەمەسىندە.
«جەرورتا تەڭىزىندەگى تراگەديانىڭ اۋقىمىن جانە ليۆيادا بوسقىندارعا قيانات جاسالۋىن ەسكەرە وتىرىپ, ەۋرووداق يتاليامەن بىرگە ليۆيا اۋماقتىق سۋلارىنداعى قۇتقارۋ-ىزدەستىرۋ وپەراتسيالارىن كەڭەيتۋ ءۇشىن جۇمىس جاساۋى كەرەك. ال ولار بولسا بۇل جۇمىستى شەكتەۋدى كوزدەيدى», دەپ مالىمدەدى ەۋروپا مەن ورتالىق ازيا بويىنشا Human Rights Watch باعدارلاماسىنىڭ ديرەكتورى دجۋديت ساندەرلەند.
بوسقىندارعا زورلىق-زومبىلىق كورسەتۋ ءورشىپ تۇر
10 تامىزدا ليۆيا بيلىگى ءوز اۋماقتىق سۋلارىندا جەكە ىزدەستىرۋ-قۇتقارۋ قىزمەتىن قۇرعانى جونىندە ءمالىم ەتتى. وسى كۇننەن باستاپ كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمداردىڭ كەمەلەرىنە ليۆيانىڭ 22 شاقىرىمدىق جاعالاۋ ايماعىنا كىرۋگە جانە وندا جۇرگىزىلىپ جاتقان وپەراتسيالارعا قاتىسۋعا تىيىم سالىندى. ليۆيا جاعالاۋ كۇزەتى ءوز اۋماقتىق سۋلارىندا بوسقىندار مىنگەن قايىقتاردى اۋلاۋعا كىرىستى. ەۋروپانىڭ بۇل ماسەلەدە جەرگىلىكتى بيلىكتى قولدايتىنى جاسىرىن ەمەس. اسىرەسە, 2014 جىلدان بەرى ەلىنە 600 مىڭعا جۋىق بوسقىندى قابىلداعان يتاليانىڭ قالىپتاسقان ۇردىسكە قارسى تۇرۋعا نيەتى بار. ريم مەن تريپولي اراسىنداعى ارنايى كەلىسىمگە سايكەس, يتاليا تەڭىزشىلەرى جەرورتا تەڭىزىندە زاڭسىز ادام تاسىمالىنىڭ جولىن كەسەتىن ليۆيالىق ارىپتەستەرىنە دايارلىق ساباقتارىن جۇرگىزەدى.
«شەكاراسىز دارىگەرلەر» ۇيىمى يتاليالىق بولىمشەسىنىڭ باسشىسى لوريس دە فيليپپي جەرورتا تەڭىزىندەگى ماسەلەنىڭ قيىنداپ كەتۋ ىقتيمالدىعى جوعارى دەپ باعالادى.
«ەگەر گۋمانيتارلىق كەمەلەر جەرورتا تەڭىزىنەن كەتسە, ونداعى ادام شىعىنى ارتا تۇسەدى. سۋعا باتادى نەمەسە ليۆياعا قايتا ورالادى. ال ءبىز بۇل ەلدە زاڭ ۇستەمدىك ەتپەيتىنىن, ميگرانتتارعا زورلىق-زومبىلىق كورسەتۋ جاعدايى ءورشىپ تۇرعانىن بىلەمىز», دەدى ول.
Oxfam گۋمانيتارلىق ۇيىمىنىڭ ماماندارى ليۆيانىڭ ارنايى لاگەرلەرىنەن قاشىپ قۇتىلعان 31 ايەل ادام مەن 127 ەر ازامات اراسىندا ساۋالناما جۇرگىزدى.
لاگەردەن قاشىپ شىققان ايەلدەردىڭ بىرەۋى عانا جىنىستىق زورلىق-زومبىلىققا ۇشىراماعان بولىپ شىقتى. باسىم بولىگى لاگەردە بوسقىنداردىڭ ازاپتالۋىنىڭ, ءولىمىنىڭ كۋاسى بولعان. ولار «قارالى لاگەر» كامەرالارىندا جانتۇرشىگەرلىك ازاپقا ۇشىراعاندارىن ايتقان. بوسقىنداردىڭ 80 پايىزى ۇزاق ۋاقىت بويى تاماق پەن سۋ بەرىلمەگەنىن جەتكىزدى.
بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولىپ سايلانعان قازاقستان اتالعان ماسەلەنى وڭتايلى شەشۋگە مۇددەلى. حالىقارالىق انتيادرولىق باستامالارعا مۇرىندىق بولىپ جۇرگەن قازاقستان بوسقىندار شيەلەنىسىنىڭ الدىن الۋعا ءوز ۇلەسىن قوسادى.
وسىلايشا, ميگرانتتارعا ءبىر جاعىنان ليۆياداعى ارنايى لاگەرگە ءتۇسۋ ۇرەيى, ەكىنشى جاعىنان تەڭىزدە قايىقتارىنىڭ اپاتقا ۇشىراۋ قاۋپى ءتونىپ تۇر. ال كوممەرتسيالىق ەمەس حالىقارالىق ۇيىمدار مەن ەۋروپا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ اراسىنداعى داۋ-داماي بۇگىندە سولتۇستىك افريكادان بەيبىت ءومىر ىزدەپ, جات ەلگە بەت العان ميلليونداعان ادامنىڭ تاعدىرىنا اسەر ەتەتىن ءتۇرى بار.
دايىنداعان
ايدار ءورىسباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
