ەجەلدەن قالىپتاسقان ەلدىك سالتى, ادامدىق مۇراتىنىڭ ءبارى دە رۋحاني بايلىقتىڭ نەگىزگى تەمىرقازىعى ىسپەتتى. تالاي عاسىرلار بەدەرىندە قالىپتاسقان دالا فيلوسوفياسى, حالىق اۋىز ادەبيەتى, قالا بەردى ادامنىڭ بويىندا قالىپتاسقان يگى قاسيەتتەردىڭ ءبارى دە ازاماتتى تۇلعالىق دەڭگەيگە كوتەرىپ, رۋحاني تۇرعىدا كەمەلدەندىرەدى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان شيرەك عاسىر ىشىندە ۇلتتىڭ تاريحىن, ادەبيەتىن, ودان كەيىن الەمدىك ساياساتتى قاۋزاپ بىرنەشە كىتاپتار جازدى. «تاريح تولقىنىندا», «ادىلەتتىڭ اق جولى» كىتاپتارى قازاق ءسوز ونەرىنىڭ ايتۋلى جەتىستىكتەرى دەۋگە بولادى. جۋىردا عانا ەلباسى ءوزىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىن جاريالاپ, الدىمىزعا اسقارالى مىندەتتەر قويدى. بۇل ەندى ادامدى رۋحاني جاڭعىرۋعا ۇندەيتىن, وتكەنىن تانىپ, كەلەشەگىن باعدارلاۋعا شاقىراتىن ماڭىزدى تۋىندى.
ەلباسى ماقالاسىندا ۇلتتىڭ تاعدىرىنا قاتىستى كوپتەگەن دۇنيەلەر ايتىلعان. سونىڭ ءبىرى – لاتىن الىپبيىنە كوشۋ ماسەلەسى. راسىندا دا, لاتىن الىپبيىنە كوشۋ ماسەلەسى تالاي جىلدان بەرى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي كەلە جاتقان ەدى. مۇنداعى كەيبىر ماسەلەلەر دە حالىق ءۇشىن كومەسكى بولدى. سوندىقتان دا ەلباسى بارلىق ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن ءبىر ءوزى تارقاتىپ, ەندىگى جەردە لاتىن الىپبيىنە كوشۋدىڭ دۇرىستىعىن ايقىنداپ بەردى. ءوز سوزىندە پرەزيدەنت «رۋحاني جاڭعىرۋ تەك بۇگىن باستالاتىن جۇمىس ەمەس» دەپ تە اتاپ كورسەتتى. راسىندا دا, ەلباسى ايتقانداي, وسى ۋاقىتقا دەيىن ەلىمىزدە قولعا الىنعان «مادەني مۇرا», «حالىق – تاريح تولقىنىندا» سىندى باعدارلامالار ءوزىنىڭ جەمىسىن بەرىپ تە ۇلگەردى. باعدارلاما اياسىندا قازاقستان اۋماعىنداعى تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەر مەن نىسانداردىڭ جاڭعىرتىلۋى, الەمنىڭ ايگىلى ارحيۆتەرىنەن ءتول تاريحىمىزعا قاتىستى قۇجاتتاردىڭ زەردەلەنۋى دە ۇلتتىڭ رۋحاني تاريحىنداعى ۇلكەن وقيعا.
سونداي-اق, ەلباسىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن الەمنىڭ ەڭ وزىق شىعارمالارى قازاق تىلىنە اۋدارىلىپ, كىتاپ بولىپ باسىلىپ شىقتى. ماسەلەن, نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارى, ادامزاتتىق دەڭگەيدەگى ۇلى ويشىلداردىڭ شىعارمالارى كەيىنگى جاس بۋىنعا ۇلكەن رۋحاني تاربيە بەرگەندىگى ءسوزسىز.
«كۇللى جەر ءجۇزى ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا وزگەرۋدە. الەمدە باعىتى ءالى ب ۇلىڭعىر, جاڭا تاريحي كەزەڭ باستالدى. كۇن ساناپ وزگەرىپ جاتقان ءدۇبىرلى دۇنيەدە سانا-سەزىمىمىز بەن دۇنيەتانىمىمىزعا ابدەن ءسىڭىپ قالعان تاپتاۋرىن قاعيدالاردان ارىلماساق, كوش باسىنداعى ەلدەرمەن تەرەزەمىزدى تەڭەپ, يىق ءتۇيىستىرۋ مۇمكىن ەمەس. وزگەرۋ ءۇشىن ءوزىمىزدى مىقتاپ قولعا الىپ, زامان اعىمىنا يكەمدەلۋ ارقىلى جاڭا ءداۋىردىڭ جاعىمدى جاقتارىن بويعا ءسىڭىرۋىمىز كەرەك», دەدى ەلباسى ءوزىنىڭ ماقالاسىندا. راسىندا دا, قازاق حالقى وسىناۋ ۋاقىتتىڭ ىشىندە تالاي دۇنيەلەرگە كۋا بولدى. ەل ءۇشىن شەشۋشى كەزەڭدەردە دە ەلىمىزدىڭ تىعىرىقتان الىپ شىققان ءوزىنىڭ رۋحاني بايلىعى دەۋگە بولادى.
ەلباسىنىڭ ماقالادا ايتىلعان قوعامدىق سانا, باسەكەگە قابىلەتتىلىك, ۇلتتىق كود, پراگماتيزم تۋرالى ويلارى دا شىندىق. سەبەبى, قازىرگى كەزدە ەلىمىزدىڭ الدىندا الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋ مىندەتى تۇر. بۇل جونىندە دە ەلباسى ءوز سوزىندە ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. ەندىگى جەردە سول دامىعان مەملەكەتتەرمەن يىق تەڭەستىرە وتىرىپ, ولارمەن تاجىريبە الماسۋ مۇمكىندىگى تۋىندادى. ءبىز ەندى وسىناۋ مۇمكىندىكتى رۋحاني تۇرعىدان ءبىر-بىرىمەن ساباقتاستىرا وتىرىپ دامىتۋىمىز قاجەت. ەلباسى ماقالاسىندا اسا ماڭىزدى ءبىر مىندەت بار.
ماسەلەن, پرەزيدەنت ء«بىز جاڭعىرۋ جولىندا بابالاردان ميراس بولىپ, قانىمىزعا سىڭگەن, بۇگىندە تامىرىمىزدا بۇلكىلدەپ جاتقان ىزگى قاسيەتتەردى تۇلەتۋىمىز كەرەك» دەپ ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ەندى ءبىزدىڭ بولمىسىمىزدا عاسىرلار بويى قالىپتاسقان دارقاندىق, قوناقجايلىلىق, كىشىپەيىلدىلىك, قاراپايىمدىلىق سياقتى قاسيەتتەردى ساقتاپ قالۋىمىز كەرەك. بۇل تۇرعىدا ەلباسىنىڭ بولمىسىنان دا مۇنداي ىزگى قاسيەتتەردى تابۋعا بولادى. ەلباسىنىڭ حالىقپەن ەتەنە جاقىندىعى, قاراپايىمدىلىعى جانە بىلىمدىلىگى, پاراساتتىلىعى دا ءوزى ايتقان رۋحاني جاڭعىرۋ توڭىرەگىندەگى ويدى راستايدى.
«بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسى – حالقىمىزدىڭ الدىنا قويىلعان ۇلكەن مىندەت. حالقىمىزدىڭ تالاي تارلان تۇلعالارى ۇلت رۋحانياتىنا قىزمەت ەتتى. ءوزىن-ءوزى رۋحاني تۇرعىدا شىڭداي وتىرىپ, وزىنەن كەيىنگى بۋىنعا دا رۋحاني تۇلەۋدىڭ ايرىقشا ۇلگىسىن كورسەتتى. ەندى ءبىز دە ەلباسىنىڭ ماقالاسىن قولداي وتىرىپ, رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە اياق باسىپ وتىرمىز.
ەلىمىز ەگەمەندىك العان كەزەڭنەن باستاپ ۇلتتىق قازىنالارىمىز قايتارىلا باستادى. الدەقاشان ۇمىت بولعان يگى داستۇرلەرىمىز دە جانداندى. اسىرەسە, قازاقتىڭ قايسارلىعىن تانىتاتىن, تەكتىلىگىن كورسەتەتىن رۋحاني بايلىعى دا ۇلت ءۇشىن ۇلكەن ولجا بولىپ وتىر. ەلباسىنىڭ العا قويعان ۇلكەن مىندەتى دە, ايقىن ماقساتى دا رۋحاني جاڭعىرۋدى قالىپتاستىرۋعا, ونى ءاردايىم قۇرمەتتەۋگە ۇندەيدى. قورىتا ايتقاندا, رۋحاني جاڭعىرۋ – جاھاندىق ماسەلە. بۇل ادامزاتتىڭ الدىندا تۇرعان كۇردەلى قۇبىلىس. مۇنى كەزىندە ەلباسىنىڭ تاپ باسىپ, تانىپ ايتۋى دا اسقان پاراساتتىلىعىنىڭ بەلگىسى.
باعلان قاراشولاقوۆ,
جامبىل وبلىستىق
ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى
