جۇزدەسۋلەر جۇگى سالماقتى

ورتاق مۇددە – ورىندى بايلانىستار باستاۋى قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا گەرمانيا تا­رابىنا تاعى دا ءبىر رەت ريزا­شى­لى­عىمىزدى بىلدىرەمىز. گەرمانيا ال­عا­شقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن تانىعان ەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ورال مۇحامەدجانوۆ گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسى بۋندەس­تا­گى­نىڭ پرەزيدەنتى نوربەرت لاممەرتپەن كەزدەسۋىن وسىنداي جىلى لەبىزبەن باستادى. قوس ەل پارلامەنتتەرى جەتەك­شى­لەرىنىڭ كەزدەسۋى بەرن قالاسىندا پارلامەنتارالىق وداق اسسام­بلەيا­سىنىڭ 125-ءشى وتىرىسى شەڭ­بە­رىندە وتكەن بولاتىن. ءماجىلىس ءتور­اعاسى قازاقستان گەرمانيانى ەۋروپاداعى ساياسي جانە ەكو­نو­مي­كالىق ارىپتەسى دەپ سانايتىنىن, بارلىق سالادا جانە بارلىق دەڭ­گەيدە ىنتىماقتاستىق بايلانىستى دامىتۋعا ىنتالى ەكەنىن جەتكىزدى. وتكەن جىلى ارنايى ساپارمەن گفر فەدەرالدىق كانتسلەرى انگەلا مەر­كەلدىڭ قازاقستانعا ەكى مارتە كەلگەنى بەلگىلى. ورال مۇحامەدجانوۆ قازاقستان تارابى انگەلا مەركەل­دىڭ 11 جىلدان كەيىن وتكەن ەقىۇ سامميتىنە قاتىسقانىنا ريزا ەكەنىن جەتكىزدى. استانا دەكلاراتسياسى ەقىۇ-نىڭ بەدەلى ارتا تۇسۋىنە جانە قوعامداعى قاۋىپسىزدىكتىڭ نى­عايۋىنا قىزمەت ەتەدى. كەزدەسۋدە بيىل قازاقستاننىڭ يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا (يىۇ) جەتەكشىلىك ەتۋ مىندەتىن ءوز قولىنا العانى تۋرالى ءسوز بولدى. وسى تۇرعىدا ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز حا­لىقارالىق جانە ايماقتىق قاۋىپ­سىز­دىكتى نىعايتۋعا, يسلام الە­مى مەن با­تىس اراسىنداعى ءۇن­قا­تى­سۋدى وڭتاي­لان­دىرۋعا باستى نازار اۋدارىپ وتىر. جۋىردا عانا استانادا وتكەن «ياد­رو­لىق قارۋسىز الەم ءۇشىن» حالىق­ارا­لىق فورۋمىندا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نا­زارباەۆ الەم جۇرتشىلىعىن بەدەلدى دە قۋاتتى جاھاندىق انتي­يادرو­لىق قوزعالىس قۇرۋعا شاقىر­دى. جانە ونى عالامشارىمىزدىڭ بارلىق قۇرلى­عىن­دا ۇيىمداستىرۋ­عا كىرىسۋ كەرەكتىگىن ايتتى. فورۋم قو­رىتىندىسىندا قابىلدانعان ياد­رولىق قارۋسىز الەم جونىندەگى استانا دەكلاراتسياسى يادرولىق قارۋ­سىز­دانۋ جانە تاراتپاۋ ۇدەرىسىندە بارلىق حالىقارالىق قوعامداس­تىق­تىڭ كۇش-قۋاتىن بىرىكتىرۋگە شاقى­رىپ وتىر. ءماجىلىس توراعاسى لاممەرتتىڭ وتكەن جىلى قازان ايىندا قازاق­ستان­عا كەلگەن ساپارىنان كەيىن پارلامەنتارالىق بايلانىستىڭ ارتا تۇسكەنىن ايتتى. قازاقستان پارلامەنتشىلەرى بۋندەستاگتاعى «گەرمانيا – ورتالىق ازيا» پارلامەنتتىك توبىنىڭ مۇشەلەرىمەن ءجيى كەزدەسۋلەر وتكىزىپ ءجۇر. كەلەسى جىلى قازاقستاندىق دەپۋتاتتاردىڭ بەرلينگە ساپارمەن باراتىنى جوسپارلانۋدا. كەزدەسۋ بارىسىندا ساياسي تۇسىنىكتەردىڭ ارقاسىندا ەكى ەل­دىڭ ەكونوميكالىق بايلانىسى ءورىس­تەي تۇسكەنى اتاپ ءوتىلدى. 2010 جىل­دىڭ قورىتىندىسىندا گەرمانيا ساۋدا اينالىمى بويىنشا قازاق ەلىنىڭ الدىڭعى قاتارداعى (6-ورىن) سەنىمدى ارىپتەسى بولىپ تابىلدى. وتكەن جىلى ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 22 پايىزعا ءوستى. قا­زاقستان گەرمانيانىڭ الدىڭعى قاتارلى يننوۆاتسياسى مەن جاڭا تەح­نولوگيالارىنا قىزىعۋشىلىق تا­نىتۋدا جانە ەكى جاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق ىن­تى­ماقتاستىقتىڭ دامۋىنا ىنتالى بولىپ وتىر. مادەنيەت پەن گۋماني­تار­لىق سالاداعى ىنتىماقتاستىق تا قارقىندى دامىپ كەلەدى. 2010 جىلى گەرمانيانىڭ قازاقستانداعى جىلى تابىستى ءوتىپ, تاراپتاردىڭ ساياسي, ەكونوميكالىق جانە مادەني بايلانىستارى وركەن جايۋىنا ىق­پال ەتتى. قازاقستانداعى ۇلتى نەمىس ازاماتتار مەن گەرمانيادا تۇراتىن بۇرىنعى قازاقستاندىقتار مەن ەت­نوستىق قازاقتار ەكى ەلدىڭ ارا­سىنداعى بايلانىستى جالعاستىرىپ وتىر دەۋگە تولىق نەگىز بار. ءماجىلىس توراعاسى گەرمانيا جا­عىنا 2010 جىلى گۋمبولد اتىن­داعى بەرلين ۋنيۆەرسيتەتىندە «قازاقستان جانە قازاق ءتىلى» ءدارىس­حا­ناسىنىڭ اشىلۋىنا ريزاشىلى­عى­ن ءبىلدىردى. بۇل – الىس شەت ەلدە جاسالعان قازاقستاندىق تۇڭعىش جوبا. 2009 جىلعى مامىردا بەرلين قالاسىندا «بولاشاق» باعدارلا­ما­سىنىڭ وكىلدىگى اشىلعان بولاتىن. سودان بەرى گەرمانيادا «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ ستۋدەنت-ستيپەن­دياتتارى كوبەيىپ كەلەدى. كەزدەسۋ قورىتىندىسىندا تاراپتار ىنتىماقتاستىقتىڭ كوك­جيە­گىن كە­ڭەيتە بەرەتىندىكتەرىنە سەنىم ءبىلدىردى.   ۇنقاتىسۋ ارقاۋى – ىنتىماقتاستىق ەكى جاقتى ءوزارا بايلانىس­تىڭ قارقىندى دامۋى ناتيجە­سىن­­دە ءبىزدىڭ ىنتىماق­تا­س­تى­عى­مىز جو­عا­رى دەڭگەيدە جالعاسىن تاباتى­نى­نا سەنىمدىمىز. قا­زاق­ستان رەس­پۋب­ليكاسى پارلامەنتى ءماجى­لى­سىنىڭ توراعاسى ورال مۇ­حا­مەد­جا­نوۆ شۆەيتساريا كون­فەدە­را­تسيا­سى پارلامەنتى ۇلت­تىق كە­ڭە­سىنىڭ پرەزيدەنتى جان-رەنە جەرمانەمەن كەزدەسۋىندە وسىلاي دەپ مالىمدەدى. ءماجىلىس توراعاسى ارىپتەسىن بەرن قالاسىندا قازاقستان دەپۋتاتتارى پارلامەنتارالىق وداق اسسام­بلەيا­سىنىڭ 125-ءشى وتىرىسىن تا­بىستى وتكىزۋىمەن قۇتتىقتادى. كەزدەسۋ بارىسىندا بەيبىتشىلىكتى نى­عاي­تۋدا يادرولىق قارۋسىزدانۋ جانە تاراتپاۋ ۇدەرىسىندەگى قازاقستان­نىڭ باستاماسى ەرەكشە ورىن الا­تى­نى ايتىلدى. ءماجىلىس توراعاسى جۋىردا استانادا وتكەن «يادرولىق قارۋسىز الەم ءۇشىن» حالىقارالىق فورۋمىندا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەم جۇرت­شى­لىعىن بەدەلدى دە قۋاتتى جا­ھاندىق انتيادرولىق قوزعالىس قۇ­رۋ­عا شاقىرعانىن مالىمدەدى. جانە ەلباسى ونداي قوزعالىستى عالام­شا­رىمىزدىڭ بارلىق قۇرلىعىندا ۇيىمداستىرۋعا كىرىسۋ كەرەكتىگىن ايتتى. فورۋم قورىتىندىسىندا قا­بىل­دانعان يادرولىق قارۋسىز الەم جونىندەگى استانا دەكلا­را­تسياسى يادرولىق قارۋسىزدانۋ جانە تاراتپاۋ ۇدەرىسىندە بارلىق حالىق­ارالىق قوعامداستىقتىڭ كۇش-قۋا­تىن بىرىكتىرۋگە شاقىرىپ وتىر. ورال مۇحامەدجانوۆ ءوز سوزىندە قازاقستان تارابى كالمي-رەيدىڭ 11 جىلدان كەيىن وتكەن ەقىۇ سامميتىنە قاتىسقانىنا ريزا ەكەنىن اتاپ ءوتتى. استانا دەكلاراتسياسى ەقىۇ-نىڭ بەدەلى ارتا تۇسۋىنە جانە قوعامداعى قاۋىپسىزدىكتىڭ نى­عايۋىنا قىزمەت ەتەدى. كەزدەسۋدە ءماجىلىس توراعاسى بيىل قازاقستاننىڭ يسلام ىنتىماق­تاس­تى­عى ۇيىمىنا (يىۇ) جەتەكشىلىك ەتۋدەگى ەلىمىزدىڭ ۇستانعان باسىم باعىتتارىن جەتكىزدى. اتاپ ايت­قان­دا, افريكا ەلدەرىنە گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتۋ – باسىمدىق بەرىلگەن مىندەتتەردىڭ ءبىرى. قازىرگى تاڭدا اشتىققا ۇشىراپ جاتقان افريكا ەلدەرىنە ازىق-ت ۇلىك, گۋمانيتارلىق جانە ەكونوميكالىق كومەك كورسەتۋ ءۇشىن قازاقستان 350 ملن. اقش دول­لارىنان استام قاراجاتتىڭ جي­نا­لۋىن ۇيىمداستىردى. كەدەي ەلدەرگە ەكونوميكالىق جانە گۋماني­تار­لىق كومەك كورسەتۋدە شۆەي­تسا­ريا­نىڭ حالىقارالىق بەدەلى مەن ءتا­جىريبەسى بار. وسى ورايدا ءماجى­لىس توراعاسى شۆەيتساريا قازاق­ستان­نىڭ ەكونوميكالىق جانە گۋما­ني­تارلىق ماسەلەلەردى حالىق­ارا­لىق ينستيتۋتتار مەن ۇيىمدار ار­قىلى شەشۋگە باعىتتالعان باستا­ما­سىنا قولداۋ بىلدىرەتىنىنە سەنىمدى ەكەنىن ايتتى. ەكى ەلدىڭ قارىم-قاتىناسىن ارت­تىرۋدا پارلامەنتارالىق ىنتى­ماق­تاستىقتىڭ ءرولى زور ەكەنى, قا­زاقستان دەپۋتاتتارىن شۆەيتساريا پارلامەنتاريزمىنىڭ تاجىريبەسى قى­زىق­تىراتىنى ءسوز بولدى. سوندىق­تان دەپۋتاتتىق توپتاردىڭ ءوزارا باي­لانىس ورناتۋى ماڭىزدى بول­ماق. ءماجىلىس توراعاسى شۆەيتساريا كونفەدەراتسياسى پارلامەنتى ۇلت­تىق كەڭەسىنىڭ پرەزيدەنتىنە بيىل جەلتوقسان ايىندا قازاقستان تاۋەل­سىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي استانا قالاسىندا سالتاناتتى شارا وتەتىنىن حابارلاي كەلىپ, شۆەيتسا­ريا­نىڭ پارلامەنتتىك دەلەگاتسيا­سىن استاناعا دوستىق ساپارمەن كەلۋگە شاقىردى.   جاپونيا – قازاقستاننىڭ سەنىمدى سەرىكتەسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پار­لامەنتى ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ورال مۇحامەدجانوۆ جاپونيا پارلامەنتى وكىلدەر پالاتا­سى­نىڭ سپيكەرى تاكاحيرو يوكوميچيمەن كەزدەستى. ءماجىلىس توراعاسى: «جاپونيا – قازاقستاننىڭ سەنىمدى ارىپتەسى. قا­زاقستان مەملەكەتى باسشىسىنىڭ 2008 جىلعى ماۋسىم ايىندا جا­پو­نياعا رەسمي ساپارمەن بارعان كەزىندە قابىلدانعان بىرلەسكەن ءما­لىم­دەمەگە سايكەس ەكى ەلدىڭ ارا­سىن­داعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتىڭ جان-جاقتى دامۋىنا ىنتالىمىز», دەدى. قازاقستان مەن جاپونيانىڭ حالقى يادرولىق جارىلىستاردىڭ زاردابىن شەكتى. وسى تاقىرىپتا ءسوز وربىگەندە ورال مۇحامەدجانوۆ: «2011 جىلعى 21 قىركۇيەكتە نيۋ-يوركتە وتكەن بۇۇ باس اسسام­بلەيا­سىنىڭ 66-شى سەسسياسىندا قازاق­ستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ يادروسىز الەمنىڭ جالپىعا ور­تاق دەكلاراتسياسىن جاساۋدى ۇسىن­دى. جانە وسى كەزەڭدە اتوم قا­رۋى­نا ءىس جۇزىندە يە مەملەكەتتەرگە ءوز­دەرىنىڭ وكتەم نيەتتەرىنەن باس تار­تىپ, بۇكىلالەمدىك شارتقا قوسىلۋى تۋرالى الەمدىك قوعامداستىقتىڭ ۇجىمدىق ۇندەۋىن قابىلداۋعا شا­قىردى», دەدى. ءماجىلىس توراعاسى جۋىردا عانا استانادا وتكەن «يادرولىق قارۋسىز الەم ءۇشىن» حا­لىقارالىق فورۋمىنا جاپونيا پارلامەنتشىلەرىنىڭ قاتىسقانى ءۇشىن ريزاشىلىعىن جەتكىزدى. «يادرولىق قارۋسىز الەم ءۇشىن» حالىقارالىق فورۋمىندا قازاق­ستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەم جۇرتشىلىعىن بەدەلدى دە قۋاتتى جاھاندىق انتيادرولىق قوز­عالىس قۇرۋعا شاقىردى جانە ونى عالامشارىمىزدىڭ بارلىق قۇر­لىعىندا ۇيىمداستىرۋعا كىرىسۋ كەرەكتىگىن مالىمدەدى. فورۋم قورى­تىندىسىندا قابىلدانعان يادرو­لىق قارۋسىز الەم جونىندەگى استانا دەكلاراتسياسى يادرولىق قارۋ­سىز­دانۋ جانە تاراتپاۋ ۇدەرىسىندە بارلىق حالىقارالىق قوعامداستىق­تىڭ كۇش-قۋاتىن بىرىكتىرۋگە شاقى­رىپ وتىر. بىرقاتار ماسەلەلەر توڭىرەگىندە پىكىر الماسا كەلىپ, تاراپتار كەزدەسۋ سوڭىندا كەلەشەكتەگى ىنتىماق­تاستىقتىڭ ودان ءارى دامۋىنا ىنتالى ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى.   ۇيىمداستىرۋ ۇسىنىمدارى جاريالاندى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قو­عامداستىق (ەۋرازەق) پار­لا­مەنتارالىق اسسامبلەياسىنىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى – قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ورال مۇ­حامەدجانوۆ ەۋرازەق پاا-نىڭ جاۋاپتى حاتشىسى پەتر زۆەرەۆتى قابىلدادى. ورال مۇحامەدجانوۆ اتالعان ۇيىمنىڭ بيۋرو جانە تۇراقتى كوميسسيالارى وتىرىستارىنىڭ كۇن ءتارتىبى جوبالارىن قالىپتاستىرۋ تۋرالى, سونداي-اق پارلامەنتارا­لىق اسسامبلەيا حاتشىلىعى مەن پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاس­تىق­تىڭ قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ ءجو­نىن­دە ۇسىنىمدارىن ايتتى. ەۋرازەق 2000 جىلى 10 قازاندا قۇرىلعان, بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان, بەلارۋس, قىرعىزستان, رەسەي فەدەراتسياسى, تاجىكستان وسى ۇيىمنىڭ مۇشەسى بولىپ تابىلادى. پاا قۇرامىنا ەۋرازەق-قا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ پارلامەنتتەرىنەن 106 دەپۋتات ەنگەن. ورال مۇحامەدجانوۆ ەۋرازەق پاا-نىڭ توراعاسى بولىپ 2011 جىلعى 14 مامىردا سايلاندى. ەۋرازەق-تىڭ پارلامەنتارالىق اس­سامبلەياسى سانكت-پەتەربۋرگ قا­لا­سىندا ورنالاسقان. سايىن ەسماعي ۇلى,  ارنايى «ەگەمەن قازاقستان» ءۇشىن – بەرننەن.