«ەكى قولعا – ءبىر كۇرەك...». الدەقاشان-اق ماتەلگە اينالىپ كەتكەن وسى تىركەستىڭ قاشان جانە قاي جەردە پايدا بولعانى بەلگىسىز, ايتەۋىر, بۇل ءسوزدى جۇمىستى قاجەت دەپ بىلەتىن نەمەسە جۇمىس تابۋدا كەجەگەڭدى كەيىن كەتىرەتىن كەدەرگىلەرگە كەزىگىپ, ابدەن تاۋالى شاعىلعان ادامنىڭ ايتقانى انىق. بۇگىندە بارشامىز جارىسا جاماندايتىن كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭدە جۇمىسقا ورنالاسۋ جونىنەن ەشقانداي پروبلەمانىڭ بولماعانى دا بەلگىلى شىندىق. كەرىسىنشە, ول زاماندا جۇمىس ىستەمەگەن ادامدى «زا تۋنەيادستۆو» («جالقاۋلىق ءۇشىن») دەپ جاۋاپقا دا تارتاتىن. قازىر جاعداي وزگەردى.
قوعامىمىزعا دەندەپ ەنگەن نارىقتىق قاتىناستار اركىم ءوز كۇنىن ءوزى كورەدى دەگەن قاعيدانى كولدەنەڭ تارتتى. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى سول – ەگەر كۇنكورىس ءۇشىن تالپىنعىڭ كەلمەسە, ۇيىڭدە (ارينە, باس سۇعاتىنداي باسپاناڭ بار بولسا) شالقاڭنان ءتۇسىپ جاتا بەرۋىڭە بولادى. ەشكىم كەلىپ ساعان ءاي, شانجيىپ نەعىپ جاتىرسىڭ, جۇمىسقا نەگە شىقپايسىڭ دەپ رەنىش بىلدىرمەيدى, تالاپ قويمايدى. ءبىزدىڭ كەيبىر اعايىندارىمىزدىڭ وسىنداي «مۇمكىندىكتى» مولىنان پايدالانىپ جاتقاندارى دا ەش جاسىرىن سىر ەمەس. ولاردىڭ كەيبىرەۋلەرى قولىنداعى ازىن-اۋلاق مالىنا سەنسە, ەندى بىرەۋلەرى مەملەكەت بەرەتىن اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى شۇكىرشىلىك ەتەدى. بىراق, ادامداردىڭ ءبارى بىردەي ەمەس. وزگەلەر سياقتى ەڭبەك ەتىپ, «تاماعى – توق, كيىمى – كوك» دەگەندەي, قاتارىنان قالماي ءومىر سۇرگىسى كەلەتىن باۋىرلارىمىز دا بارشىلىق. جاقسى ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن جاقسى جۇمىس تابۋ قاجەت. نەبىر كەدەرگىلەردىڭ جولىڭدى كەس-كەستەيتىنى دە وسىنداي ءسات. ويتكەنى بۇگىندە «ەكى قولعا ءبىر كۇرەك» تابۋ قيىننىڭ قيىنى. بۇل دا نارىقتىڭ وزىنە ءتان زاڭدىلىعى. كەرەك دەسەڭىز, ەكونوميستەردىڭ پايىمداۋىنشا, نارىق جاعدايىندا ەڭبەك ونىمدىلىگى ارتىپ, قولعا العان ءىسىڭنىڭ ويلاعانداي ءجۇرۋى ءۇشىن ەلدە بەلگىلى ءبىر مولشەردە جۇمىسسىزدىق تا بولۋى ءتيىس ەكەن. ونىڭ ءوزى تۇپتەپ كەلگەندە, جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ادامداردى ءوز كاسىبىنە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋعا يتەرمەلەيدى. سەبەبى, زاۋىت قاقپاسىنىڭ سىرتىندا كىم قاشان جۇمىستان قۋىلار ەكەن, ورىن قاشان بوسار ەكەن دەپ كەزەك كۇتكەن حالىق تۇر.
راس, جۇمىسسىزدىق شامادان تىس شارىقتاپ كەتپەۋى كەرەك. ويتكەن كۇندە ء«ىستىڭ ناسىرعا شابۋى» دا عاجاپ ەمەس. دەي تۇرساق تا, جوعارىدا ءوزىمىز ايتىپ كەتكەندەي, ەڭبەك ەتىپ تابىس كىرگىزۋگە ىنتاسى بار ادامدار وزدەرىنە جۇمىس تابۋ ءۇشىن نە ىستەۋلەرى كەرەك دەگەن ساۋالدىڭ باس كوتەرۋى دە زاڭدىلىق. بۇل ورايدا دا ءوزىمىز ءومىر ءسۇرىپ جاتقان قازىرگى قوعامنىڭ وزىنە ءتان وزگەشەلىكتەرى بار. بۇگىندە جۇمىس كۇشىن ىزدەگەن بىرقاتار ۇيىمدار مەن كاسىپورىندار نەمەسە قازىرگى زاماننىڭ تىلىمەن ايتقاندا, جۇمىس بەرۋشىلەر بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى حابارلاندىرۋ بەرەدى. بۇل, ءسوز جوق, جۇمىس ىزدەگەندەر ءۇشىن جاپ-جاقسى «كومەك». ەڭ بولماعاندا ولار قاي جەردە قانداي جۇمىس بار ەكەنىن بىلەدى. بىراق بۇل سياقتى حابارلاندىرۋ بەرەتىندەر قاتارى ونشا كوپ تە ەمەس. ويتكەنى ونىڭ ءوزى كاسىپورىن ءۇشىن قوسىمشا شىعىن. ونىڭ سىرتىندا بۇگىندە جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن ادامدى تاۋىپ الۋ ونشا قيىنعا دا تۇسپەيدى. اسىرەسە, قالالىق جەرلەردە ولاردىڭ وزدەرى شاقىرۋسىز-اق كەلىپ تۇرادى. وسىندايدان دا رەسپۋبليكانىڭ الىس تۇكپىرلەرىندەگى جۇمىسسىزدار «ەكى قولعا ءبىر كۇرەك» تابۋدا ۇلكەن قيىنشىلىقتارعا ۇشىراسادى. ولار قانداي قيىنشىلىقتار؟ قازاقستاندا جۇمىس ىزدەگەندەرگە وزدەرىنىڭ سايتتارى ارقىلى كومەك كورسەتەتىن اگەنتتىكتەر دە بار. ولاردىڭ بازاسىنا ەنىپ, بوس ورىندار ىزدەۋ مۇمكىندىگىنە يە بولۋ ءۇشىن تاعى دا اقشا تولەۋ كەرەك. راس, ول ونشا كوپ تە قارجى ەمەس. ەڭ تومەنگى تولەماقى مولشەرى 400 تەڭگە بولسا, رەسپۋبليكا بويىنشا ورتا ەسەپپەن ول 1000-نان 3000 تەڭگەگە دەيىنگى ارالىقتى قۇرايدى ەكەن.
شىنداپ كەلگەندە, جۇمىسى, الىپ وتىرعان تۇراقتى ەڭبەكاقىسى جوق ادام ءۇشىن مۇنىڭ ءوزى دە ەداۋىر سالماق. مىنە, ءدال وسىنداي جاعدايدا «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ىزدەگەنگە سۇراعان بولىپ وتىر. وسى باعدارلامانى قابىلداي وتىرىپ ۇكىمەت قازىرگى بار جانە بولجامدى بوس جۇمىس ورىندارىنىڭ جالپىۇلتتىق مالىمەتتەر بازاسىن قۇرۋ جونىندە شەشىم قابىلدادى. سونىمەن بىرگە, ەڭبەكپەن قامتۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋگە جانە اقپاراتتىق قولداۋ كورسەتۋگە 2011 جىلدىڭ وزىندە عانا بيۋدجەتتەن 2,1 ميلليارد تەڭگەنىڭ بولىنگەنىن اتاپ كورسەتۋ قاجەت. ەڭ باستى ەرەكشەلىك سول, جۇمىس ىزدەۋشىلەر اتالعان بازاعا ءبىر تيىن دا تولەمەستەن, تەگىن تىركەلە الادى. ونىڭ سىرتىندا, ەگەر ۇمىتكەر ءۇشىن لايىقتى جۇمىس تابىلماسا, ول جاڭا ماماندىققا وقۋعا نەمەسە بۇرىنعى بار ماماندىعى بويىنشا بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ كۋرسىنا جىبەرىلەدى. بۇل رەتتە دە وقۋ اقىسىن تولىقتاي مەملەكەت تولەيدى. سول سەبەپتى دە ۇكىمەت ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان, جۇمىسسىز جانە از قامتاماسىز ەتىلگەن ادامداردى وقىتۋعا جانە ولاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋىنا ىقپال جاساۋعا 2011 جىلعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 14,6 ميلليارد تەڭگە قارجى ءبولىپ وتىر. سونىمەن بىرگە ۇكىمەت اۋىلدىق جەردە كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋعا نيەت بىلدىرگەندەرگە شاعىن نەسيە بەرۋگە دە دايىن.
بۇل رەتتە ەگەر كوممۋنالدىق يگىلىكتەرگە جۇمسالاتىن شىعىندار جوبانىڭ ءوزىنىڭ قۇنىنان اسىپ كەتپەگەن جاعدايدا كاسىپكەر ءۇشىن قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدار دا (سۋ, ەلەكتر قۋاتى, گاز, جول, بايلانىس جانە باسقالار) تەگىن تارتىلىپ بەرىلمەك. سودان كەيىنگى ءبىر جاقسىلىق, ەگەر جۇمىس ىزدەۋشى ءۇشىن, ءتىپتى ول وقىپ شىققاننان كەيىن دە لايىقتى ورىن تابىلماسا, ال كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋدى قولايلى كورمەسە, ونداي جاعدايدا ەڭبەكپەن قامتۋ ورگاندارى وعان تۇرعىلىقتى جەردى وزگەرتۋدى ۇسىنادى. بۇل جولى دا ۇكىمەت كوشىپ-قونۋعا سۋبسيديا ءبولىپ, بولماسا سوڭىنان ساتىپ الاتىنداي مۇمكىندىكپەن جاڭا ۇلگىدەگى ارەندالىق تۇرعىن ءۇي ۇسىنىپ, سول سياقتى, كاسىبي ءبىلىم الۋ كۋرسىنان وتۋگە جانە ەڭبەككە ورنالاسۋعا ىقپال جاساي وتىرىپ, قولۇشىن سوزادى. ءسوز ورايىندا ءبىر اۋدان شەگىندە كوشىپ-قونعان جاعدايدا كورسەتىلەتىن كومەكتىڭ وتباسى باسىنا, ياعني وتاعاسىنا 10 تومەنگى ەسەپتىك كورسەتكىشتى, ال وتباسى مۇشەلەرىنە 5 تومەنگى ەسەپتىك كورسەتكىشتى قۇرايتىنىن, كوشۋ وبلىس كولەمىندە جۇزەگە اساتىن بولسا تيىسىنشە 25 جانە 15 تومەنگى ەسەپتىك كورسەتكىشتى قۇرايتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك. سونىمەن, جاڭا باعدارلامانىڭ مىندەتى قاراپايىم دا تۇسىنىكتى. ول – تۇراقتى جانە ونىكتى ەڭبەكپەن قامتي وتىرىپ, حالىقتىڭ تابىس دەڭگەيىن ارتتىرۋعا بارىنشا جاعدايلار جاساۋ.
الەمدىك تاجىريبە كورسەتكەندەي, ۇكىمەت تە, ءىرى بيزنەس تە بىردە-ءبىر ەلدە جەتكىلىكتى دارەجەدە جۇمىس ورىندارىن قۇرا المايدى. سوندىقتان بۇل ماسەلەنى مۇمكىندىگىنشە وڭتايلى شەشۋدىڭ جالعىز جولى – ول ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتۋعا نەگىزدەلگەن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ. مامانداردىڭ پايىمداۋىنشا, ءدال وسى ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتۋشىلىق جالدامالى ەڭبەكتەن كاسىپكەرلىككە كوشۋدىڭ وتپەلى فورماسى بولىپ تابىلادى ەكەن. ەل ەكونوميكاسىنداعى وراسان زور كادرلىق الەۋەت تە وسىندا جاتىر. قازاقستاندا ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتۋشىلار ەڭبەك ەتەتىن ادامداردىڭ 33 پايىزدان استامىن قۇرايدى. سويتە تۇرا ولار رەسپۋبليكاداعى جالپى قوسىلعان قۇننىڭ بار بولعانى 10 پايىزىن عانا وندىرەدى. وسى كەلتىرىلگەن ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتۋشىلاردىڭ 71,2 پايىزى اۋىلدىق جەرلەردە تۇرسا, 28,8 پايىزى قالالاردا ەڭبەك ەتەدى. ولاردىڭ ءبىلىم دارەجەلەرى دە ءارتۇرلى. ەگەر قالاداعى ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعانداردىڭ 27 پايىزىنىڭ جوعارى, 32 پايىزىنىڭ ورتا ارناۋلى, 41 پايىزىنىڭ ورتا بىلىمدەرى بار بولسا, اۋىلدا تۇراتىنداردىڭ 8,5 پايىزىنىڭ عانا جوعارى ءبىلىمى, 15 پايىزىنىڭ ورتا ارناۋلى جانە 76 پايىزدان استامىنىڭ تەك ورتا بىلىمدەرى عانا بار. اۋىل تۇرعىندارىنا باسىمدىق بەرىلۋىنىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى دە وسى ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتۋشىلاردى جاريا ەڭبەك رىنوگىنا شىعارۋ ماڭىزدى مەملەكەتتىك مىندەتتەردىڭ قاتارىنا جاتادى. ويتكەنى ول ادامدار دا ەرتەڭ جاستارى ۇلعايعان شاقتا وزگەلەر سياقتى زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتىلۋى ءتيىس. ال ءومىر بويى جۇمىس ىستەمەگەن ادام ءۇشىن كىم جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنا قارجى اۋدارادى؟ ونىڭ سىرتىندا ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتۋشىلار الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ شارالارىنان دا تىس قالا بەرمەك. وسىنداي جايتتەردى ەسكەرگەندىكتەن دە «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسىن ازىرلەۋشىلەر وقىتۋ, قاراپايىمداتىلعان نەسيەلەر بەرۋ, كونسۋلتاتسيالىق كەڭەستەر بەرۋ جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن ىزدەۋ ارقىلى ەڭبەككە ورنالاسۋ مەن تۇراقتى جۇمىسپەن قامتۋ ءىسىن ىنتالاندىرۋ باعىتىندا شارالار كەشەنىن قاراستىرىپ وتىر. سوندىقتان دا باعدارلاما سوڭىنان جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ماقساتىمەن كاسىبي وقىتۋ, ءوز ءىسىن, اسىرەسە اۋىلدىق جەردە, ۇيىمداستىرۋعا ىقپال جاساۋ جانە مەشەۋ قالعان وڭىرلەردەن نەعۇرلىم دامىعان وڭىرلەرگە قاراي قونىس اۋدارۋعا كومەك كورسەتۋ سياقتى نەگىزگى ءۇش باعىتتى قامتيدى. ءسوز رەتىندە مىناداي ءبىر ەرەكشەلىكتى دە ايتا كەتۋ ورىندى.
كوبىنە-كوپ جۇمىس بەرۋشىلەر وزدەرى ءۇشىن جۇمىس كۇشىن ىزدەگەندە ولاردىڭ مىندەتتى تۇردە ەڭبەك ءوتىلى بولۋىن تالاپ ەتەدى. ادەتتە بۇل مەرزىم 5 جىلدان كەم بولماۋى ءتيىس. ال بۇل ونسىز دا جۇمىس تابا الماي جۇرگەن ادامدارعا قوسىمشا قيىندىقتار تۋىنداتادى. وسىنداي كەدەرگىلەردى ەسكەرە وتىرىپ, جۇمىس بەرۋشىلەردى ادامداردى ەشقانداي ەڭبەك ءوتىلىنسىز-اق قابىلداي بەرۋگە ىنتالاندىرۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارى دا قاراستىرىلعان. بۇل ورايدا جۇمىسقا ورنالاسقانداردىڭ ەڭبەكاقىلارى باستاپقى ءبىر جىل بويىنا ءىشىنارا سۋبسيديالانىپ وتىراتىن بولادى. العاشقى جارتى جىلدا ول 50 پايىزدى (26 مىڭ تەڭگەدەن اسپايتىن كولەمدە) قۇراسا, ودان كەيىنگى ءۇش ايدا – 30, ال سوڭعى ءۇش ايدا 15 پايىزدى قۇرايتىن بولادى. سونىمەن بىرگە, وزدەرى ءۇشىن مامانداردى وزدەرى دايىنداعىسى كەلەتىن جۇمىس بەرۋشىلەر ءۇشىن دە وقۋعا بايلانىستى كەتەتىن شىعىنداردىڭ 70 پايىزىنا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلەدى.
وسىلايشا, تەك بيىلعى جىلدىڭ وزىندە عانا سۋبسيديالارعا, ستيپەنديالارعا, وقۋعا كەتەتىن شىعىنداردىڭ ورنىن تولتىرۋعا 14,6 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىر. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتيتىنداردىڭ باسىم كوپشىلىگى اۋىلدىق جەرلەردە تۇراتىندىقتان جانە وندا تۇراقتى جالدامالى جۇمىس ورنىن قۇرۋ وڭايعا تۇسپەيتىندىكتەن باعدارلامادا اۋىلداعى كاسىپكەرلىككە ىقپال جاساۋ جاقتارى دا جاقسى ويلاستىرىلعان. بۇل باعىت ءوز ءىسىن ۇيىمداستىرۋعا نەمەسە ودان ءارى كەڭەيتۋگە ىنتاسى بار اۋىلدىقتاردىڭ بەلسەندى توبىنا ارنالادى. وسىنداي تىلەك بىلدىرۋشىلەر جۇمىسپەن قامتۋ ورگاندارىنا ءوتىنىش بەرىپ, قاجەتتى قۇجاتتاردى ۇسىنسا جەتىپ جاتىر. بەلگىلى ءبىر كاسىپتە وزدەرىنىڭ العاشقى قادامدارىن جاساۋعا نيەت بىلدىرگەن ادامدارعا ءتىپتى تىڭ يدەيالارعا بارىپ, رىنوكتان ورىن تابۋلارىنا دا كومەك كورسەتىلەدى, قاجەتتى اقىل-كەڭەستەر بەرىلىپ, كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە ۇيرەتەتىن ءبىر ايلىق وقۋ كۋرستارىنا جىبەرىلەدى. ەڭ باستىسى, وسىلاردىڭ ءبارى تەگىن جۇزەگە اسىرىلادى.
سونىمەن بىرگە, بيزنەس-جوبا جاساۋعا جاردەم بەرىلىپ, ءوز ءىسىن باستاۋ ءۇشىن قارجىلارى بولماۋى سەبەپتى شاعىن نەسيەلەر بولىنەتىنىن دە ايتا كەتۋ قاجەت. بۇل رەتتە دە جەڭىلدىكتەر بار. ماسەلەن, 3 ميلليون تەڭگەگە دەيىن جەتەتىن نەسيە ەڭ تومەنگى پايىزدىق وسىممەن, 5 جىل مەرزىمگە دەيىنگە بەرىلەتىن بولسا, نەسيەنىڭ پايىزدىق ءوسىمىن 18 ايعا دەيىن كەيىن شەگەرە تۇرۋ مۇمكىندىكتەرى دە قاراستىرىلعان. اۋىلداعى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ءۇشىن 2011 جىلعا عانا 5,3 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءبولىنۋىنىڭ ءوزى كوپ جايتتەن حابار بەرسە كەرەك. مەشەۋلەپ قالعان ەلدى مەكەندەردەن نەعۇرلىم دامىعان وڭىرلەرگە قاراي قونىس اۋدارۋعا جاعداي جاساۋ تۇرعىسىنداعى قولعابىس تا تارتىمدىلىعىمەن جانە ىنتالاندىرۋشى شارالارىمەن ەرەكشەلەنەدى. ءسوزىمىز دالەلدى بولۋ ءۇشىن, وسىعان دەيىن دە ەسكە سالىپ وتكەنىمىزدەي, قونىس اۋدارۋشىلارعا سوڭىنان جەكە مەنشىگىنە ساتىپ الۋ مۇمكىندىگىمەن جاڭا ورىندا ارەندالىق تۇرعىن ءۇي بەرىلەتىنىن ايتساق تا جەتىپ جاتىر. «ۇكىمەت 2016 جىلعا قاراي ءبىر جارىم ميلليون ادامدى ەڭبەكپەن قامتۋدى جوسپارلاپ وتىر.
وسىلايشا ەلدەگى كەدەيشىلىك دەڭگەيىن 6 پايىزعا دەيىن تومەندەتىپ, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن 5,5 پايىزدان اسىرماۋ مەجەلەنگەن. مۇنداي كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋ ازاماتتارىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ ىسىنە ءوز ۇلەسىن قوسىپ, الدا تۇرعان ستراتەگيالىق مىندەتتەردىڭ ءتيىمدى جۇزەگە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتەدى», دەپ اتاپ كورسەتكەن بولاتىن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 16 مامىرىندا ماجىلىستە وتكەن ۇكىمەت ساعاتىندا سويلەگەن سوزىندە. ايتتى-ايتپادى, ءوز تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىس جاعدايلارىنىڭ جاقسارۋىنا مۇمكىندىكتەر تۋعىزۋ كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ باستى ماقساتى بولىپ تابىلۋى ءتيىس ەكەنىن ەسكەرسەك, العا قويىلعان مىندەت اۋقىمدى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە وتە ماڭىزدى دا. بۇگىندە «بالەن مەكەمەگە بارىپ, جۇمىس جاعدايىندا سويلەسكەنىمدە, رەزيۋمە قالدىرىپ كەت, ءوزىمىز حابارلاسامىز دەگەن, سودان بەرى جارتى جىلداي ۋاقىت ءوتتى, ءالى ەش حابار جوق» دەگەن سياقتى رەنىشتەردى ءجيى ەستيمىز.
بۇل ماسەلە نەگىزىنەن بەلگىلى ءبىر شەنەۋنىكتىك اپپاراتتان وزىنە قىزمەت ىزدەگەن ادامدارعا قاتىستى بولعانىمەن, توقەتەرى بىرەۋ – ول ايتەۋىر ءبىر جۇمىس تابۋدىڭ امالى جانە ونىڭ قيىندىعى. ءمۇيىزى قاراعايداي ديپلومى بار ادامدار جۇمىس تابا الماي قينالعاندا, اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي ماماندىعى دا, بىرەۋلەردى قىزىقتىراتىنداي بىلىكتىلىگى دە جوق قاراپايىم جۇرت قالاي جۇمىس تاپپاق. مىنە, ءدال وسىنداي كەزدە مەملەكەتتىڭ كومەككە كەلۋى, ءسوز جوق, وتە قۇپتارلىق قادام. تەك, كوپشىلىك كوڭىلىنەن شىققان وسىناۋ يگى ءىس, سوڭى سيىرقۇيىمشاقتانىپ كەتەتىن كەيبىر باستامالاردىڭ جولىن قۇشىپ, اياقسىز قالماسىن دەپ تىلەيىك.
