ۇكىمەت وتىرىسىندا 2018-2022 جىلدارعا ارنالعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامدارى مەن نەگىزگى باسىمدىقتارى قارالدى. سونىمەن قاتار, 2018-2020 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت جوباسى قابىلداندى. الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامدارى جونىندە ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ باياندادى. مينيستر بۇل تۇجىرىمداما «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا, 30 وزىق ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ تۇجىرىمداماسىندا, بەس ينستيتۋتتىق رەفورمادا, سونداي-اق, قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋىندا كورسەتىلگەن ماقساتتار مەن مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ازىرلەنگەنىن مالىمدەدى.
ءمينيستردىڭ مالىمەتىنشە, تۇجىرىمدامادا الەمدىك تاۋار نارىقتارىنداعى احۋالدىڭ تۇراقتىلىعىنا باسا نازار اۋدارىلعان. اعىمداعى جىلعى جەتى ايدا مۇنايدىڭ باعاسى ءبىر باررەلىنە 51,7 اقش دوللارىن قۇرادى, ال 2016 جىلى 44 اقش دوللارى بولعان. 2017 جىلعا ارنالعان كونسەنسۋس-بولجامعا سايكەس, مۇناي باعاسى 53,5 اقش دوللارى, 2018 جىلعا 55,3 اقش دوللارى دەڭگەيىندە بولجانۋدا. وسى رەتتە ىشكى جانە سىرتقى پارامەترلەردىڭ وزگەرىستەرىنە بايلانىستى قازاقستان ەكونوميكاسى دامۋىنىڭ ىقتيمال ءۇش «ستسەناريى» قارالعان. ماسەلەن, وپتيميستىك «ستسەناري» 2018-2022 جىلدارى مۇناي باعاسىنىڭ ءبىر باررەلىنە 55 اقش دوللارىنا دەيىن ءوسۋىن بولجايدى. ال پەسسيميستىك «ستسەناري» بويىنشا باعا ءبىر باررەلىنە 35 اقش دوللارىنا دەيىن تومەندەيدى.
وسىلايشا, 2018-2022 جىلدارعا ارنالعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامى مەن 2018-2020 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەتتىك پارامەترلەردى قالىپتاستىرۋدىڭ نەگىزىنە مۇنايدىڭ ءبىر باررەلىنە كونسەرۆاتيۆتى باعاسى 45 اقش دوللارىمەن بازالىق «ستسەناري» الىنعان.
سونىمەن, تۇجىرىمدامادا كورسەتىلگەن بولجامعا سۇيەنسەك, 2018 جىلى ءىجو ناقتى ءوسىمى 3,1 پايىز دەڭگەيىندە بولجانعان, ال 2022 جىلى 4,2 پايىزعا دەيىن ءوسىم كۇتىلۋدە. ءىجو ءوسىمىنىڭ ورتاشا جىلدىق قارقىنى الداعى كەزەڭدە 3,7 پايىزدى قۇرايدى. اتاۋلى ءىجو الداعى جىلى 55,9 ترلن تەڭگەدەن 2022 جىلى 75,9 ترلن تەڭگەگە دەيىن وسەدى. حالىقتىڭ جان باسىنا شاققانداعى ءىجو 2018 جىلى 9 مىڭ دوللاردى, 2022 جىلى 11,700 دوللاردى قۇرايدى دەپ كوزدەلگەن.
بولجامعا سايكەس, مەملەكەتتىك يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى جوبالارىن ەنگىزۋ, «نۇرلى جول» جانە «نۇرلى جەر», اوك-ءتى دامىتۋ باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋدى جالعاستىرۋ, سونداي-اق, ءۇشىنشى جاڭعىرتۋدى ىسكە اسىرۋ بويىنشا جوبالىق باسقارۋدى ەنگىزۋدىڭ ارقاسىندا وڭدەۋ ونەركاسىبىندە 4,2 پايىز دەڭگەيىندە, اۋىل شارۋاشىلىعىندا – 5,7 پايىز, قۇرىلىس سالاسىندا – 4,0 پايىز, كولىك سالاسىندا – 5,1 پايىز جانە ساۋدادا 3,5 پايىز كولەمىندە ءوسىمنىڭ جوعارى قارقىنى ورىن الاتىنى ايتىلدى.
سونداي-اق, ۇلتتىق بانك 2018 جىلى 5-7 پايىز ارالىعىندا, 2019 جىلى 4-6 پايىز ارالىعىندا جانە 2020-2022 جىلدارى 3-4 پايىز تومەندەتۋ ارقىلى جىلدىق ينفلياتسيانىڭ ماقساتتى ءدالىزىن ساقتاعان. جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 2018 جىلى 4,9 پايىزدان 2022 جىلى 4,7 پايىزعا دەيىن قىسقارماق.
ءوسىم پارامەترلەرىنە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقپەن قامتاماسىز ەتۋ, جەدەلدەتىلگەن تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋ, بيزنەس ورتانى تۇبەگەيلى جاقسارتۋ مەن كەڭەيتۋ, ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ, ينستيتۋتتىق قايتا قۇرۋ سياقتى نەگىزگى باعىتتارىنا باسىمدىق بەرىلەدى.
ۇكىمەت وتىرىسىندا, سونداي-اق, قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ «2018-2020 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭنىڭ نەگىزگى پارامەترلەرىن تانىستىردى. ءمينيستردىڭ مالىمدەۋىنشە, جوبانىڭ نەگىزگى سيپاتتامالارى جاڭا بيۋدجەت ساياساتى تۇجىرىمداماسىنا جانە 2022 جىلعا دەيىنگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامىنا سايكەس ايقىندالعان. ماسەلەن, بولجامداردىڭ كەرەعارلىعىنا قاراماستان, بيۋدجەتكە تۇسەتىن تۇسىمدەر قۇرىلىمى ساپالىق تۇرعىدان وزگەرگەن.
ب.سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇنايدان تىس تۇسىمدەر كولەمى 2018 جىلى 5 271,4 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى, بۇل بيىلعى جوسپاردان 19,3 پايىزعا ارتىق.
ءوسىمنىڭ نەگىزگى فاكتورلارى رەتىندە ەل ەكونوميكاسىن جاڭعىرتۋ, ىشكى جانە سىرتقى ماكروەكونوميكالىق جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ جانە سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدى جاقسارتۋ قاراستىرىلىپ وتىر. ب.سۇلتانوۆ سونىمەن قاتار بيۋدجەتكە مۇناي تۇسىمدەرىنىڭ كولەمى بيىلعى جىلمەن سالىستىرعاندا 1 901,3 ملرد تەڭگەگە تومەندەگەنىن جەتكىزدى. وعان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرتتى كەزەڭ-كەزەڭىمەن تومەندەتۋ, ۇلتتىق قوردان ماقساتتى ترانسفەرتتى تارتۋدان باس تارتۋ, سونداي-اق, مۇناي باعاسىن ءبىر باررەلى ءۇشىن 50-دەن 45 دوللارعا دەيىن تۇزەتۋ ناتيجەسىندە ەلەكتروندى ساۋدا الاڭىنان تۇسەتىن تۇسىمدەر كولەمىن ازايتۋ سياقتى فاكتورلار اسەر ەتكەن. سونىمەن قاتار مينيستر شىعىندارعا وڭتايلاندىرۋ جۇرگىزىلگەنىن ايتتى, بۇل تۇستا بيۋدجەت جوباسى ۇكىمەت الدىنا قويىلعان بارلىق مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. مالىمدەۋىنشە, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىندارى 2018 جىلى 9 217,9 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى, بۇل بيىلعى جوسپاردان 134,6 ملرد تەڭگەگە ارتىق.
شىعىندار قۇرىلىمىندا باسىم بولىگىن نەمەسە 44,5 پايىزىن الەۋمەتتىك سەكتور شىعىندارى قۇرايدى, ولار بيىلعى جىلمەن سالىستىرعاندا 400 ملرد تەڭگەدەن استامعا ءوستى, دەدى مينيستر. ماسەلەن, ءوسىمنىڭ نەگىزگى قۇراۋشىسى زەينەتاقى مەن بالا تۋعاندا تاعايىندالاتىن جاردەماقى كولەمىن ءوسىرۋ, ونىڭ ىشىندە ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ قۇرىلىمى مەن زەينەتاقى تاعايىنداۋ ءتارتىبىن قايتا قاراۋ ناتيجەسى بولىپ تابىلادى. 2018 جىلى ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن دامىتۋعا 1,4 ترلن تەڭگە قاراستىرىلعان. بيىلعى جىلمەن سالىستىرعاندا شىعىندار كولەمىن تومەندەتۋگە ەكى نەگىزگى فاكتور ىقپال ەتكەن. ياعني, باعدارلامانى قارجىلاندىرۋ كوزدەرىن ۇلتتىق قوردىڭ ماقساتتى ترانسفەرتىنەن مۇنايدان تىس كىرىستەرگە وزگەرتۋ, سونداي-اق, بيىلعى جانە الداعى جىلعى بيۋدجەت قاراجاتىن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورلار سۋبەكتىلەرىنىڭ يگەرۋ بولجامدارى سەبەپ بولعان.
«نۇرلى جول» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدى جالعاستىرۋعا 512,6 ملرد تەڭگە كولەمىندەگى شىعىندار قاراستىرىلعان, ونىڭ ىشىندە 2018 جىلعا 243,3 ملرد تەڭگە دەپ بولجانعان. «نۇرلى جەر» تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسىنا 208,8 ملرد تەڭگە باعىتتاۋ ۇسىنىلادى, ونىڭ ىشىندە 125,2 ملرد تەڭگەسى 2018 جىلعا باعىتتالعان. اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ باعدارلاماسى بويىنشا 2018 جىلعا قارجى قىزمەتتەرىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ (سۋبسيديالار), سۋ شارۋاشىلىعى مەن ۆەتەريناريانى دامىتۋ, فيتوسانيتارلىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ شارالارىنا 195 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. ال يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى كەزەڭىن ىسكە اسىرۋعا 232,9 ملرد تەڭگە سوماسى كولەمىندەگى شىعىندار قاراستىرىلعان, ونىڭ 76,1 ملرد تەڭگەسى 2018 جىلعا ەسەپتەلگەن. سونىمەن قاتار, كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا 2018 جىلى 292,6 ملرد تەڭگە باعىتتالادى. مەملەكەتتىڭ قورعانىس قابىلەتى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە, قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋعا جانە ىشكى تۇراقتىلىقتى قولداۋعا جۇمسالاتىن شىعىندار 2018 جىلى 1 088,9 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى.
ۇكىمەت مۇشەلەرى زاڭ جوباسىن قولدادى. قۇجات پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قاراۋىنا الداعى قىركۇيەك ايىندا ۇسىنىلادى.
ۇكىمەت وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسىندا, سونداي-اق, پرەمەر-مينيستر 25 تامىزدا جاڭعىرتۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا قىزمەتىنىڭ ماسەلەلەرى بويىنشا وتكەن كەڭەستە جۇكتەلگەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا ناقتى تاپسىرمالار بەردى. ال وتىرىس اياقتالعان سوڭ ۇكىمەتتىڭ ءباسپاسوز ورتالىعىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» جولداۋىنىڭ «ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىق» ءۇشىنشى باسىمدىعىن ىسكە اسىرۋ بارىسى تۋرالى بريفينگ ءوتتى. وعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ پەن قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ قاتىسىپ, تاقىرىپ توڭىرەگىندە تىلشىلەر تاراپىنان قويىلعان سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى.
دينارا بىتىك,
«ەگەمەن قازاقستان»
