ءسوز باسىندا ماقالانىڭ اكادەميالىق جانە كوركەم ادەبي اعىلشىن ءتىلى تۋرالى بولاتىنىن ەسكەرتكىمىز كەلەدى. سەبەبى تۇرمىستىق اعىلشىندى كەز كەلگەن ادام قىسقا ۋاقىتتا مەڭگەرە الادى. قاجەتتىلىك پەن ورتا بولسا جەتكىلىكتى. الايدا, اعىلشىن تىلىندەگى باسپانى وقىپ, ساۋاتتى تۇردە جازۋ جانە سويلەۋ ءۇشىن مىندەتتى تۇردە اكادەميالىق اعىلشىن ءتىلى كەرەك. بۇل – جوعارىداي ايتقان قىزمەتتەگى باسەكەلەستىكتە جانە ساپالى ءبىلىم الۋدا قاجەت دۇنيە.
ەڭ اۋەلى دۇرىس موتيۆاتسيانى انىقتاۋ قاجەت
ءتىل ۇيرەنۋگە بەت بۇرعانداردىڭ بارلىعى بىردەي باستاعان ءىستى اياعىنا جەتكىزە بەرمەيدى. كوبىنىڭ كوزىندەگى وتى ءبىر-ەكى ايدان سوڭ تاۋسىلىپ جاتادى. سۇراستىرا كەلە, بارىنە ورتاق ءبىر سەبەپتى انىقتاۋعا بولادى – كوبى قاتارىنان قالماۋ ءۇشىن, زامان تالابى دەگەن سياقتى ابسراكتىلى سوزدەر ءۇشىن عانا وقيدى. اينالاڭداعىلاردان قالماۋعا تىرىسۋ – جاقسى نىشان, بىراق ءدال ءتىل وقۋدا – وتە ءالسىز موتيۆاتسيا. بۇل وقىپ وتىرعان ءتىلدىڭ نە ءۇشىن قاجەت ەكەنىن جەتە تۇسىنبەگەندىكتى بىلدىرەدى. قاتاردان قالماۋ تۇپكى ماقسات بولسا, ول وڭ ناتيجەدەن گورى, ەلىكتەۋگە, سىرتقى فورماعا ءمان بەرىپ, ىشكى مازمۇندى ەكىنشى ورىنعا قويۋعا اكەلەدى.
دۇرىس موتيۆاتسيانى انىقتاۋ ءۇشىن «بۇل ءتىل ماعان نە بەرەدى؟», «ونى مەڭگەرگەن سوڭ مەنىڭ ءومىرىم قالاي وزگەرەدى؟» دەگەن سەكىلدى سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەگەن ءجون. اعىلشىندى ۇيرەنسەم جالاقىم 500 مىڭ تەڭگە بولادى دەپ ماقسات قويۋ ءتىل بىلسەم ۇپايىم تۇگەل بولادى دەگەننەن الدەقايدا كۇشتىرەك. اعىلشىن ارقىلى «بولاشاق» ستيپەندياتى اتانامىن دەگەننەن گورى گارۆاردتا ءبىلىم الىپ جاتقانىڭىزدى ەلەستەتۋدىڭ تيىمدىلىگى جوعارى.
«بولاشاق» باعدارلاماسى دەمەكشى, بۇكىل ارمانى جاي عانا ستيپەنديات اتانۋ بولعان ادامدار, ماقساتىنا جەتكەن سوڭ ارى قاراي قاتتى قينالىپ جاتادى. ءوزىن قيناپ, جوقتان بار جاساپ كونكۋرس تالاپتارىنا قاجەتتى IELTS-تىڭ 5.5 نەمەسە TOEFL-دىڭ 457 دەگەن كورسەتكىشىنە قول جەتكىزگەن سوڭ, اعىلشىندى ارى قاراي وقۋعا دەگەن ەنەرگياسى سارقىلادى. وسى سەبەپتى, ءتىل وقۋدان شارشادىم, «بولاشاققا» تۇسپەۋىم كەرەك ەدى دەيتىن ازاماتتار ءجيى كەزدەسەدى. بۇدان شىعاتىنى, موتيۆاتسيا تابۋ دەگەنىمىز – كەز كەلگەن نارسەنى ماقسات تۇتىپ, سوعان ۇمتىلا بەرۋ ەمەس, مۇمكىندىكتى وبەكتيۆتى باعالاپ, جان قالاۋىن انىقتاپ, سوعان سايكەس امال جاساۋ.
پارەتو زاڭى ءاردايىم جۇمىس ىستەيدى
الەۋمەتتانۋشى ۆيلفرەدو پارەتو ەنگىزگەن بۇل زاڭعا سايكەس, تالپىنىستىڭ 20 پايىزى ناتيجەنىڭ 80 پايىزىن بەرەدى دە, قالعان 80 پايىز ناتيجەنىڭ بار-جوعى 20 پايىزىن بەرەدى. مۇنى قىسقاشا 20/80 قاعيداسى دەپ اتايدى. وسى قاعيدانى ءبىلۋ ءتىل وقۋدا وتە ماڭىزدى. پارەتو زاڭىنىڭ ايتپاعى, ءتىل وقۋ باسىندا وڭاي, ءارى قىزىق بولادى, بىراق ۋاقىت وتە كەلە قيىنداي تۇسەدى.
اعىلشىن ءتىلىنىڭ كۇندەلىكتى كەزدەسەتىن سوزدەرىن جاتتاۋ, گرامماتيكاسىنىڭ جالپى سيپاتىن ءتۇسىنۋ وقۋدى ەندى باستاعان ادامعا ادەتتە وڭاي تيەدى. ءتىل ءبىلىمىڭىزدىڭ كۇن ساناپ ارتىپ جاتقانىن بايقايسىز. ءتىلدى تولىق مەڭگەرگەندەي سەزىم دە بولادى. قىزىعۋشىلىعىڭىز ارتىپ, ءۇيدىڭ ءبارىن اعىلشىن سوزدەرى جازىلعان قاعازبەن تولتىرىپ, فيلمدەردى اۋدارماسىز كورۋدى باستايسىز. بىراق ۋاقىت وتە كەلە, كۇردەلى گرامماتيكالىق قۇرىلىمدار, بۇرىن-سوڭدى مۇلدەم ەستىمەگەن ابستراكتىلى ۇعىمدار كەلە باستايدى. ءتىل وقۋ تىم قيىن بولىپ كورىنە باستايدى. كۇن سايىن جاڭا نارسە ۇيرەنگەنىڭىزبەن, پروگرەسس ەش بايقالمايدى. وسى كەزدە, وكىنىشكە قاراي, ءبىراز ادام ءتىل وقۋدى تاستاپ كەتەدى. شىن مانىندە, پروگرەسس بار, بىراق باياعىداي كوزگە انىق كورىنبەيدى. مۇندايدا وقۋدى جالعاستىرا بەرۋ اسا ماڭىزدى. ءوسۋدى كۇن سايىن كورمەسەڭىز دە, تىڭعىلىقتى جاتتىعۋدىڭ ارقاسىندا ءبىر-ەكى جىلدا ءبىلىمىڭىزدىڭ قاتتى ارتقانىن اڭعاراسىز.
تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن باسقا مىسال كەلتىرەيىن. ماسەلەن, بار-جوعى 120 سۇراقتان تۇراتىن بارشاعا تانىس ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدى (ۇبت) قاراستىرايىق. تەستىلەۋدىڭ بۇل تۇرىنە ەشقاشان دايىندالماعان ادام, قولىنا كىتاپ الىپ ەكى اپتا جاتتىقسا, 120-دان 60 بالدى وپ-وڭاي الادى. ەگەر پارەتو زاڭى جۇمىس ىستەمەسە, كەلەسى ەكى اپتالىق دايىندىقتان سوڭ ول ادام 120-دان 120 بالل الۋى ءتيىس. بىراق شىن ومىردە بۇل – مۇمكىن ەمەس. تەست ناتيجەسىن 60-تان 80-گە كوتەرۋ ءۇشىن 1 اي, 80-نەن 100-گە 3 اي, 100-دەن 110-عا كوتەرۋ ءۇشىن 5 اي, 110-نان 115-كە كوتەرۋ ءۇشىن جارتى جىل ۋاقىت كەتۋى مۇمكىن. سالىستىرىپ كورىڭىز, 110 مەن 115 اراسىنداعى 5 بالدىڭ قۇنى جارتى جىل دا, 0-دەن جوعارى 60 بالدىڭ قۇنى ەكى-اق اپتا. *ەسكەرتۋ: دايىندىق ۋاقىتى شارتتى تۇردە كورسەتىلگەن. ادامىڭ قابىلەتى مەن تالابىنا بايلانىستى بۇل ۋاقىت ءارتۇرلى بولۋى مۇمكىن. اعىلشىن ءتىلىن وقۋدا ءدال وسى قاعيدا جۇمىس ىستەيدى. دەمەك, اعىلشىن ءتىلىن وقىپ ءجۇرىپ, بەلگىلى ءبىر جەرگە كەلگەندە توقىراعانداي كۇي كەشكەن ادام باستاعان ءىستى تاستاۋعا اسىقپاۋى قاجەت. كوزگە كورىنبەيتىن بولسا دا ناتيجە بار جانە تۇراقتى دايىندالۋ ارقىلى تۇبىندە ءتىل ءبىلىمىڭىز وتە جوعارى دەڭگەيگە جەتەدى.
اعىلشىن ءتىلىن 1 ايدا ۇيرەنەمىن دەپ ويلاۋدىڭ قاۋىپتىلىگى
كەي ادامدار اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەنۋگە تەك قارجىلىق شىعىن دەپ قارايدى جانە كوپ اقشا شىعارسام تەز ارادا ۇيرەنە سالامىن دەيدى. بۇل, اسىرەسە, وزگە ءتىلدى وقىپ كورمەگەن ادامدار اراسىندا ءجيى كەزدەسەدى. مۇنداي پسيحولوگيانى كەيبىر الاياق ءتىل كۋرستارى جاقسى پايدالانادى دا, اعىلشىن ءتىلىن 1 ايدا ۇيرەتەمىز دەگەندەي جارناما تاراتادى. شىندىعىندا, ءتىلدى تولىققاندى مەڭگەرىپ, ونىڭ نەگىزگى مۇمكىنشىلىكتەرىن پايدالانۋ ءۇشىن كەمى جارتى جىل بەلسەندى جۇمىس قاجەت. ونىڭ وزىندە جۇمىستى تاستاپ, تاڭنان كەشكە دەيىن وقۋ قاجەت بولادى. بۇل ءتىل وقۋدىڭ قيىن جانە قولجەتىمسىز ەكەندىگىن بىلدىرمەيدى. ماسەلە ادام ميىنىڭ جاڭا اقپاراتتى قابىلداۋداعى ەرەكشەلىگىندە. ادام كۇنىنە بەلگىلى ءبىر مولشەردەن ارتىق اقپاراتتى قابىلداي المايدى. اقپاراتتى قابىلداۋ – ءبىر جۇمىس. ودان كەيىن ونى قورىتۋ قاجەت. ادەتتە جاڭا ءبىلىمدى ءسىڭىرۋ ءۇشىن دە ۋاقىت كەرەك. ماسەلەن, ء تىلدى جەتىك مەڭگەرۋ ءۇشىن سىزگە كەمى 3000 ءسوز قاجەت دەلىك. ەگەر ءبىر ايدا ۇيرەنگىڭىز كەلسە كۇنىنە 100 ءسوز جاتتاۋ شارت. قاتارداعى ادام ءۇشىن بۇل – مۇمكىن ەمەس مەجە. ءتىپتى جاتتاۋدىڭ ءتۇرلى ادىستەرىن قولدانىپ تالپىنىپ كورسەڭىز دە, جاتتاعانداي سەزىنگەنىڭىزبەن, اراعا ۋاقىت سالىپ ۇمىتىپ كەتەسىز. ادامنىڭ ەستە ساقتاۋ جادى قىسقا, ورتا جانە ۇزاق مەرزىمدى بولىپ ۇشكە بولىنەدى. اعىلشىن ءتىلىن جاقسى بىلەمىن دەپ نىق سەنىممەن ايتا الۋ ءۇشىن ءسىز العان ءبىلىم ۇزاق مەرزىمدى جادتا بولۋى ءتيىس. ول ءۇشىن اقپارات نە وتە قىزىق بولۋى قاجەت نە كۇندەلىكتى قايتالانۋى كەرەك. العاشقى كۇنى ەنتۋزيازممەن 100 ءسوزدى ءبىر كۇندە جاتتارسىز, بىراق ەرتەسىنە جانە ودان كەيىنگى كۇندەرى دە سونشا ءسوز جاتتايتىن بولساڭىز, ميىڭىز ءسوز جاتتاۋ جۇمىسىن قىزىقتى جاتتىعۋ ەمەس, ءىش-پىستىرارلىق جۇمىس دەپ قابىلدايدى. ون كۇننەن كەيىن ءبىرىنشى كۇنگى سوزدەرىڭىز ۇمىتىلۋى مۇمكىن. ال ءسوز جاتتاۋ ءتىل ۇيرەنۋدىڭ تەك ءبىر عانا بولىگى, ارى قاراي گرامماتيكا مەن جاتتىعۋلار بار.
ەندى نە ىستەمەك كەرەك؟ ءتىل وقۋ تەك تاڭداۋلىلاردىڭ قولىنان كەلەتىن ءىس بولعانى ما؟
اتالعان ماسەلەلەردىڭ ءبارى ءتىل ۇيرەنۋشىنى پسيحولوگيالىق تۇرعىدا دايىنداۋ ءۇشىن جازىلعان. وڭاي دەپ ويلاپ, قيىندى كورگەن ادامنىڭ بەرىلۋى دە جىلدام. ال كەزدەسۋى مۇمكىن قيىندىقتاردى الدىن الا بىلسەڭىز جانە وعان دايىن بولساڭىز ءسىزدى ەشنارسە توقتاتا المايدى. ءتىل وقۋ اناۋ ايتقانداي قيىن ەمەس, تەك تاباندىلىق پەن ەڭبەك ەتۋدى قاجەت ەتەدى.
