ايتالىق, فيلم باستالعان بويدا ءبىر ماشينانىڭ ك ۇلى كوككە ۇشىپ, جان-جاققا شاشىلعان ءتورت-بەس قاراقشىنىڭ قانى سۋداي اقپاسا ءىشى پىسىپ, ورىندارىنان تۇرىپ كەتە بەرەتىن جاستاردىڭ وعان قالاي قارايتىنىن مۇلدە ءتۇسىنۋ قيىن.
ايتكەنمەن, قازاق كينوسىنداعى بۇگىنگى ورتا بۋىننىڭ بەلدى وكىلى بولىپ سانالاتىن ءسابيت قۇرمانبەكوۆ سەكىلدى تالانتتى رەجيسسەرلەردىڭ ونداي قاۋىپتەن قايمىقپايتىنى, قاجەت دەسەڭىز, اعىسقا قارسى جۇزەتىنى انىق. سەبەبى, ول قوعامدىق سانانى قوزعاۋعا, ادامزات بالاسىنىڭ ماڭگىلىك قۇندىلىقتارىن قورعاۋعا ۇمتىلاتىن سۋرەتكەرلىك مەكتەپتىڭ تۇلەگى.
تۋعان جەر, اتامەكەننەن الىستا –اۋعانستاندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان قازاق وتباسىنىڭ قازاقستانعا قالاي, قانداي قيىندىقتارمەن ورالعانىن جانە مۇنداعى جۇرتپەن قالاي ءتىل تابىسىپ, قايتىپ ورنىققانىن ەگجەي-تەگجەيلى باياندايتىن فيلمدەگى وقيعالار تاپ ءبىر ءوز باسىڭىزدان وتكەندەي بىردە قينالىپ, بىردە قۋانىپ وتىراسىز.
اۋەلدە ولاردىڭ جات جۇرتتاعى تۇرمىس-تىرشىلىگىنە, كيگەن كيىمىنە, سويلەگەن سوزىنە قايران قالاتىن كورەرمەن, بىرتە-بىرتە مىنەز-قۇلقىنداعى, تۇسىنىك-پايىمىنداعى وزگەرىستەردى دە ايقىن سەزىنىپ, اتامەكەنگە تەزىرەك جەتۋىنە ىشتەي تىلەكتەس بولا باستايدى. اسىرەسە, شەكارا بەكەتىنە كەلىپ, قۇجاتتارىن كورسەتىپ, قازاق ەلىنە قادام باسقان تۇسىندا باس كەيىپكەر ساپارقۇلدىڭ اكەسىنىڭ تىزەرلەپ وتىرا قالىپ, تۋعان جەردىڭ توپىراعىن سۇيەتىن ءساتىن كورگەندە قاتتى تولعاناسىز. فيلمدەگى اكتەرلەردىڭ شەبەرلىگى, اتاپ ايتقاندا, ساپارقۇل رولىندەگى – دۋلىعا اقمولدا مەن ونىڭ ايەلىنىڭ بەينەسىن سومداعان بايان قاجنابيەۆانىڭ ويىنى ەرەكشە ءتانتى ەتەدى.
ستسەناريدىڭ اۆتورى نۇرلان سانجار ۇلى: «كينو اتامەكەنىنە قونىس اۋدارۋدى ارمانداعان قاراپايىم ادام تۋرالى. فيلم اۆتورى رەتىندە قازاق ءۇشىن وتان ۇعىمى كۇنكورىسكە ىڭعايلى جەر ەمەس, بايتاق دالا ەكەنىن جەتكىزگىم كەلدى», دەيدى.
ال ءفيلمنىڭ رەجيسسەرى ءسابيت قۇرمانبەكوۆ: «ستسەناريدى قولعا العاندا كوز الدىما تۋعان جەرگە بەت العان ادامداردىڭ توزاقتان جۇماققا قاراي كەلە جاتقان كەيپى ەلەستەدى», دەپ اعىنان جارىلادى.
وسىعان وراي «ورالماندى» كورىپ, ويعا باتقان كورەرمەننىڭ دە ءوز پىكىرى, تۇيگەن ويى بار ەكەنىن ايتقىمىز كەلەدى.
ۇزاق جىلدار بويى وق پەن وتقا ورانىپ جاتقان ايماقتان ارىپ-اشىپ اتامەكەنىنە ورالعان جانداردىڭ تۋعان جەرگە جەتكەن سوڭ دا كورگەن قيىندىعى از بولعان جوق. سەبەبى, ولار كەشەگى كەڭەستىڭ شاڭىراعى كۇيرەپ, كەرەگەسى قيراپ جاتقان كەزدە كەلدى. سوندىقتان, شاشۋ شاشىپ, قۇشاعىن اشىپ قارسى العان ەشكىم كورىنبەدى. بار قولدان كەلگەنى, الىستاعى ءبىر قاڭىراپ قالعان اسكەري نىساننىڭ جانىنداعى يەسىز اۋماققا قاراۋىل ەتىپ قويدى. سوندا دا بولسا, توزاقتان كەلگەن جاندار جۇماقتىڭ ەسىگىنەن سىعالاعانىنا قۋاندى. تۋعان ەلگە جەتىپ, جەر باسىپ ءتىرى جۇرگەنىنە شۇكىرشىلىك ەتتى...
كەزىندە اۋعانستاندا «سلۋجيت» ەتكەن اۋىل اكىمى وتباسىنىڭ جاعدايىن سۇراي كەلىپ, وتاعاسىنان: «ول جاقتا كىم بولىپ ىستەپ ەدىڭ؟» دەگەندە, «مەشىتتە ازانشى بولعانمىن,» دەپ جاۋاپ بەرەدى ساپارقۇل. «وي, ونداي جۇمىس جوق قوي بىزدە», دەپ قينالادى اكىم.
وسىدان سوڭ اراعا ءبىراز ۋاقىت سالىپ, جەرگىلىكتى جەردىڭ كەلىسىمىمەن ساپارقۇل اينالاداعى شاشىلىپ جاتقان تەمىر-تەرسەكتەردى جيناستىرىپ, قىش قۇيىپ, مەشىت سالۋعا كىرىسەدى. قاجەتسىز بولىپ قالعان زىمىراننىڭ قاڭقاسىنان مۇنارا جاسايدى... ءسويتىپ, ءوزى سالعان مەشىتتەن ءبىر كۇنى ءوزى ازان شاقىرادى. ونىڭ داۋسى بۇكىل دالاعا ەستىلىپ جاتقانداي تاڭ-تاماشا اسەردە قالاسىز.
مىنە, كورەرمەن كوڭىلىنە جىلۋ ۇيالاتىپ, وي سالاتىن ەرەكشە ءبىر ءسات تە وسى. تۋعان جەردىڭ ءاربىر پەرزەنتى ءوز ەلىنە تاپ وسىنداي اقادال كوڭىلمەن قىزمەت ەتۋى قاجەت.
ەندەشە, ءاربىر ادامنىڭ تۋعان ەلى, وتانى ءۇشىن جاساعان يگىلىكتى ءىسى الەمگە, ادامزات بالاسىنا كورسەتكەن قىزمەتى بولىپ تابىلادى. ايتالىق, اۋىلداعى جۇرتتى يماندىلىققا شاقىرىپ تۇرعان ازانشىنىڭ داۋسى الىسقا, بەينەلەپ ايتقاندا, بۇكىل دۇنيەگە ەستىلەتىنىنە كىم كۇمان كەلتىرە الادى. سەبەبى, الىس-جاقىنداعى ءبىر-بىرىمەن ارالاسىپ, بارىس-كەلىس جاساپ جاتقان جانداردىڭ كەۋدەسىندەگى ىزگىلىك نۇرى جەر بەتىنە تارالىپ, التىن شۋاق شاشپاي ما.
سودان دا بولار, «ورالمان» ءفيلمى يراننىڭ استاناسى تەگەران قالاسىندا وتكەن 35-ءشى «فيدجر» كينوفەستيۆالىندە جانە استاناداعى «ەۋرازيا» كينوفەستيۆالىندە جۇلدىزى جارقىراپ, باس جۇلدە العاندا تەك ءوزىمىز عانا ەمەس, بارلىق باۋىرلاس ەلدەردىڭ كورەرمەندەرى بىرگە قۋانعانداي كوڭىلىمىزدى شاتتىق كەرنەدى.
نۇرعالي وراز,
«ەگەمەن قازاقستان»
