وسىدان 72 جىل بۇرىن تامىزدا اقش حيروسيما مەن ناگاساكيگە اتوم بومباسىن تاستاپ, جاپون حالقىن زار جىلاتقان ەدى. سوندىقتان, تاعى ءبىر زۇلمات قارۋدىڭ وقپانىنان ۇشۋىن شىعىس ازياداعى مەملەكەتتەر قالامايتىنى انىق. دەگەنمەن, سولتۇستىك كورەيا باس بەرمەس اساۋ سەكىلدى ءجيى-ءجيى تۋلاپ جاتىر. سينحۋا اگەنتتىگى تاراتقان اقپاراتقا سۇيەنسەك, كحدر اسكەرى تامىزدىڭ ورتاسىندا گۋامدى ورتا قاشىقتىقتا ۇشاتىن بالليستيكالىق زىمىرانمەن اتقىلاۋعا ءازىر ەكەنىن جەتكىزگەن. سوڭعى شەشىم كيم چەن ىننىڭ قولىندا تۇر. سينحۋا اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, كورەيا حالىق اسكەرىنىڭ (KPA) ستراتەگيالىق قارۋلى كۇشتەرىنىڭ كومانديرى, گەنەرال كيم راك گيومنىڭ گۋامداعى اقش بازاسىنا شابۋىل جاساۋعا دايىن تۇر. گەنەرال بىلاي دەپ مالىمدەگەن:
«حۆاسونگ-12 زىمىراندارى جاپونياداعى شيمان, حيروسيما, كوچيدىڭ ۇستىنەن ۇشىپ, 3356,7 شاقىرىمدى 1065 سەكۋندتا باسىپ ءوتىپ, گۋامعا تاياۋ تۇستاعى سۋعا قۇلايدى».
سولتۇستىك كورەيانىڭ جەلكە جالىن ءجيى كۇجىرەيتۋىنىڭ ءوز سەبەبى بار. بۇعان دەيىن كحدر 5 مارتە يادرولىق قارۋىن سىناقتان وتكىزدى. سوڭعى رەت بىلتىر قىركۇيەكتە جاسالعان بايقاۋ ناتيجەسىندە ەلدەگى يادرولىق قارۋدىڭ قارىمى 10-30 كيلوتوننا ەكەنى بەلگىلى بولعان-دى. بىراق سىناقتا قانداي بومبا قولدانىلعانى بەيمالىم. بۇعان دەيىن سولتۇستىك كورەيا 2006, 2009, 2013 جىلدارى اتوم بومباسىن سىناپ كورگەن. ال 2016 جىلى تەرمويادرولىق قارۋ قولدانعانىن مالىمدەگەن-ءدى. ونىڭ قانشالىقتى راس ەكەنى بەلگىسىز. ەگەر سولتۇستىك كورەيا تەرمويادرولىق قارۋدى قولدانۋدى مەڭگەرسە, ولاردىڭ يادرولىق ارسەنالىنىڭ الەۋەتى كۇتكەندەگىدەن دە اسىپ تۇسەدى. بيىلعى شىلدەدە كحدر قاتارىنان 2 رەت قۇرلىق ارالىق بالليستيكالىق زىمىراننىڭ قارىمىن بايقاپ كورگەن. دەمەك, الەمنىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىنە يادرولىق قارۋ جەتكىزۋى ولاردىڭ قارىمى جەتەدى.
بلۋمبەرگتىڭ حابارلاۋىنشا, سوعىس باستالا قالعان جاعدايدا الەم ەكونوميكاسى دا زيان شەگەدى. سەبەبى كورەي تۇبەگىندەگى تۇراقسىزدىق وڭتۇستىك كورەيا جانە قىتاي ساۋدا اينالىمىنا كەدەرگى كەلتىرەدى. ماسەلەن, وڭتۇستىك كورەيا تەلەۆيزيا مەن ەلەكتروندى قۇرىلعىلارعا قولدانىلاتىن سۇيىق كريستالدى ەكران نارىعىنىڭ 40 پايىزىن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. سونداي-اق, جارتىلاي وتكىزگىشتەردىڭ 17 پايىزى سول وڭتۇستىك كورەيادان شىعارىلادى. وعان قوسا, كولىك جانە كەمە شىعارۋ دا تۇرالاپ قالاتىنى انىق. قىتاي – الەمدەگى ەڭ ءىرى تاۋار اينالىمىنا يە مەملەكەت. كورەي تۇبەگىندەگى سوعىستىڭ باستالۋى ايماقتاعى كەمە قاتىناسىنا تىكەلەي كەدەرگى كەلتىرەدى. ياعني, كوپتەگەن ەلدەر تاۋار جەتىسپەۋشىلىگىنە تاپ بولادى. Bloomberg-ءتىڭ مالىمەتىنشە, سوعىستان كەيىنگى جاعدايدى قالپىنا كەلتىرۋگە 2 جىلداي ۋاقىت كەتۋى ىقتيمال.
كحدر-دىڭ ءدوڭ ايباتىنا قاراماستان, ماماندار سوعىس ءورتىنىڭ تۇتانۋى نەعايبىل ەكەنىن ايتادى. ونىڭ بىرنەشە سەبەبى بار. ەڭ اۋەلى, ەشكىم سوعىسۋعا ق ۇلىقتى ەمەس. ازىرگە! كورەيا تۇبەگىندەگى تۇراقسىزدىق كحدر-دى ەڭ جاقىن سەرىكتەسى قىتايعا دا ۇناي قويۋى قيىن. الدا-جالدا سولتۇستىك كورەيا اقش-قا وق اتا قالسا, امەريكالىق ساربازدار بەس قارۋىن سايلاپ, ساۋ ەتىپ جەتىپ كەلەتىنى ءمالىم. قىتاي قانشا جەردەن اقش-پەن ديپلوماتيالىق تاتۋ بولسا دا, جەلكەسىندە امەريكالىق مىلتىقتىڭ كەزەلىپ تۇرعانىن قالامايدى.
ءوز كەزەگىندە اق ءۇيدىڭ دە سولتۇستىك كورەيامەن قىرقىسۋدان ۇتاتىنى شامالى. جاپونيادا, وڭتۇستىك كورەيادا اقش-تىڭ بىرنەشە اسكەري بازاسى بار. وندا ساربازداردان بولەك, قاراپايىم قىزمەتكەرلەر مەن ولاردىڭ وتباسى تۇراتىنى تاعى ءمالىم. ولاردى قاۋىپسىز ايماققا كوشىرمەي تۇرىپ اق ءۇي سوعىسقا بەلسەنە قويۋى ەكىتالاي. CNN ارناسىنىڭ حابارلاۋىنشا, اقش ءبىرىنشى بولىپ كحدر-عا قارۋ كەزەنۋگە مۇددەلى ەمەس. اقش قارۋلى كۇشتەرىنىڭ زەينەتتەگى گەنەرالى CNN-گە بەرگەن سۇحباتىندا سولتۇستىك كورەيانىڭ ارتيللەريالىق شابۋىلىنا امەريكالىقتار ءازىر ەمەستىگىن ايتادى. وعان قوسا, اقش شابۋىل جاساسا, كوپتەگەن بەيبىت تۇرعىن قىرىلادى. بۇل «بەيبىتشىلىكتى كوزدەيتىن» اق ءۇيدىڭ جانە دونالد ترامپتىڭ ابىرويىنا تۇسەتىن زور تاڭبا.
سوعىستىڭ باستالۋى كحدر-عا دا ءتيىمسىز. سولتۇستىك كورەيانىڭ قازىرگى نەگىزگى ماقساتى الەمگە وكتەمدىگىن جۇرگىزۋ ەمەس, ءوزىنىڭ مەملەكەتىن ساقتاپ قالۋ. بيبيسي-ءدىڭ مالىمەتىنشە, اقش-تىڭ اسكەري بازاسىنا جاسالعان كەز كەلگەن شابۋىل سۇراپىل سوعىسقا اكەلىپ سوعادى. وقيعا بۇلاي وربىگەن جاعدايدا, سولتۇستىك كورەيا بيلىگى قۇردىمعا كەتەتىنى انىق. بۇۇ سانكتسيالارى مەن جابىق ساياسات اسەرىنەن السىرەپ تۇرعان ەل ەكونوميكاسى كۇيرەيدى. پحەنيان ءوز-وزىنە قول جۇمسايتىن ارەكەتكە بارا قويۋى نەعايبىل. سوندىقتان, كحدر ەڭ اۋەلى الپاۋىت يادرولىق دەرجاۆاعا اينالۋدى كوزدەيدى. «كيم چەن ىن ەڭ اۋەلى چيكاگونى نىساناسىندا ۇستاپ, سودان كەيىن عانا ديپلوماتيالىق كەلىسىمگە كەلۋى مۇمكىن», – دەيدى BBC ساراپشىلارى.
سولتۇستىك كورەيانىڭ يادرولىق قارۋىنىڭ قارىمى قانشالىقتى ەكەنىن ناقتى ايتۋ قيىن. ونىڭ ۇستىنە, كيم چەن ىننىڭ كۇتپەگەن ارەكەتكە بارۋىن دا جوققا شىعارۋعا بولمايدى. ايتسە دە, قازىرگى جاعداي اقش پەن كحدر اراسىنداعى ءسوز قاقتىعىسى عانا. ازىرگە!
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
