جەڭىل اتلەتيكا • 25 تامىز، 2017

«قازاق نايزاعايى» قاشان جارقىلدايدى؟

216 رەت كورسەتىلدى

جەڭىل اتلەتيكانىڭ سپورت جارىس­تارى ىشىندە «سپورت پاديشاسى» دە­گەن بەيرەسمي اتاعى بار. ال وسى سپورت ءتۇ­رىندەگى 100 مەترلىك بايگەنىڭ مارتەبەسى – وزگەلەرىنەن الدەقايدا جوعارى.

وليمپيا ويىندارى مەن الەم چەمپيونات­تارىنداعى ەڭ قىسقا قاشىقتىقتا توپ جار­عان دۇلدۇلدەر الەمگە تەز تانىلادى. ال ەگەر ولار وسى 100 مەترلىك قا­شىقتىقتى 10 سە­كۋند­­قا جەت­كىزبەي جۇيتكىپ وتسە، وندا سپورت­­تىڭ ءدال وسى تۇرىندە ولاردان ارتىق جۇل­دىز بولمايدى.

جەر شارىندا 100 مەترلىك قاشىق­تىقتى 10 سەكۋندقا جەتكىز­بەي جۇگىرىپ وتكەن جەلاياق­تار سانى اسا كوپ ەمەس. قازىرگى الەم رەكوردى – 9،58 (نەگىزى – 9،578) سەكۋند. ونى 2009 جىلى 16 تامىزدا، بەرليندە يامايكا ءدۇلد ۇلى ۋسەين بولت ورناتقان. ءجۇز مەتردى ءبىر دەممەن اعىپ وتەتىن جىلدامدىعىنا ءتانتى بولعاندار ونى «نايزاعاي» (Lightning) دەپ تە اتايدى.

ادامداردى ءتۇر-تۇسىنە قا­راپ بولگەندىك ەمەس، بىراق وسى 100 مەترلىك قاشىقتىقتا قارا ءناسىلدى جەلاياقتار ۇستەمدىك قۇ­رىپ ءجۇر. وسى قاشىقتىقتى 10 سەكۋندقا جەتكىزبەي جۇگىرىپ وتكەندەردىڭ دەنى دە سولار. ءبىر قىزىعى، نەمىس جەلاياعى ارمين حاري 1960 جىلعى وليمپيا ويىندارىندا الەم رەكوردىن جا­ڭارتىپ، تۇڭعىش رەت 100 مەتر­دى تۇپ-تۋرا 10 سەكۋندتا (10،0) جۇگىرىپ وتكەن...

سودان كەيىن قايتادان قارا ناسىلدىلەر «ۇستەمدىك» قۇردى. تەك 2011 جىلى فرانتسۋز كريس­توف لەمەتر 100 مەتردى 10 سە­كۋندقا جەتكىزبەي ەڭسەرىپ، «اق ناي­زاعاي» اتاندى. ونىڭ جەكە رەكوردى – 9،92 سەكۋند.

ال «ازيانىڭ اق نايزاعايى» – قىتاي جەلاياعى سۋ بينتيان. ول 2015 جىلى 100 مەترلىك قاشىق­تىق­تى 9،99 سەكۋندتا جۇگىرىپ ءوتىپ، ازيا جانە قىتاي رەكوردىن جاڭارتتى. ال «قازاقتىڭ ناي­زاعايى»...

سوناۋ 60-جىلدارى قازاقتىڭ قوس قىرانى، اۋزىمەن قۇس تىس­تەگەن ساڭلاقتارى – مارقۇم عۇس­مان قوسانوۆ پەن بيىل قىستا 80 جاسقا تولعان ءامين تۇياقوۆ 100 مەتردى 10،2 سەكۋند ىشىندە جۇگىرىپ وتكەن.

وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر، عۇسمان قوسانوۆ 1960 جىلى ريمدە وتكەن ءحVىى وليمپيا ويىندارىنىڭ 4ح100 ەستافەتاسىندا كسرو قۇرا­ماسىنىڭ نامىسىن قورعاپ، كۇمىس مەدال جەڭىپ العان. تۇڭ­عىش رەت وليمپيادادان جۇلدە العان قازاق تا، ءتىپتى قازاق­ستان­دىق سپورتشى دا – وسى عۇسمان اعامىز.

رەسمي تۇردە تىركەلگەن كور­سەت­كىشتەرىنە توقتالار بول­ساق، 100 مەتردى 10،2 سەكۋند­تا عۇسمان قوسانوۆ 1962 جىلى 22 قىركۇيەكتە، ال ءامين تۇيا­قوۆ 1965 جىلى 17 قازاندا جۇيت­كىپ وتكەن. ەكەۋىنىڭ دە بۇل كور­سەتكىشتەرى الماتىدا تىركەلدى.

بىراق، ول كەز بەن قازىرگى ۋاقىتتى سالىس­تىرۋعا بولا ما؟ شىركىن، عۇسمان اعا مەن ءامين اعانى قازىرگى جاعدايدا جۇ­گىرتىپ كورەر مە ەدى؟! قازىر­گىدەي سپورتشىنىڭ جىلدام­دىعىنا سەرپىن قوسىپ تۇراتىن اياق-كيىمدەر مەن قازىرگى وتە قولايلى جۇگىرۋ جولاقتارىن 60-جىلدارداعى جاعدايمەن سا­لىستىرۋعا كەلمەيدى دە عوي.

ءارى، قازىر سپورتشىلاردىڭ ۋاقىتتارى بۇرىنعىداي قول حرونومەترىمەن ەمەس، ەلەكتروندى حرونومەترمەن ەسەپتەلەدى. ءبۇتىن ساننان كەيىنگى كورسەتكىشتەرى جۇزدىككە دەيىن دوڭگەلەتىلەدى (بۇرىن وندىققا دەيىن عانا).

تاراتىپ ايتار بولساق، جو­عارىدا عۇسمان قوسانوۆ پەن ءامين تۇياقوۆ 100 مەتردى 10،2 سەكۋند ىشىندە جۇگىرىپ وتكەن دەدىك قوي. ەگەر قازىر­گىدەي ەلەكتروندى سەكۋند ولشەۋىشپەن ەسەپ­تەلسە، وندا ولار­دىڭ ۋاقىتتارى ەكى ءتۇر­لى بولۋى مۇمكىن ەدى. ماسەلەن، 10، 16 جانە 10،17...

ەندەشە، قازاقتىڭ دا بالاسى 100 مەتردى 10 سەكۋندتىڭ ىشىندە جۇگىرىپ وتە الادى. تەك تالانتتى بالا كەزىنەن جازباي تانىپ، تاربيە­­لەۋ كەرەك. ەگەر عۇسمان جانە ءامين اعالارىمىز قازىر جۇگىرىپ جۇرسە، وندا ۋسەين بولت­پەن دە تايتالاسار ما ەدى؟! كورسەتكىش­تەرى­نە قاراساق، قازىرگى الەم جۇلدىزدارىمەن يىق قا­عىس­تىرىپ جۇرۋلەرى ابدەن مۇمكىن سياقتى.

بۇل، ارينە ەكى ءداۋىردى سا­لىس­تىرا وتىرىپ، كوز الدى­مىزعا ەلەستەتۋ عانا. ال ناق­تى ايت­پاعىمىز، قازاقتا دا «ناي­زاعايلار» بولعان، ءتىپتى بولادى دا. وسى سپورتتىڭ تۇرىنە دە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ، قولعا الساق، ءالى تالاي جەلاياقتار شىعارى انىق.

ايتپاقشى، 10 مەترلىك قا­شىقتىقتاعى قازاقستان رەكوردى – 10،08 سەكۋند (1،3 م/س جەل باعىتىمەن). ونى 1992 جىلى 13 تامىزدا، اۋستريانىڭ لينتس قالاسىندا 1988 جىلعى سەۋل وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى ۆيتالي ساۆين ورناتقان.

نۇرعازى ساساەۆ،
جۋرناليست

استانا

سوڭعى جاڭالىقتار

ورازانىڭ ءار ءساتى ساۋاپ

رۋحانيات • كەشە

ءسوزدىڭ جەتى بوياۋى

تانىم • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار