قولعا الار دەگەن ويدامىز
قاراعاندى وبلىسى, ۇلىتاۋ اۋدانىنداعى بايقوڭىر اۋىلى – مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن, 80-نەن اسا وتباسى تۇراتىن ەلدى مەكەن. بۇرىن اۋدانداعى ەڭ وزات شارۋاشىلىق بولاتىن, حالقى دا قازىرگىدەن ەكى ەسە كوپ, وزىندىك تاريحى دا باي ەدى. ءبىر كەزدەگى ارتەل, كولحوز, سوۆحوز تاريحىنىڭ ءبارى قازىرگى وسكەلەڭ ۇرپاققا بەلگىسىز. «تاريحىن ۇمىتقان ەلدىڭ كەلەشەگى جوق, بابالارىن ۇمىتقان ەردىڭ بولاشاعى جوق» دەگەن وسيەت بار.
وسى كەمشىلىكتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن مەكتەپ بىتىرگەنىنە 45 جىل بولعان ءبىر توپ بايقوڭىرلىقتار وتكەن جىلى اۋىل اكىمىنە – بايقوڭىر كومىر قازباسىنىڭ 110 جىلدىعىن, بايقوڭىر سوۆحوزىنىڭ 60 جىلدىعىن اتاپ ءوتۋدى, اۋىل ورتالىعىنان تاريحي-وندىرىستىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى مۇراجايىنىڭ اشىلۋىن جانە ەسكى بايقوڭىر كومىر قازباسى اۋىلى ورنالاسقان ايماقتى تۋريستىك باعىتقا قوساتىن «اشىق اسپان استى مۇراجايىن» ۇيىمداستىرۋدى امانات ەتىپ تاپسىرعان بولاتىنبىز. تاپسىرىپ قويىپ قاراپ وتىرماي, كەلەشەكتە ءوزىمىز دە وسى ىسكە اتسالىسىپ, ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن «اتامەكەن-بايقوڭىر» قوعامدىق بىرلەستىگىن قۇرىپ, تاريحي ماتەريالدار جيناۋدامىز.
ايتارىمىز, باسشى قىزمەتتەگى جانە زيالى ازاماتتار پىكىرلەرىن بىلدىرسە, اكىمدىكتەگى ەل باسقارىپ وتىرعان مىرزالار دا ىنتا بىلدىرەر, قولعا الار دەگەن ويدامىز.
اقبەرگەن قاراتاي
قاراعاندى وبلىسى
ءتىل ۇيرەتۋدىڭ ءتيىمدى ءتاسىلى
«7 تەلەارنادا» تۇرىكتىڭ «عالامات عاسىر: كوسەم ءداۋىرى» تەلەحيكاياسىنىڭ كورسەتىلىمى جاقىندا اياقتالدى. بۇل تەلەحيكايا اۋقىمدى, كورەرمەننىڭ كوزايىمىنا اينالعان تۋىندىلاردىڭ ءبىرى بولدى. 1603 جىلى گرەك ارالىنان ۇرلانىپ كەلگەن ۆەنەتسيالىق كوپەستىڭ قىزى اناستاسيانىڭ وسمان مەملەكەتىنىڭ 14-ءشى سۇلتانى احمەتتىڭ سۇيىكتىسىنە اينالىپ, ۋاقىت وتە لاۋازىمى ارتىپ «كوسەم سۇلتان» دەگەن اتاققا يە بولۋى جولىنداعى ءومىرى, تاق ءۇشىن كۇرەس, ماحاببات پەن وشپەندىلىك, ادالدىق سەزىمدەرىنەن قۇرىلعان تاريحي تەلەحيكايانىڭ سيۋجەتى مەن اكتەرلەرىنىڭ شەبەرلىگى كورەرمەندەردى ەرەكشە سەزىمگە بولەدى. ءفيلمنىڭ ەڭ باستى تارتىمدىلىعى – قازاق تىلىندە ءتارجىمالانۋىندا دەپ ويلايمىن. وسى ورايدا, تەلەحيكايانى قازاق تىلىنە اۋدارىپ, دىبىستاعان بارلىق ۇجىمعا ۇلكەن العىس ايتقىم كەلەدى.
قازاقتىڭ عاجايىپ باي سوزدىك قورىمەن ءتىلى وتە تارتىمدى, تۇسىنىكتى تارجىمالانعان بۇل ءفيلمدى ءورىستىلدى قازاقتارمەن قوسا تاتارلار, وزبەكتەر, ازەربايجاندار, ورىستار, نەمىستەر, ەۆرەيلەردىڭ دە قىزىعىپ كورگەنىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. مەنىڭ ويىمشا, قازاق ءتىلىن ۇيرەنەم دەۋشىلەرگە وسىنداي فيلمدەر مەن باعدارلامالاردىڭ كوپتەپ كورسەتىلۋى ۇلكەن كومەك بولار ەدى.
دينارا ۆاگاكوۆا
شىمكەنت
«ارمىسىز» دەگەن جاقسى ەمەس پە؟
«عيبرات» ايدارىمەن بەرىلگەن سەرىحان ەشتاەۆتىڭ «سالەمىڭ قالاي, باۋىرىم» اتتى ماقالاسىن وقي وتىرىپ, سالەمدەسۋدى قالاي ءبىر جۇيەگە كەلتىرۋگە بولادى دەگەن وي كەلدى. ماسەلەن, باسقا ۇلتتىڭ مۇسىلماندارىمەن ارابشا «اسسالاۋماعالەيكۋم» دەپ امانداس, ويتكەنى بارىمىزگە ورتاق ءتىل. ال قازاق قازاقپەن وسىنىڭ اۋدارماسى «اللانىڭ نۇرى جاۋسىن» دەسەك نە بولادى؟ ءبىر-بىرىمىزبەن كەزدەس-كەندە «ارمىسىز» دەسەك قالاي بولار ەكەن؟ بالا كەزىمىزدە ۇيگە كىرىپ كەلگەن كىسى «مال-جان امان با؟» دەيتىن. مال دا, جان دا ءالى دە ءوزىنىڭ وزەكتىلىگىن جويعان جوق سياقتى. «سالەمەتسىز بە؟», «امان-ەسەنسىز بە؟», «قايىرلى تاڭ», ت.ب. اماندىق ءبىلۋدىڭ جولدارى بار عوي. ءدىندارلاردان سۇراساڭ – قۇراندا ارابشا جازىلعان, سوندىقتان ارابشا امانداسۋىمىز كەرەك دەيدى. مەن بۇعان كەلىسپەيمىن. ارينە, بۇلاي امانداسۋ قانىمىزعا تەرەڭ ءسىڭىپ كەتكەن, وزگەرتۋ قيىن. بىراق انا تىلىمىزگە ءبىر قادام بولسا دا جىلجىعانىمىز دۇرىس بولار ەدى. مىسالى, شەتەلدىك كىتاپتاردى قازاقشاعا اۋدارىپ وقىپ جاتىرمىز. نەگە ارابشانى قازاقشاعا اۋدارۋعا بولمايدى دەيمىز. حالقىمىزدىڭ باي ءتىلىن كەڭ كولەمدە پايدالانساق, ودان ۇتارىمىز كوپ بولادى دەپ ەسەپتەيمىن. باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ مىناداي ءسوزى بار: ء«سوزدىڭ باسى سالەمنەن باستالۋى كەرەك» دەگەن. ۇلتىمىزدىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋدىڭ ءبىر جولى – ءبىر- بىرىمىزبەن انا تىلىمىزدە امانداسۋ. «باسقا ءتىلدىڭ ءبارىن ءبىل, ءوز ءتىلىڭدى قۇرمەتتە» دەگەن قاعيدانى بەرىك ۇستايىق.
ەركىن داۋەش ۇلى,
ارداگەر-ۇستاز
استانا
شيپاگەرگە ريزاشىلىعىم شەكسىز
مەنىڭ جاسىم وتىز تورتتە. ءار بالانىڭ ءوز نەسىبەسى بار دەگەندەي, تاياۋدا ونىنشى ءسابيىم دۇنيە ەسىگىنەن اتتادى. بۇل تىزگىن ۇستارىمىزدىڭ ەسىمىن ساۋلەت دەپ قويدىق. ومىردە ءار ءتۇرلى كولدەنەڭ جاعدايلار بولا بەرەدى ەمەس پە؟! ارينە, بالاعا ءبىرىنشى رەت تولعاتىپ تۇرعانىم جوق. سوندا دا وسى جولى دەنساۋلىعىما بايلانىستى ءسابيىمدى دۇنيەگە اكەلەردە دارىگەرلەر مەنى وزدەرىنىڭ باقىلاۋىنا الدى.
اي-كۇنىم جاقىنداعان سايىن ءوزىم دە الاڭداي باستادىم. وبلىستىق كوپسالالالى اۋرۋحانانىڭ انا مەن بالا بولىمشەسىنە باردىم. مەنى اكۋشەر-گينەكولوگ نازگۇل وڭعارباەۆا قابىلداپ, ءوز قامقورلىعىنا الدى. ءبىر ايدان اسا ۋاقىت وسى دارىگەرگە قارالىپ ءجۇردىم. بوساناتىن كۇنىم دە نازگۇلدىڭ كەزەكشىلىگىنە تاپ بولدى. قۋانىپ كەتتىم. ول مەنى امان-ەسەن بوساندىرىپ الدى. قاراپايىم, اقجارقىن قىزدىڭ قامقورلىعىنا ريزا بولدىم. وعان دەگەن العىسىم شەكسىز.
ايساۋلە ساتىبالديەۆا,
«التىن القا» يەگەرى
اقتوبە
بەس ميلليوندى قايدان تابامىن؟!.
كەڭەس زامانىنداعى «باسپاناسى جوق الماتىلىقتاردى ءۇش جىلدا پاتەرمەن قامتاماسىز ەتەمىز» دەگەن باستامانىڭ جالاڭ ۇرانعا اينالىپ قالعانىن كورگەن ۇرپاقتىڭ وكىلىمىن. پاتەردىڭ زاردابىن ۇزاق جىل تارتتىم. كوزىمنىڭ جەتكەنى – مەنىڭ الدىمدا كەڭەس زامانىندا كەزەكتە تۇرعان 200 ادامنىڭ بارلىعى دا وسى كۇنگە دەيىن باسپانالى بولىپ ۇلگەردى. ءبىز جولىن تاپپادىق پا, كوزىن تاپپادىق پا, ايتەۋىر, ىلعي دا كەزەكتىڭ سوڭىندا قالا بەردىك.
كوپ جىل بۇرىن كوز جاسىمىزدىڭ وتەۋى بولار, الماتىنىڭ «وربيتا-4» شاعىن اۋدانىنان ۋاقىتشا بولسا دا تۇراتىن پاتەرگە قول جەتكىزىپ, بالا-شاعامىزبەن قۋانىپ تا قالعانبىز. تاياۋدا, جەرگىلىكتى بيلىك بىزگە وسى كۇنگە دەيىن تۇرىپ كەلگەن پاتەرىمىز ءۇشىن 5 ميلليون تەڭگە تولەۋ كەرەكتىگى تۋرالى ەسكەرتتى. شيەتتەي بالا-شاعا باعىپ ءارى جۇمىسسىز وتىرعان مەندە ونداي اقشا جوق. سوندا نە ىستەمەكپىن؟ مۇڭىمدى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە جازىپ بىلدىرۋدەن باسقا امالىم قالمادى.
قۇرماش مالا,
«وربيتا-4» شاعىن اۋدانىنداعى 38-ءۇي, 43-پاتەردىڭ تۇرعىنى
الماتى
