دجواحيم كوياگازومو ەكوجۇيەنى ساقتاۋ ءۇشىن جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن ەنگىزۋ مەن دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. «ورتالىق افريكا رەسپۋبليكاسى ەكوجۇيەنى قورعاپ, ونى دۇرىس باسقارۋدى كوزدەيدى. مەملەكەتىمىز 5,4 ملن گەكتار ەكۆاتورلىق ىلعالدى قالىڭ ورمانعا يە, ونىڭ 3,5 ميلليون گەكتارى ارنايى باقىلانادى. جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن ەنگىزۋ ەلىمىزدىڭ دامۋى مەن ورمانداردى ساقتاۋعا قاجەتتى. تۇراقتى پروگرەسس ءىرى قالالار جانىنداعى ورماندى اۋدانداردىڭ قىسقارۋىنا اكەلدى. ەكسپو-2017 كورمەسى جاسىل ەنەرگەتيكا سالاسىندا تاجىريبە الماسۋعا مۇمكىندىك بەردى», دەدى ول.
جيىننىڭ رەسمي بولىمىندە قازاقستان تاراپىنان ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى ارىن ورساريەۆ ەكسپو-2017 كورمەسىنە قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ جوبالارى مەن جەتىستىكتەرى قازاقستان ءۇشىن پايدالى ءارى الەمدىك ەكونوميكانىڭ دامۋىنا جانە قورشاعان ورتانى ساقتاۋعا ىقپال ەتەتىندىگىنە سەنىم ءبىلدىردى. «بولاشاق ەنەرگياسى» تاقىرىبىنداعى كورمە ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردىڭ جويىلۋى جانە قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋى ماسەلەلەرىن شەشۋدى ماقسات ەتكەن حالىقارالىق قاۋىمداستىق ءۇشىن ماڭىزدى. 2013 جىلى قازاقستان جاسىل ەكونوميكاعا كوشۋ تۇجىرىمداماسىن قابىلدادى. جىل سايىن ءىجو-ءنىڭ 2 پايىزى كولەمىندەگى قاراجاتتى «جاسىل جاڭارتۋدى» ينۆەستيتسيالاۋعا نيەتتىمىز», دەدى مينيسترلىك وكىلى. ول ءوز سوزىندە ەلىمىزدىڭ ورتالىق افريكا رەسپۋبليكاسىمەن ماقساتتى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا مۇددەلى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى.
«بولاشاقتىڭ ەنەرگياسىن» قولدايدى
بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قورشاعان ورتانى قورعاۋ كۇنىنە وراي «بولاشاقتى تازا ەنەرگيامەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى مەن شەشىمدەرى» تاقىرىبىندا جيىن وتكىزدى. ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىندەگى شۆەيتساريا پاۆيلونىندا ۇيىمداستىرىلعان باسقوسۋدا الەمدەگى العاشقى كۇن ەنەرگياسىنان قۋات الاتىن «Solar Impulse» ۇشاعىنىڭ ءبىرىنشى ۇشقىشى بەرتران پيكار ءسوز سويلەدى. ول ءوز جەتىستىگىمەن, ۇشاقتىڭ ارتىقشىلىعىمەن ءبولىستى. قازىرگى تاڭدا 20 مىڭ مەترلىك بيىكتىكتى باعىندىرعان «توقتامايتىن» ۇشاقپەن قالاعان جەرىڭىزگە ايالداۋسىز بارۋعا بولادى. بۇل تەحنيكا كۇن ەنەرگياسىنان قۋات الىپ, كۇندىز-ءتۇنى ۇشا بەرەدى ەكەن.
«مەن بۇل جولدى 2002 جىلى باستادىم, جەتىستىككە جەتۋىمە 12 جىل ۋاقىتىم كەتتى. وسى ۋاقىتىمدى قاجىرلى كوماندا, قايتارىمسىز قارجى, توقتاۋسىز مۇمكىندىك ءۇشىن عانا جۇمسادىم. ناتيجەسىندە الەمگە جاڭا مۇمكىندىك سىيلادىق. سوعان رۋحىمىز جەتكەنىنە قۋانامىن. شىن مانىسىندە ءبىز بارلىعىن نولدەن باستاعان ەدىك», دەگەن بەرتران پيكار العاشقى ساپارى ءابۋ-دابيدان باستالعانىن, ەندى دۇنيە ءجۇزىن تاعى ءبىر ارالاپ شىعۋدى ماقسات ەتەتىندىگىن ايتتى.
وسى جيىندا بۇۇ قورشاعان ورتا جونىندەگى باعدارلاما جەتەكشىسى ەريك سولحەيم قازاقستاننىڭ «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» جوباسىن قولداۋعا دايىن ەكەندىكتەرىن مالىمدەدى. «قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق الەۋەتىن كوتەرىپ وتىرعان – كومىر. وكىنىشكە قاراي, ونىڭ قورشاعان ورتاعا, دەنساۋلىققا, اۋاعا كەلتىرەتىن شىعىنى مەن زيانى كوپ. سونىڭ سالدارىنان كومىردەن تۇسكەن قارجى ءوزىن اقتامايدى. بۇل ماسەلەنى شەشۋدىڭ ءبىر جولى وسىدان ەكى جىل بۇرىن ويلاپ تابىلعان. مىسالى, دانيادا ەنەرگيا 100 پايىز جەل گەنەراتورلارى ارقىلى الىنادى. سونىمەن بىرگە, قىتايلار دا جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانادى. سول سەكىلدى, قازاقستاننىڭ دا بۇل سالادا مۇمكىندىكتەرى ۇلكەن. سوندىقتان ءبىز وسىندا كەلىپ, قازاق ەلىنىڭ «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» جوباسىن قولداۋعا دايىن ەكەنىمىزدى جەتكىزدىك», دەدى ەريك سولحەيم.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەشكىم وزىنەن باستاماسا, ەكونوميكا دا, الەۋمەتتىك ماسەلە دە ەشقاشان وزدىگىنەن وزگەرمەيدى. ال الدەنەنى وزگەرتۋ قاي كەزدە دە وڭاي بولمايدى. اسىرەسە, ەنەرگيا مەن ەكولوگيالىق ماسەلەدە وزگەلەردىڭ كوزقاراسىن وزگەرتۋ قيىن. «كومىر شاحتالارىندا قىزمەت ەتەتىن كەنشىلەرگە بۇل ماسەلەنى ءتۇسىندىرۋدىڭ ءوزى وڭاي ەمەس. دەگەنمەن, بۇل ماسەلەنى تەزىرەك شەشۋ ەكونوميكاعا دا, ەكولوگياعا دا وڭ اسەرىن تيگىزەدى. مەن مالايزيادا بولعانىمدا, وندا دا ءدال قازىرگى قازاقستانداعىداي جاعداي ورىن الىپ وتىرعانىن كوردىم. ءبىز كوپتەگەن كومىر ءوندىرۋشى كومپانيالاردىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەستىك. ولاردىڭ ءوزى قازىرگى كەزدە كوزقاراستارىن وزگەرتە باستاعان, تازا ەنەرگياعا بەت بۇرعىلارى كەلەدى», دەگەن بۇۇ وكىلى قورشاعان ورتانى قورعاۋ ماسەلەسىندە ەلىمىزدىڭ ارال, كاسپي تەڭىزدەرى اۋماقتارىندا دا ويلانارلىق پروبلەمالار بار ەكەنىن ايتتى.
«نۇر الەمنىڭ» ميلليونىنشى مەيمانى
ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى قالاشىعىنىڭ قاق ورتاسىنداعى قازاقستاننىڭ «نۇر الەم» پاۆيلونىنا كەلگەن ميلليونىنشى قوناق تىركەلدى. بۇل نىسان كورمە باستالعالى بەرى كورەرمەن ەڭ كوپ باراتىن پاۆيلونداردىڭ كوشىن باستاپ تۇر. الىپ سفەرا كۇن سايىن 10 مىڭنان 28 مىڭعا دەيىن ادام قابىلدايدى. كورمە كەزىندە, ياعني جاز ايلارىندا وندا ەلۋگە تارتا مەملەكەت جانە ۇكىمەت باسشىلارى باردى.
قازاقستاننىڭ ۇلتتىق پاۆيلونى – «نۇر الەم» – ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ ساۋلەتتىك سيمۆولى. الەمدەگى ەڭ ۇلكەن سفەرالىق نىساننىڭ ديامەترى – 80 مەتر, ال بيىكتىگى 100 مەترگە تەڭ. قۇرىلىمنىڭ قاسبەتىندە كۇن ەنەرگياسىن ەلەكتر قۋاتىنا تۇرلەندىرەتىن فوتوۆولتايكالىق ەلەمەنتتەردىڭ بىرىگۋى ويلاستىرىلعان. سونىمەن قاتار, سفەرانىڭ جوعارعى جاعىندا 2 جەل گەنەراتورى ورناتىلعان.
حانزادادان سىيلىق العان قىز
ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىندەگى مالايزيا پاۆيلونىنىڭ 450 مىڭىنشى قوناعى انىقتالدى. ول – التى جاستاعى ەلۆيرا ماراتوۆا. اجەسىمەن بىرگە استاناداعى كورمەگە كەلگەن جەتكىنشەك مەملەكەتتىڭ مۇراگەر حانزاداسى تەنگكۋ امير شاحتىڭ قولىنان باعالى سىيلىق الدى.
«مەن مالايزيا پاۆيلونىنا ءبىرىنشى رەت كەلدىم. ءوز دوستارىمنان وسى پاۆيلون كوڭىلدى ءارى قىزىقتى ەكەنىن ەستىپ, اجەمدى وسىندا كەلۋگە كوندىردىم. بىراق, مەن بۇل جەردەن مالايزيا حانزاداسىن كەزدەستىرەمىن جانە ونىڭ قولىنان سىيلىق الامىن دەپ ويلاعان جوقپىن. سوندىقتان, مالايزيا پاۆيلونىنا بارۋدىڭ ءوزى مەن ءۇشىن كەرەمەت بولدى», دەدى ەلۆيرا قۋانىشىن جاسىرا الماي.
مالايزيا پاۆيلونىنىڭ جاستارعا ارنالعان اپتالىعىنا ارنايى كەلگەن حانزادا تەنگكۋ امير شاح پاۆيلون ۇجىمىنا ناتيجەلى جۇمىستارى ءۇشىن العىسىن ايتتى.
الەمدەگى ەڭ جۇيرىك كولىك ەلوردادا
ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىندەگى ۇلىبريتانيا پاۆيلونىنا الەمدەگى ەڭ جۇيرىك اۆتوكولىكتىڭ نوبايى جەتكىزىلدى. ەرەكشە تەحنيكانى قۇراستىرعان «Bloodhound SSC» كومپانياسىنىڭ وكىلى دجەسۆاندت سينگح ساندي ماشينانىڭ ءۇش قوزعالتقىشتان تۇراتىنىن ايتتى. ولار – زىمىراندىق, ۇشاقتىق تۋربو-قوزعالتقىش جانە ادەتتەگى اۆتوموبيلدىك.
«زىمىراندىق قوزعالتقىش شاش بوياۋ ءۇشىن قولدانىلاتىن توتىققان قىشقىلدارمەن جۇمىس ىستەيدى. تەجەگىشتى باسقاندا ماشينانىڭ اەروموبيلدىك ەرەكشەلىكتەرى سەكۋندىنا 70 ميلدە توقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سودان كەيىن اۆتوموبيل قالىپتى رەجىمگە اۋىسادى», دەگەن ول كولىكتىڭ ساعاتىنا 200 ميل جىلدامدىقپەن جۇرە الاتىنىن جەتكىزدى.
ء«بىزدىڭ كوماندا ساعاتىنا 1000 ميل جىلدامدىقتاعى رەكوردتى بۇزعىسى كەلەدى. بۇل جوبانى وتكەن جىلى ىسكە قوستىق, قازىردىڭ وزىندە جىلدامدىقتى 200 ميل/ساعاتتان اسىردىق. قازان ايىندا وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسىنا اپپاراتتى تەستىلەۋگە بارامىز جانە وندا كولىكتى 800 ميل/ساعات جىلدامدىقپەن ايداپ كورگىمىز كەلەدى. ءبىر جىلدان كەيىن 1000 ميل/ساعات رەكوردىن وزگەرتۋگە تىرىسامىز», دەدى د.ساندي.
اۆتوكولىك بەنزينمەن جۇرەدى ەكەن. «بىزدەن بالامالى ەنەرگيامەن جۇرەتىن ماشينا قۇراستىردىڭىزدار ما دەپ ءجيى سۇرايدى. ال بۇل جوبانىڭ باستى ماقساتى – ءبىلىم بەرۋ. ءبىز بارشا الەمدەگى جاس ۇرپاقتىڭ نازارىن عىلىمعا, ينجەنەرياعا, جاڭا تەحنولوگيالارعا اۋدارعىمىز كەلەدى», دەدى كومپانيا وكىلى.
توپتامانى ازىرلەگەن
اسحات رايقۇل,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
ورىنباي بالمۇرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
