– قاديشا اپا, جۇبايىڭىز مارۋا بايسۋفينوۆ وبلىستاعى العاشقى قازاق فۋتبولشىلارىنىڭ ءبىرى. ونىڭ فۋتبولشىلىق عۇمىرى تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز...
– قايىن جۇرتىم باياناۋىلداعى اۋليەلى قىزىلتاۋ. اتام دا, ەنەم دە سول جاقتان. ءماشھۇر جۇسىپكە تىكەلەي تۋىستىعى بار. كەيىن پاۆلودارعا كوشكەن. ءسىرا, سوعىستان كەيىن بولسا كەرەك.ء بىز ستاديوندا تانىسىپ, تابىستىق. ستاديونعا مارۋانىڭ «اۆانگارد» كومانداسىنداعى جالعىز قازاقتىڭ ونەرىن تاماشالاۋعا, وعان قولداۋ كورسەتۋگە باراتىنبىز. وقۋشى كۇنىمىزدەن مارۋاعا جانكۇيەر بولدىق. ول جەرگىلىكتى كلۋبتاعى جالعىز قازاق ءارى كوماندا كاپيتانى. وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ ىشىنەن سۋىرىلىپ العا شىعۋدىڭ ءوزى ول كەزدە ەرلىكپەن پارا-پار. مەنىڭشە, مارۋا پاۆلوداردا كاسىبي تۇردە فۋتبول ويناعان العاشقى قازاق بالاسى. 1956-1961 جىلدارى جەرگىلىكتى كوماندالار «اۆانگارد» پەن «سترويتەلدە» مارۋادان باسقا قازاق ويناعان جوق. بۇل – ناقتى دەرەك. ودان كەيىن قازاق جاستارىنان ەركىن قوجاحمەتوۆ شىقتى. قازاقتار وسىلاي كوبەيە بەردى.
مارۋانىڭ لاقاپ اتى – «شومپول» بولدى. «ميشا» دەيدى كەيبىرى. ۇزىن بويلى, سىمباتتى, سابىرلى ەدى. كوماندانى ۋىسىندا ۇستادى. وزگەلەر قازاقتارعا جول بەرمەيتىن, اياقتان شالىپ, ەتەكتەن تارتاتىن كەزەڭ ەدى عوي ول. مارۋا وسىنداي قيىن تۇستا تۇتاس كومانداعا ءوزىن سىيلاتا ءبىلدى. مىنەزى جايلى ەدى مارقۇمنىڭ.
– بالالارىڭىزدان فۋتبولدى تاڭداعان تەك تالعات قانا ما؟
– قايرات, راحات, تالعات ەسىمدى ءۇش ۇل تاربيەلەپ, وسىردىك. ۇشەۋى دە فۋتبول ويناپ ءوستى. تالعات – كەنجەمىز. ۇشەۋى دە پاۆلودارداعى №9 مەكتەپتە وقىدى. ورىسشا ءبىلىم الدى. بىراق, تاربيەلەرى قازاقى بولدى. جالپى, بۇل اۋلەت يماندىلىققا جاقىن. دىنگە بەرىك. ءوزىم دە قاجىلىق پارىزىمدى وتەپ كەلگەن اداممىن. تالعات 10 جاسقا تولعاندا الماتىعا كوشتىك. مارۋا مۇندا بەس جىلداي كاسىپوداق ۇيىمىنىڭ وقۋىن وقىدى. تالعات الماتىدا فۋتبولعا تۇبەگەيلى بەت بۇردى. العاشقى باپكەرى يۋري ەرەمين. كەزىندە مارۋامەن بىرگە ويناعان. 1983 جىلى پاۆلودارعا قايتا ورالدىق. تالعات جاتتىعۋىن تاستاعان جوق. مۇندا ونى اناتولي كازاكوۆ جاتتىقتىردى. 1984 جىلى «تراكتور» كومانداسىنا الىندى. وسىلايشا, تالعاتتىڭ فۋتبولداعى جارقىن ساتتەرى باستالدى.
– جانكۇيەرلەر كوپ جاعدايدا فۋتبولشىنى, باپكەردى جەتى اتاسىنان سىباپ جاتادى. تالعاتقا قاراتا ايتىلعان وسىنداي عايبات سوزدەرگە, سىنعا قالاي قارايسىز؟
– شىدايمىز. وڭاي ەمەس. كىمنىڭ اۋزىنا قاقپاق بولاسىڭ. ءار ءسوزدى كوڭىلگە الا بەرسەك, ءومىر ءسۇرۋ مۇمكىن ەمەس قوي. بىراق جانكۇيەرلەردىڭ كوبى فۋتبولدى تۇسىنبەي, الاڭداعى ويىندى ۇقپاي بوسقا داۋرىعادى. وكىنىشتىسى وسى. بىزدە جانكۇيەر مادەنيەتى تومەن. شەتەلدەن ۇلگى الۋ كەرەك. كوماندا ۇتسا دا, ۇتىلسا دا بىرگە بولۋ كەرەك. ستاديونداعى اق جاۋلىقتى اجەنى كورىپ, «سىزگە نە جوق؟», دەپ كۇلەتىندەر دە بار. كەيدە, ويىندى ستاديوننىڭ ۇلكەن ەسىگىنەن كورەتىنىم بار. ءار ويىنعا اللادان تىلەك تىلەپ بارامىن. تالعاتتىڭ كومانداسى جەڭىسكە جەتسە, قۋانامىن. ۇتىلسا, تەرگە مالشىنىپ, ۇيگە قايتامىن.
– فۋتبولشىنىڭ اناسى رەتىندە ايتىڭىزشى, قازاق فۋتبولىنىڭ دەڭگەيىن ءوسىرۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك دەپ ويلايسىز؟
– بىرىنشىدەن, بىزدە تالانتتار ۇنەمى تاسادا قالادى. ۇزدىكتەردىڭ ورنىن جوعارى جاقتا اعا-كوكەلەرى بار ورتا دەڭگەيدەگى نەمەسە دارىنسىز سپورتشىلار باسادى. دوپتى ءتۇزۋ تەبە الماسا دا, سولاردىڭ جۇلدىزى جارقىرايدى. تالعات «ەرتىستىڭ» باس باپكەرى بولىپ تۇرعاندا « ۇلىڭا ايتشى, مەنىڭ بالامدى كومانداعا السىن», دەپ مازامدى العاندار كوپ بولدى. «تالعات مەنىڭ نەمەرەمە كوماندادان ورىن بەرمەدى», دەپ ارالاسپاي كەتكەندەرى قانشاما. فۋتبولعا اعايىنشىلىق جۇرمەيدى. تالعات تۋعان اعاسىنىڭ ۇلى راسۋلدى «دەڭگەيىڭ تومەن!», دەپ كومانداعا الماعان ادام. تانىستىڭ, تۋىستىڭ بالاسىنا مۇمكىندىك بەرە بەرسەك, فۋتبول وسپەيدى. ادالدىق كەرەك. ەكىنشىدەن, فۋتبولشىعا نامىس كەرەك. ال ۇلتتىق نامىستى جوعارى قوياتىن كوماندا قۇرعىمىز كەلسە, جەرگىلىكتى سپورتشىلارعا جول اشۋىمىز كەرەك. ۇشىنشىدەن, ەڭبەك كەرەك. فۋتبولشى بويداعى دارىندى ەڭبەكپەن ۇشتاۋى ءتيىس. تەر توكپەي تۇك ونبەيدى. قازاق فۋتبولىنا كەرەك ءۇش تاعان: ەڭبەك, نامىس, ادالدىق. ال قالعانىنىڭ ءبارى بىزدە بار.
– ۇلىڭىزدى ۇلتتىق قۇرامانىڭ باس باپكەرلىگىنەن الىپ تاستاعاندا قانداي كۇيدە بولدىڭىز؟
– ءبارى دە اللانىڭ قالاۋىمەن عوي. ونى سابىرعا شاقىردىم. ءبىر قايىرى بولادى دەدىم. تالعات فۋتبولعا جان-تانىمەن بەرىلگەن جان. جەڭىلسە – جۇرەگى اۋىرادى. ءنار تاتپايدى. ونىڭ مىنەزىن, جاعدايىن بىزدەن ارتىق ەشكىم بىلمەيدى. قاس-قاباعىنا قاراپ وتىرامىز. بەس ۋاقىت نامازىمدا تالعاتقا تىلەكشى بولدىم. كوپ ۇزاماي ونى قازاقستان فۋتبول فەدەراتسياسىنىڭ باسشىلىق قىزمەتىنە بەكىتتى. قۋانىشتى حاباردى ەستىپ, وتباسىمىزبەن اللاعا شۇكىرشىلىك ەتتىك. تالعات تىك ءجۇرىپ, تۋرا سويلەيدى. تاربيەسى سولاي. ەشكىمنىڭ اقىسىن جەمەيدى. ونى فۋتبولى كەنجەلەپ قالعان نەمەسە بىلىققا باتقان وڭىرلەرگە كوپ جۇمسايتىنىن دا بىلەمىن.
– كوپ ادام تالعاتتىڭ قاتالدىعىنان, مىنەزىنەن سەسكەنىپ جاتادى...
– وسىنداي پىكىردى كوپ ەستيمىن. ول بالا كۇنىنەن سولاي. قاباعىن ءتۇيىپ, سۇزە قارايدى. ءوزىم قاتالدىقتى, ءتارتىپتى سۇيەمىن. بۇل مىنەزدەر باپكەرگە كەرەك. ايتپەسە, الا-قۇلا ۇجىمدى ۋىسىڭدا ۇستاۋ مۇمكىن ەمەس. بىراق ونىڭ جۇرەگى وتە نازىك. جۇرتتى اياپ, قولىنداعىسىن بەرۋگە دايىن تۇرادى. ۇيگە كىرگەن شىبىن-شىركەيدى ولتىرسەم, «تيىسپەشى» دەپ ارا تۇسەتىنى بار.
– تالعاتتىڭ وتباسى تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز...
– ءبىر ۇلى, ءبىر قىزى بار. ۇلى تۋرالى جوعارىدا ايتتىم. قىزى اينۇر دا فۋتبولشى. نەمەرەلەرىمنىڭ فۋتبولدى تاڭداۋىنا اتاسى مارۋانىڭ جانە تالعاتتىڭ اسەر ەتكەنى داۋسىز. تالعات كەلگەن سايىن ۇل-قىزىن, ىنىلەرىن جيناپ الىپ, اقىل-كەڭەس بەرەدى.
– «ەرتىسكە» قايتىپ ورالعىسى كەلە مە؟
– بىلمەدىم. بىراق, «ەرتىسكە» ءاردايىم جانكۇيەر, تىلەكشى. ءوزىنىڭ كلۋبى عوي.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
فارحات امىرەنوۆ,
جۋرناليست
