قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ عىلىم كوميتەتى فيتو جانە جەرسىندىرۋ ينستيتۋتىنىڭ 85 جىلدىعىنا ارنالعان اتالمىش شارا جۇمىسىنا بوتانيكالىق ارتۇرلىلىكتى ساقتاۋ سالاسىنا سۇبەلى ۇلەس قوسقان, الىس-جاقىن شەتەلدەن كەلگەن بەلگىلى عالىمدار مەن ىرگەلى وقۋ ورىندارىنىڭ, مەملەكەتتىك بوتانيكالىق باق پەن قازاقستاننىڭ ەرەكشە قورعالاتىن تابيعات اۋماعىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
جيىندى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ سوزىمەن اشقان ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى مۇرات جۇرىنوۆ ينستيتۋتتى مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاي وتىرىپ, بوتانيكالىق سەكتوردىڭ ماڭىزدىلىعى مەن ينستيتۋتتىڭ ەلىمىز ءۇشىن جاساپ جاتقان عىلىمي-زەرتتەۋ قىزمەتتەرىنە توقتالدى.
شاراعا ارنايى كەلگەن ۆەنگريانىڭ اۋىلشارۋاشىلىق ءمينيسترى فازەكاس ساندور قازاقستان-ۆەنگريا اراسىنداعى اۋىلشارۋاشىلىق سەرىكتەستىكتىڭ
ماڭىزدىلىعىن ايتا كەلە, ء«بىز Pannon Breading يننوۆاتسيالىق باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان عالىمدارىمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەگىمىز كەلەدى. ۆەنگريادا قازاقستانداعىداي عىلىمي قىزمەت دەڭگەيى وتە جوعارى. سوندىقتان ءبىز ەكى ەلدە دە پايدالى وسىمدىكتەردى بىرلەسىپ تاۋىپ, ءوسىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز», – دەدى.
بوتانيكالىق گەوگرافيا, ياعني فلورا, وسىمدىك, وسىمدىك رەسۋرستارى, وسىمدىك الەمىن پايدالانۋ, ساقتاۋ, مادەني-اعارتۋشىلىق قىزمەتتەگى بوتانيكالىق باقتاردىڭ ءرولى, - ex-situ جانە in-situ بوتانيكالىق ارتۇرلىلىكتى ساقتاۋ سياقتى بولىمدەردەن تۇراتىن كونفەرەنتسيا بارىسىندا Pannon Breading يننوۆاتسيالىق جوباسى بويىنشا بوتانيكا جانە فيتو جەرسىندىرۋ ينستيتۋتى مەن ۆەنگرلىك EötvösLoránd ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانىنداعى بوتانيكالىق باق اراسىندا كەلىسىم-شارت جاسالدى. ەندى بىرىككەن جۇمىس شەڭبەرىندە الماتى بوتانيكالىق باعىنىڭ اۋماعىندا مىڭنان استام جاڭا وسىمدىك تۇرلەرى پايدا بولماق.
«ۆەنگريادا 3900 گەكتار اۋماقتا جۇمىستار جۇرگىزەتىن اۋىلشارۋاشىلىق كومپانياسىنىڭ جانىندا ساياباقپەن قورشالعان قامال بار. ۆەنگريانىڭ 5 ينستيتۋتى, 9 عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى سول ساياباقتى اسەم ءارى ءتيىمدى ەتەتىن باعدارلاما قۇراستىرعان. سول باعدارلاماعا الماتىداعى فيتو جانە جەر ءسىڭدىرۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى گۇلنار سيتپاەۆا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, وسى باعىتتا بىرلەسە جۇمىس ىستەۋدى قولعا الدىق», – دەيدى ل.ا.تس حولدينگ پرەزيدەنتى حورۆات لاسزلو.
اتالمىش باعدارلامانىڭ ارقاسىندا ەندى ەكى ەلدە اۋىلشارۋاشىلىق جانە باقشالىق وسىمدىكتەردىڭ گەنەتيكالىق قورىن ۇلعايتۋ مۇمكىندىگى تۋعالى وتىر. زەرتتەۋ جۇمىستارىنا 150 عىلىمي قايراتكەر قاتىسپاق. ۆەنگريانىڭ كوپتەگەن ايماعىنىڭ كليماتى الماتى كليماتىنا ۇقساس بولاتىنىن ەسكەرسەك, كوپتەگەن وسىمدىكتەر ەكى ەلدى دە جەرسىنە الماق. بوتانيكا جانە فيتو جەرسىندىرۋ ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى گۇلنار سيتپاەۆا ينستيتۋتتىڭ دامۋ جانە قالىپتاسۋ كەزەڭدەرى مەن عىلىمي-زەرتتەۋ قىزمەتتەرىنىڭ باسىم باعىتتارى جايلى بايانداي كەلە: «مۇنداي بەلسەندىلىك قر پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىن جۇزەگە اسىرۋ شەڭبەرىندە قولداۋ تابادى. ەلىمىزدەگى بيزنەس وكىلدەرى «تۋعان جەر» پاتريوتتىق باعدارلاما شەڭبەرى اياسىندا ءبىزدىڭ العا قويعان ماقساتتارىمىزدى ورىنداۋعا قولۇشىن سوزسا ەكەن دەيمىز. ءوز كەزەگىندە ءبىز دە بار كۇشىمىزدى ەلىمىزدىڭ جاستارى قازاقستان فلوراسىنىڭ بايلىعى تۋرالى اناعۇرلىم كوبىرەك بىلۋىنە جانە ءوز كۇش-قۋاتتارى مەن بىلىمدەرىن سولاردى ساقتاپ قالۋعا جۇمساۋىنا سەپتىگىمىزدى تيگىزەمىز», – دەدى.
بوتانيكالىق باقتىڭ 85 جىلدىعىن تويلاۋ بارىسىندا 13 ەلدەن جينالعان عىلىمي قايراتكەرلەر باياندامالار وقىعان سەلەكتسيالىق وتىرىس ءوتىپ, ەلىمىزدىڭ بوتانيك عالىمدارى قازاقستاننىڭ بوتانيكا عىلىمىن ارى قاراي دامىتۋدىڭ جاڭا باعىتتارى مەن كەلەشەگىن ايقىندايتىن قارار قابىلدادى, سونداي-اق, قاتىسۋشىلار ءۇشىن شاھارداعى بوتانيكالىق باققا ەكسكۋرسيا ۇيىمداستىرىلدى. باس بوتانيكالىق باقتىڭ دامۋ قورىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ارنا اكىمباەۆ جاقىن بولاشاقتا بوتانيكالىق باق ءوزىنىڭ ءوڭىن تولىقتاي وزگەرتىپ, عىلىمي الەمنىڭ حالىقارالىق ەتالونىنا اينالۋى ءۇشىن وسىمدىكتەردى جيناۋ, ساقتاۋ جانە زەرتتەۋگە ارنالعان مىقتى عىلىمي ورتالىق قۇرۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «جاڭا ورانجەرەيادا ءتۇرلى قۇرىلعىلار بارىنشا شىنى قوراپشا تۇرىندە جاسالماق. ونىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋ اۋماقتارى ورنالاساتىن بولادى. بوتانيكالىق باقتى دامىتۋ جانە قوناقتاردى تارتۋ ءۇشىن مادەنيەت, ءبىلىم-اعارتۋ الاڭدارى قاجەت. ونىڭ بارلىعى دامۋ قورىنىڭ كونتسەپتسياسىنا ەنگىزىلگەن. جوبانى جۇزەگە اسىرۋ كوممەرتسيالىق ەمەس نەگىزدە, مەتسەناتتار مەن دەمەۋشىلەردەن قاراجات جۇمىلدىرۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلۋدا», – دەپ مالىمدەدى ارنا اكىمباەۆ.
ايتا كەتسەك, ەلىمىزدەگى ماڭعىشلاق ەكسپەريمەنتالدى بوتانيكالىق باعى, التاي بوتانيكالىق باعى, جەزقازعان بوتانيكالىق باعى, ىلە بوتانيكالىق باعى جانە ەسىك مەملەكەتتىك دەندرولوگيالىق باعى, شىمكەنت دەندرولوگيالىق باعى سياقتى قازاقستاننىڭ بوتانيكالىق باقتارى مەن دەندروباقتارىنىڭ ىشىندەگى ەڭ ءىرىسى ءارى كونەسى – الماتى باس بوتانيكالىق باعى دا بيىل ءوزىنىڭ 85 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتۋدە. وسى باق جانىنداعى ينستيتۋت ۇجىمىنىڭ بەلسەندى جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا كەزىندە الماتىلىقتار ءۇشىن ۇمىت بولا باستاعان قالا ورتالىعىنداعى باق قايتادان تانىمال بولا باستادى. وتكەن جىلدىڭ وزىندە باققا 10 مىڭنان استام ادام كەلىپ قايتقان. قازىرگى تاڭدا مۇندا تەك زەرتتەۋ جانە جاڭا وسىمدىك تۇرلەرىن ءوسىرۋ جۇمىستارى عانا ەمەس, ءتۇرلى الەۋمەتتىك مادەني شارالار دا ءوتىپ تۇرادى.
ميرا بايبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
