عالىمدار الما تۇرلەرىنىڭ دنك تىزبەگىن زەرتتەپ, ولاردىڭ شىعۋ تەگىنە ءۇڭىلىپ كورىپتى. ساراپتاما ناتيجەسى جەڭسىك جەمىستىڭ قازاق توپىراعىنان شىققانىن كورسەتكەن. ولاردىڭ حابارلاۋىنشا, كۇندەلىكتى جەپ جۇرگەن الما تۇرلەرى الەمگە ۇلى جىبەك جولى ارقىلى تاراپ, ءار مەزگىلدە ءتۇرلى وزگەرىستەرگە ۇشىراپ وتىرعان كورىنەدى.
Nature Communications عىلىمي جۋرنالىنا جاريالانعان ماقالاعا سۇيەنسەك, قازىرگى تاڭدا المانىڭ كونە تۇرىنە جاتاتىن بىرنەشە تۇقىم بار. Boyce Thompson ينستيتۋتىنىڭ زەرتتەۋشىلەرى سولاردى قوسقاندا المانىڭ 117 تۇرىنە ساراپتاما جۇرگىزىپتى. ءتىپتى, ەۋروپا مەن قىتايداعى المالاردان بولەك, ولاردىڭ امەريكادا وسەتىن «اتالاستارىن» دا زەرتتەۋ نىسانىنا قوسىپتى. دنك ساراپتاماسى سولاردىڭ ءبارى الاتاۋدىڭ باۋرايىندا عانا وسەتىن سيۆەرس تۇقىمىنا تيەسىلى ەكەنىن دالەلدەگەن. عالىمدار المانىڭ ءدامى مەن كولەمىنىڭ وزگەرۋىن ونىڭ ءتۇرلى جاعدايدا ءوسۋى مەن كوپجىلدىق ەۆوليۋتسيانىڭ اسەرى ەكەنىن ايتىپ وتىر.
زەرتتەۋ جۇرگىزۋگە مۇرىندىق بولعان Boyce Thompson ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى دجانگجۋن فەيدىڭ پىكىرىنشە, المانى جەرسىندىرۋ ەكى باعىتتا جۇرگەن. عالىم 10 مىڭ جىلداي بۇرىن ۇلى جىبەك جولىمەن قىتايعا جانە ەۋروپاعا باعىت العان كەرۋەن قىزىل جەمىستى وزدەرىمەن الا كەتكەندىگىن ايتادى. بۇعان دەيىن بىرنەشە زەرتتەۋ جۇمىستارىندا دا المانىڭ وتانى الاتاۋ ەكەنى حابارلانعان بولاتىن. سونداي جۇمىستاردىڭ ءبىرى Nature Genetics جۋرنالىنا جاريالاندى.
سيۆەرس الماسى تۋرالى ەڭ العاش جازعان نەمىس عالىمى يوگانن سيۆەرس بولاتىن. جەمىس اتاۋىنىڭ زەرتتەۋشى اتىن الۋى دا سوندىقتان. پروفەسسور ايماق جانعاليەۆتىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, سيۆەرس الماسى نەگىزىنەن جوڭعار الاتاۋىندا, ىلە الاتاۋىندا, قاراتاۋدا, تالاس الاتاۋىندا, تارباعاتايدا كەڭ تاراعان. بۇگىنگى تاڭدا اتالعان جەمىس ءتۇرى جويىلىپ كەتۋدىڭ الدىندا تۇر.
الما زاماناۋي اس مازىرىندە ەڭ كوپ كەزدەسەتىن جەمىس سانالادى. بۇگىنگى تاڭدا الەم بويىنشا 85 ميلليون تونناعا جۋىق الما وندىرىلەدى ەكەن. كوفەنىڭ وتانى برازيليا, جۇگەرى امەريكادان تاراعان دەپ جاتامىز عوي. سول تىزىمگە المانىڭ وتانى الاتاۋ ەكەنىن قوسۋ ارتىق ەتپەيدى.
بىرنەشە جىل بۇرىن قازاقستاندى الەمگە تانىتاتىن برەند توڭىرەگىندە ءبىراز پىكىرتالاس بولعان ەدى. ءبىرى «التىن ادامدى» ۇسىنسا, كەلەسىسى قازاقتىڭ قارا دومبىراسىن ءجون كوردى. دەگەنمەن, كەيىنگى كەزدە جۇرگىزىلگەن عىلىمي-زەرتتەۋلەر قازاق ەلىنىڭ برەندىن انىقتاپ بەرگەن ءتارىزدى. ەندەشە, بۇكىل الەم مويىنداعان المانى قازاقستاندى الەمگە تانىتاتىن برەندكە اينالدىراتىن كۇن تۋدى.
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
