تۇركيانىڭ ساكاريا ۋنيۆەرسيتەتىندە لەكتور بولىپ جۇمىس ىستەيتىن شۋلە ەرتۇرىك انىكلى تاقىرىبىن تەرەڭ زەرتتەۋ ءۇشىن قازاقستانعا ون كۇندىك ساپارمەن كەلىپ, الماتى جانە استانا قالالارىنداعى ۇلتتىق كىتاپحانالاردى ارالاپ, قازاقستاندىق عالىمداردىڭ ەڭبەكتەرىمەن تانىستى. ول سونداي-اق, زەرتتەۋ نىساندارىنىڭ ءبىرى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ رەداكتسياسىنا سوعىپ, جۋرناليستەرمەن جۇزدەستى. ءبىز وسى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, تۇركيادان ارنايى كەلگەن قوناعىمىزبەن شاعىن سۇحبات قۇرعان ەدىك.
− شۋلە حانىم, نە سەبەپتى قازاق ءباسپاسوزىن زەرتتەگىڭىز كەلدى؟
− مەن 2004-2005 جىلدارى الماتىداعى اباي اتىنداعى قازۇپۋ-دا تۇرىك تىلىنەن ساباق بەردىم. جۇمىس ىستەي ءجۇرىپ, قازاق ءتىلىن ۇيرەندىم, قازاق ادەبيەتىمەن تانىستىم. كەيىن تۇركياعا ورالعاندا قازاق ءتىلىنىڭ گرامماتيكاسى ءبىرشاما زەرتتەلگەنىن, بىراق الەۋمەتتىك لينگۆيستيكا تۇرعىسىنان قاراستىرىلماعانىن بايقادىم. الەۋمەتتىك لينگۆيستيكا – بۇل جاڭا باعىت. ول قوعام ءومىرىنىڭ تىلگە اسەرىن زەرتتەيدى. وسىلايشا قازاق ءتىلىن الەۋمەتتىك لينگۆيستيكا تۇرعىسىندا زەرتتەۋگە بەل بۋدىم. ءتىلدى زەرتتەۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى تۇراقتى جارىق كورەتىن باسىلىمدارعا تالداۋ جاساۋ ەكەنىن ءتۇسىندىم. سودان ديسسەرتاتسيالىق تاقىرىبىمدى بەكىتتىرىپ, زەرتتەۋ جۇمىستارىنا كىرىسىپ كەتتىم.
− زەرتتەۋ جۇمىسىن قالاي جۇرگىزدىڭىز؟ نەدەن باستادىڭىز؟
− تۇركيادا قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك قۇرىلىمى مەن ءباسپاسوزى تۋرالى جازىلعان كىتاپتار از. سول سەبەپتى, ەڭ الدىمەن, ەۋروپادا شىققان كىتاپتاردى وقىدىم. بايقاعانىم, 2000 جىلدارعا دەيىن باتىستىڭ قازاقستانعا كوزقاراسى وڭ بولعان ەكەن دە, كەيىن بىرتە-بىرتە سىني ماتەريالدار كوبەيگەن. Mەنىڭ ويىمشا, باتىس كوزقاراسى كەيبىر ماسەلەدە وبەكتيۆتى ەمەس. قازاقستان قارقىندى دامىعان – تۇركى مەملەكەتى. قازاقستانعا كەلگەنىمە 10 كۇندەي بولدى. الماتى مەن استاناداعى كىتاپحانالارعا باردىم. وسى ساپارىمدا قازاقستانعا كوزقاراسىم وزگەردى. اسىرەسە, مەدياعا بايلانىستى. 2004-2005 جىلدارى كەلگەنىمدە قازاقشا كىتاپتار مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى از بولاتىن. قازىر ءبىرشاما كوبەيگەن جانە ساپاسى وتە جوعارى, زاماناۋي دەڭگەيدە. ونىڭ ۇستىنە قازىر وبەكتيۆتى اقپارات كوبىرەك.
− «ەگەمەن قازاقستان» تۋرالى ويىڭىز قانداي؟
− دۇنيەجۇزىلىك ستاندارتتارعا اياق باسقان جانە وبەكتيۆتى اقپاراتتى كوبىرەك بەرەتىن باسىلىم دەر ەدىم. بۇگىندە مەن گازەتتىڭ ينتەرنەت نۇسقاسىن وقىپ تۇرامىن, قازاقستاندا بولىپ جاتقان وقيعالار تۋرالى مالىمەتتى نەگىزىنەن سول جەردەن الامىن.
− «ەگەمەن قازاقستاندى» زەرتتەپ جۇرگەنىڭىزگە 5 جىلعا جۋىق ۋاقىت وتكەن ەكەن. قانداي قورىتىندىعا كەلدىڭىز؟
− گازەت 2015 جىلعا دەيىن رەسمي ءتىلدى كوبىرەك پايدالانعان. سونداي-اق, تاقىرىپ اۋقىمى دا قازىرگىدەن تارلاۋ بولعان. سوڭعى 1-2 جىلدا گازەت قاتتى وزگەرگەن. زاماناۋي, ينتەللەكتۋالدى, تاقىرىپ اۋقىمى كەڭ, سايتى بار جاڭا مەديا جوباعا اينالعان.
− بيىل ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىن جاريالادى. ماقالادا مەملەكەت باسشىسى رۋحاني جاڭعىرۋ اياسىندا كوپتەگەن كوكەيكەستى ماسەلەلەردى كوتەردى, سولاردىڭ ءبىرى – قازاق ءتىلىنىڭ لاتىن الىپبيىنە ءوتۋى. ءسىز وسىعان قالاي قارايسىز؟
− مەن, ارينە, قولدايمىن. قازاق ءتىلىنىڭ لاتىن الىپبيىنە كوشۋى تۇركى الەمىنىڭ ءبىر ورتاق كەڭىستىكتە بولۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى. مەن مۇنى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پاراساتتى ساياساتى دەپ باعالار ەدىم. ءوزىڭىز بىلەتىندەي, كەڭەس وكىمەتى ورتا ازيا حالىقتارىنىڭ باسىن بىرىكتىرمەس ءۇشىن ءارتۇرلى جىمىسقى ستراتەگيالاردى جۇزەگە اسىرعان. اسىرەسە, ستالين تۇركى حالىقتارىنىڭ بىرىگۋىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ماسكەۋگە باعىنعان, ارابشا جازۋدى قولدانعان تۇركىستاندى 5 رەسپۋبليكاعا بولگەن. الدىمەن ارابشادان لاتىن الىپپەسىنە اۋىستىرعان. بۇل ايماقتاعى تۇركىلەر 1926-1940 جىلداردا لاتىن الىپپەسىن قولدانعان. الايدا, 1928 جىلى تۇركيانىڭ لاتىن الىپپەسىنە ءوتىپ, ونى بەلسەنە قولدانا باستاعانىنان ستالين ءوزىن جايسىز سەزىنىپ, ۋاقىت وتە كەلە ورتا ازياداعى تۇركىلەردىڭ جازۋىن كيريلل الىپپەسىنە اۋىستىرعان ەدى. قازىر ەندى, قازاقشا گازەت-جۋرنالداردىڭ, ينتەرنەت سايتتاردىڭ سانى ارتۋى, قازاقشا ديسسەرتاتسيالاردىڭ جازىلۋى, جارنامالاردىڭ قازاقشا بولۋى, قازاقشا كورسەتىلىم ۇسىناتىن راديو-تەلەۆيزيانىڭ ۇلعايۋى جانە قازاقشا فيلمدەردىڭ كوبەيۋى, ءارى مەملەكەتتىك قىزمەتتە, ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا, سونىمەن بىرگە حالىق اراسىندا قازاقشا سويلەسەتىندەر سانىنىڭ ارتۋى كوڭىل قۋانتارلىق دەر ەدىم. قازاق ءتىلىنىڭ دارەجەسى ءوسىپتى.
ءتىل ۇلتتىڭ ءوزىن ءوزى انىقتاۋىندا ۇلكەن ءبىر باسپالداق بولىپ ەسەپتەلەدى. مەنىڭ ويىمشا, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءتىل ساياساتىن جوسپارلاۋدا ءساتتى قادامدارىنىڭ وسى سالاداعىداي وزىنە ءتان پرينتسيپتەرى بار.
− اڭگىمەڭىزگە راقمەت.
اڭگىمەلەسكەن
دارحان ومىربەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
