جامبىل وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى 1931 جىلى اشىلعان, قازىنا قورىندا 65 مىڭنان استام جادىگەر جيناقتالعان, وتە باي, مۇراسى مول مەكەمە. مۋزەي قىزمەتكەرلەرى قوردان ىرىكتەپ, ەلەپ-ەكشەپ ەلورداعا 400-گە تارتا ەكسپونات جەتكىزگەن ەكەن. وسىلاردىڭ ىشىنەن تاريحي ماڭىزى زور, قۇندى جادىگەرلەردى كورەرمەن كوزايىمىنا ۇسىنىپتى.
اتاپ ايتقاندا, كونە تاراز شاھارىنىڭ تاريحىنان سىر شەرتەتىن ارتەفاكتىلەر, ءار جىلدارى وبلىس اۋماعىنا جۇرگىزىلگەن قازبا جۇمىستارى ناتيجەسىندە تابىلعان ساق ءداۋىرىنىڭ مۇراسى – التىن بۇيىمدار, قولا قازاندىق, جانۋار مۇسىندەرى, ساداق-جەبەنىڭ ۇشتارى, سونداي-اق, ەجەلگى تۇركى, كاراحانيد, سامانيد تەڭگەلەرىنىڭ اسا باعالى توپتامالارى, ۇلكەندى-كىشىلى شىراعداندار كورمە سورەسىنەن ورىن الىپتى.
اسىرەسە, تالاس وزەنى بويىنان تابىلىپ, تاريحتا «تالاس جازۋلارى» دەگەن اتپەن بەلگىلى V-VII عاسىرلار ۇلەسىنە جاتاتىن كونە تۇركى جازۋىنىڭ تاسقا بادىزدەلگەن كوشىرمەسى كورمە تورىندە تۇر. بۇل جازۋدى العاش 1876 جىلدارى اۋليەاتا ۋەزىنىڭ باسشىسى قىزمەتىن اتقارعان شىعىستانۋشى عالىم ۆاسيلي اندرەەۆيچ كاللاۋر تاۋىپ, پاتشالىق رەسەي تۇركولوگياسىن ءتانتى ەتكەن. كەيىن بۇل ءماتىندى بەلگىلى كەڭەستىك تۇركىتانۋشى, لەنينگرادتىق عالىم س.كلياشتورنىي وقىپ, عىلىمي اينالىمعا ەنگىزگەن بولاتىن.
جالپى, جامبىل وبلىسى جەرىنەن بۇعان دەيىن تۇركى-قارلىق داۋىرىنە جاتاتىن 30-عا تارتا بالبال تاس تابىلعان. ولاردىڭ الدى ەرميتاجعا جەتىپ تىنسا, سوڭعى جىلدارى ءبىر-ەكەۋى الماتى جانە استانا قالالارىنداعى ۇلكەن مۋزەيلەر قورىنا قابىلدانعان جايى بار. ال بۇل رەتكى كورمەگە مەركى اۋدانى جەرىندە تۇرعان ءىرى-ءىرى 9 بالبال تاستىڭ كوشىرمەسى اكەلىپ قويىلىپتى.
بۇلاردان باسقا جۋالى, بايزاق اۋدانى جەرىندە ورنالاسقان جەتىتوبە وباسىنا جۇرگىزىلگەن قازبا جۇمىسى كەزىندە تابىلعان قىش قۇمىرالار مەن التىن بۇيىم اشەكەيلەر كوللەكتسياسىن جانە قاراتاۋ قالاسى ماڭىنداعى پالەوليت داۋىرىندە ءومىر سۇرگەن ادامدار قونىسى – تاڭىرقازعان مەن بورىقازعان نىساندارىنىڭ ارنايى جاسالعان ۇڭگىر-قونىس ماكەتى ءبىر كورۋگە تۇرارلىق دۇنيەلەر ەكەنى انىق.
بەكەن قايرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
ورىنباي بالمۇرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتەردە: تاڭىرقازعان مەن بورىقازعان نىساندارىنىڭ ارنايى جاسالعان ۇڭگىر-قونىس ماكەتى; بالبال تاستار
