تۇمانباي مولداعاليەۆ

قازاق ادەبيەتى ورنى تولماس اۋىر قازاعا ۇشى­رادى. 77 جاسقا قاراعان شاعىندا اسا كورنەكتى اق­ىن, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك سىي­لى­عىنىڭ لاۋرەاتى, قازاقستاننىڭ حالىق جازۋ­شىسى تۇمانباي مولداعاليەۆ دۇنيە سالدى. ول 1935 جىلى 20 ناۋرىزدا الماتى وبلى­سى­نىڭ ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنداعى جارسۋ اۋىلىن­دا تۋعان. 1956 جىلى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىن تامامداعان. ەڭبەك جولىن “لەنينشىل جاس” (قازىرگى “جاس الاش”) گازەتىندە ادەبي قىزمەتكەر بولۋدان باستاپ, 1956-1959 جج. “پيونەر” جۋرنالىندا ادە­ب­ي قىزمەتكەر, 1959-1971 جج. “جازۋشى” باسپا­سىندا رەداكتور, اعا رەداكتور بولعان. 1971-1973 جج. “بالدىرعان” جۋرنالىندا جاۋاپتى حاتشى, 1973-1984 جج. “جالىن” الماناحىندا باس رە­داك­تور, 1984-1986 جج. قازاقستان جازۋشىلار ودا­عى باسقارماسىندا حاتشى بولىپ قىزمەت جا­ساعان. ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن “بالدىرعان” جۋر­نا­لىنىڭ باس رەداكتورى بولىپ جەمىستى ەڭبەك ەتتى. تۇڭعىش ولەڭدەر جيناعى 1957 جىلى “ستۋدەنت داپتەرى” دەگەن اتپەن جارىق كورگەن. سودان بەرگى ۋاقىت ىشىندە اقىننىڭ قىرىقتان استام كىتابى وقىرمان قولىنا ءتيدى. ورىس جانە باتىس كلاسسيكتەرىنىڭ, سونداي-اق تۋىسقان رەسپۋبليكالار اقىندارىنىڭ ولەڭدەرىن انا تىلىمىزگە ءساتتى اۋداردى. 1968 جىلى “جاڭا داپتەر” جيناعى ءۇشىن رەسپۋبليكا كومسومولى سىيلىعىنىڭ, 1982 جىلى “جۇرەكتەگى جازۋلار” كىتابى ءۇشىن قازاق كسر مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتان­عان. 1957 جىلى “تىڭ جەردى يگەرگەنى ءۇشىن”, 1970 جىلى “ەڭبەكتەگى ەرلىگى ءۇشىن” مەدالدارىمەن, قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ گراموتاسىمەن ماراپاتتالعان. 1992 جىلى بۇكىل تۇركى دۇنيەسى اقىندارىنىڭ فيزۋلي اتىنداعى سىيلىعىنا يە بولدى. جامبىل اتىنداعى حالىقارالىق سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى. قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى. «پاراسات», «دوستىق» وردەندەرىنىڭ يەگەرى. نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ, ءشامشى قالداياقوۆ­تىڭ, اسەت بەيسەۋوۆتىڭ, باسقا دا تانىمال كوم­پوزيتورلاردىڭ “قۇستار ءانى”, “قۇستار قايتىپ كەلەدى”, “باقىت قۇشاعىندا”, ء“انىم سەن ەدىڭ”, “شاقىرادى كوكتەم”, ت.ب. جۇزدەگەن اندەرگە ولەڭ جازعان. 2007 جىلى «قۇستار قايتىپ با­را­دى» اتتى ءان تەكستەرىنىڭ جيناعى جارىق كوردى. اقىننىڭ قالامىنان تۋعان «ستۋدەنت ءداپ­تەرى», «كاميلا», «قۇرالاي», «الاتاۋ قىزى», «زۋلايدى كۇندەر», «جاڭا داپتەر», «شاقى­را­دى جاز مەنى», «قوش, كوكتەم», «جۇرەك وياۋ قا­ش­اندا», «حاتتار, حاتتار», «ماحاببات وتى ءسون­بەيدى», «مەن دە جيىرما جاستا ەدىم», «قۇستار قايتىپ كەلەدى», «تاۋدان تۇسكەن ساۋلە», «جي­ىرما بەسىنشى كوكتەم», «جۇرەكتەگى جازۋلار», «تىنىق مۇحيت داپتەرى», «سارىالا كۇز كەلگەندە», «تۋعان ەلىم — تىرەگىم», «ساعىندىرعان كوكتەمدەر», «شىڭداعى گۇلدەر», «قار جاۋىپ تۇر», «ۇمىتپا مەنى» سياقتى جىر جيناقتارى – ونداعان عاسىرلىق تاريحى بار قازاق جىرىنا ولجا سالعان, وقىرمان قاۋىمنىڭ جۇرەگىنە جول تاپقان, ادەبيەتىمىزدىڭ التىن قازىناسىنا اي­نالعان ولمەس شىعارمالار. 2002 جىلى جارىق كورگەن اقىننىڭ 14 تومدىق شىعارمالار جي­ناعى وسى ءسوزىمىزدىڭ ايقىن دالەلى. قازاق جىرىنىڭ ارى مەن ابىرويىن ارقا­لاپ, ۇلتتىق پوەزيامىزدى الەمدىك بيىككە كو­تەر­گەن, ساناۋلى ساڭلاقتارىمىزدىڭ بىرىنە اي­نال­عان كوركەمسوز شەبەرىنىڭ وزگەشە ءبىتىمى مەن ءورىستى پوەزيالىق الەمى تۋعان حالقىمەن بىرگە جاسارى داۋسىز. اقىننىڭ تۇماداي تۇنىق جىر جاراتقان ۇلتجاندى بولمىسى مەن اقجارقىن بەينەسى ەل جۇرەگىندە ماڭگى ساقتالادى. قازاق ادەبيەتىنىڭ كورىكتى ءبىر داۋىرىندەي بولعان تۇمانباي مولداعاليەۆتىڭ شىنايى كلاس­سي­كا­لىق ۇلگىدەگى پوەزياسى حالقىمەن بىرگە جاساي بەرەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى. * * * ولەڭدەگى تۇنىق بۇلاق ويپىرماي, ومىردەن تۇ­مان­باي ءوتتى دەگەن نە سۇمدىق؟! تۇما­شىم-اۋ, مىنا مەنى, اعاڭ­دى, ءوزىڭ­نىڭ مۇزاعاڭدى دۇنيە جال­عاندا جاپادان-جالعىز قال­دى­رىپ كەتە بارعانىڭ قالاي. مەن سەنى مەكتەپ قابىرعاسىندا وقىپ جۇرگەن شا­عىڭنان ءبىلىپ, الپىس جىلدان استام ۋاقىت تۇماشىم, ولەڭدەگى تۇنىق بۇلا­عىم دەپ كەلە جاتىر ەدىم عوي. مەن مۇزاعا بولسام, كەيىنگى بار­لىق تولقىننىڭ تۇما­عا­سى سەن ەدىڭ عوي. قايران قادىر ەكەۋىڭ قوس قاناتىم ەدىڭ عوي. ەندى سول قوس قاناتىم بىردەي قايى­­رىلىپ, پوەزيا ايدىنى قوس اققۋى­نان ايىرىلعانداي كۇي كەشىپ وتىر­مىن اۋرۋحانادا. ءبىز كورىسىپ-بىلىسكەننەن-اق باۋ­ىر بولىپ كەتتىك. ول كەزدە سەن ستۋدەنت ەدىڭ. ودان سەنى «بال­دىر­عان» جۋرنالىنا پوەزيا ءبولىمى­نىڭ مەڭگەرۋشىسى ەتىپ قۋانا-قۋانا قىزمەتكە العانبىز. سوسىن تىلە­گىڭدى تىلەپ, جاۋاپتى حاتشىلىققا جوعارىلاتقانبىز. 60 جىل ءشاي دەسپەدىك, ءبىر تۋعاننان ارتىق تا­تۋ-ءتاتتى, سىرلاس تا مۇڭداس بول­دىق. ەش ايتارى جوق, ورنى تولماس, وكىنىشى كەتپەس اۋىر قازا. ءبىر عانا جۇبانىش سول, مەنىڭ تۇ­ماشىمنىڭ ارتىندا ولمەس ولەڭ­دەرى قالدى. ونىڭ قايتالانباس سۇلۋ سازدى, ايرىقشا اسەم, نازدى ولەڭدەرى قازاق حالقىمەن بىرگە ماڭگى جاساي بەرەتىنىنە قۇدايداي سەنۋگە بولادى دەيمىن. نە دەيىن, تۇماشىمنىڭ الدى جارىق بولسىن. پەيىشتىڭ تورىنەن ورىن تاپسىن. قوش, تۇماشىم!.. مۇزافار الىمباەۆ, قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى. * * * قۇستارمەن بىرگە قايتىپ كەتتى-اۋ... تۇماشپەن تانىستىعىمىز 1955 جىلدان باستالادى. مەن ول كەزدە كونسەرۆاتوريادا كومسومول كومي­تە­تىنىڭ حاتشىسىمىن. ءبىر جاس جىگىت كەلىپ تۇر. «سىزبەن سويلەسەيىن دەپ ەدىم», دەيدى. – نە ايتايىن دەپ ەدىڭ؟ ونەر­دىڭ قاي تۇرىنەن حابارىڭ بار؟ – دەپ سىناي قارايمىن. – ەشقانداي تۇرىنەن حابارىم جوق, – دەيدى ول دا جاسىرماي. – وندا بارا بەر, – دەپ الگى جاس ءجۋرناليستى كەرى قايتارىپ جىبەرگەن ەدىم. سول قىلىعىمدى ءالى كۇن­­گە دەيىن كەشىرمەي وتى­رامىن. قاي­دان بىلەيىن, سونداعى جاس بالانىڭ كەيىن قازاقتىڭ اقي­ىق  اقىندا­رى­نىڭ ءبىرى بولارىن. مىنە, قايران وسى تۇماشى­مىز­دان ويدا-جوقتا ايى­رىلىپ قال­عانىمىز ءبارىمىزدىڭ قابىرعامىز­عا باتىپ كەتتى. جا­قىن­دا عانا ۇيدە قوناق بولىپ ەدى. اعالى-ىنىدەي سىرلا­سىپ, ۇزاق ءاڭ­گى­مە­لەس­تىك. ءدال وسى­لاي ودان سا­رى­الا كۇزدە كوز جازىپ قالاتى­نى­مىز­دى جۇرەگىم ەرتە سەز­گەندەي ەكەن-اۋ. قۇستاردى جىرلاپ ەدى. ەندى ءدال وسى مەزگىلدە تۇمانبايدىڭ رۋحى جىل قۇستارىنىڭ قاناتىنا ىلەسىپ جىلى مەكەنىنە ۇشىپ بارا جات­قانىنا تاڭعالامىن. كۇنى كەشە قا­دىر كەتتى, ورتامىزدى وي­سىرا­تىپ. قازاق ەلى ەندى مىنا تۇمان­بايىن قارا جەردىڭ قوي­نى­نا تاپ­سىرىپ, قايعىدان قان جى­لاپ جا­تىر. قازاقتىڭ قوس ۇلى اقىنىن سۇم اجالدىڭ بىرىنەن سوڭ ءبىرىن قا­تار الىپ كەتكەنىنەن ەسەڭ­گى­رەپ قال­دىق. ۇلىلىق الىس­تا­عان­دا عانا بىلىنەدى دەگەن وسى. جات­قان جەرى ءجان­ناتتا بولسىن, تۇما­شىمنىڭ! ەركەعالي راحماديەۆ, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى. * * * باقۇل بول, اعا! جۋىردا عانا تەلەديداردان كو­رىپ ەدىم. ءوز سوزدەرىنە جازىلعان اسەم اندەردى ەلىتە تىڭداپ وتىر ەدى. سوندا ەسىمە تۇسكەن-ءدى. سوناۋ 50-ءشى جىلدارى قاسىمنان ايى­رى­­لىپ, ەسەڭگىرەپ قالعان قازاق جۇر­­تىن وزىنە بىردەن جالت قارا­ت­قان «ستۋدەنت داپتەرى» اتتى جۇپ-جۇقا كىتاپ ەدى. ول كەزدە وقتاۋ جۇتىپ قويعانداي ومىراۋدىڭ وتىز ءتۇي­مەسى تۇگەل تۇيمەلەنىپ, سىپ­تىقتاي بولىپ سىقيىپ تۇرا­تىن اقىن پا­قىردىڭ ادام بولىپ كىسى بەتىنە تىكە قاراپ, ءازىل-قال­جىڭ ايتقانىن العاش سول كىتاپتان كورىپ ەدىك... ىلعي جىميا ك ۇلىپ, جادىراي قارايتىن اقجايراڭ اعا تۇمانباي جان بالاسىنا جامان­دىق ويلا­مايتىن اقپەيىل مىنەزىن العاشقى جىرلارىنان-اق جارقى­راتىپ جاي­ىپ سالعان-دى. جوقتىق پەن جەتىمدىك دىڭكەلەتكەن بالالىق شاققا بوي بەرمەي, ونىڭ ولەڭ­دەرىنەن جاس­تىق جىگەر, البىرت ارمان, وت­تاي ىستىق ماحاببات لەبى شارپىپ تۇراتىن-دى. وعان ىلەسە شىققان ەركەش پەن ساعيدىڭ ەركە جىر­لا­رى, قادىر مەن جۇمەكەننىڭ ويلى ولەڭدەرى قوسىلعان بۇل جىلدارعى جاستار پوەزياسى تۋرا­لى ۇلى مۇق­تار اۋەزوۆ «جىل كەلگەندەي جا­ڭا­لىق سەزەمىز» دەگەن. ول ءبۇ­گىنگى مۇ­قا­عاليدىڭ اقبەرەن اسىل قالا­مى­نان تاستى بۇزىپ تاۋدى جار­عانداي جويقىن قۋات الىپ, ادەبيە­تىمىزدىڭ بارشا قۇدى­رەتىن تا­نىتار اساۋ ارناعا اينال­دى. تۇ­مانباي سون­داي جاڭا ۇرپاق­تىڭ ءتولباسى بولدى. قازاق لي­ريكا­سى­نىڭ سارى­اۋىز بالاپانداي بالعىن كەزىنەن ازۋى ال­تى قارىس سام­ۇر­ىققا اي­نال­عانىنا دەيىن ۇلى شەرۋدىڭ ال­دىن بەرمەي ىلعي كوش باسىندا ءجۇردى. جان جولداسى قادىر مىر­زاليەۆ اقىن ولگەندە قابىرعاسى قايىسىپ ايت­قان ىس­تىق لەبىزى ءالى ەسىمىزدە. ماڭگىلىك داڭق بيىگىندە قاتار جات­­­قان قوس ارىسقا  ارتىن­داعى ەلى ەگىلە باس يەدى. جىرلى داۋرەندى, نۇر­لى ءداۋ­رەندى جاقسى وتكىزدىڭ تۇ­مان­­باي. جايلى جاتىپ, تىنىش ۇيىق­تا. باقۇل بول, اعا! ءابىش كەكىلباي ۇلى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى. * * * بۇكىل ەلىمىز ءۇشىن اۋىر قايعى مەن ءۇشىن تۇماعاڭنىڭ قازاسى – قۇلاق ەستىگەنمەن, ءالى كوڭىل سەنبەگەن اۋىر حابار بولىپ وتىر. تۇماعاڭداي تالانتتى اقىننىڭ  ارامىزدا ەندى جوق ەكەنىن سەزىنۋ جانعا باتادى. جارتى عاسىر بويى تاماشا كومپوزيتورلاردىڭ اندەرىنە, ءتىپتى  كەيىنگى بۋىنعا دا ولەڭدەر جازدى. تۇماعاڭ مۋزىكانى تەرەڭ ءتۇسى­نە­تىن, ونىڭ نازىك يىرىمدەرىن تەرەڭ تۇيسىنەتىن اقىن ەدى. ءوزىنىڭ ەڭبە­گىمەن, تالانتىمەن سۇيكىمدى ادام ەدى. ۇندەمەي عانا, مونتيىپ ءجۇ­رەتىن ارداقتى اعامىز بولاتىن. قا­زىرگى كوز الدىمىزدا جۇرگەن اقىنداردىڭ ەڭسەلىسى – تۇمانباي اعامىز ەدى. ول كىسى سياقتى ساز­گەر­دىڭ اۋەنىن, ءانشىنىڭ جانىن ءتۇسى­نەتىن اقىندار سيرەك. سوڭعى ەلۋ جىلدىڭ ىشىندە ءان جازعان قاي كومپوزيتوردى الساڭ دا تۇمانباي مولداعاليەۆتىڭ اتى بار. ونىڭ سوزدەرىنە جازىلعان اندەردى ورىنداماعان ءانشى دە سيرەك. مەن ءوزىم دە ول كىسىنىڭ كوپ­تەگەن شىعارمالارىن ورىندادىم. ءبىزدىڭ دە ەل كوزىندەگى ءانشى اتا­نۋى­مىزعا مولداعاليەۆتىڭ قوسقان مول ۇلەسى بار. مولداعاليەۆ پوەزيادا وشپەس­تەي, ولمەستەي مۇرا قالدىردى, ءان ونەرىنە ولشەۋسىز ەڭبەگىن ءسىڭىردى دەپ ءوزىمىزدى جۇباتقانمەن, اۋىر ەكەن. وكىنىشتى! كۇتپەگەن كۇنى كەتىپ وتىر عوي ارامىزدان. شى­نىم­دى ايتسام, توبەمە مۇزداي سۋ قۇي­عانداي قينالىپ وتىرمىن. دەنەسىن عانا قارا جەرگە قويارمىز, دا­رىنى سول دارا كۇيىندە ءومىر سۇرە بەرەدى. ءيا, مولداعاليەۆ سىندى اقىن­نان ايىرىلعانىمىز بۇكىل ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن قازا. بۇگىن قازاق ءما­دەنيەتى ۇلكەن قايعىعا دۋشار بو­لىپ وتىر. ونەردەگى ۇلكەن ءبىر جاي­قالعان بايتەرەك قۇلاپ, ساياسى­نان ايىرىلدىق. بيبىگۇل تولەگەنوۆا, كسرو حالىق ءارتىسى. * * * ءار ولەڭى جۇرەگىنەن تۋاتىن تۇمانباي ەكەۋمىز زامانداس بولعاندىقتان ارامىزداعى دوستىق قارىم-قاتىناس ەشقاشان ۇزىلگەن ەمەس, بىردە الىس, ال ەندى بىردە جاقىن دا جۇرگەن جايىمىز بار. بىراق تا  تۇمانباي تۋرالى پىكىرىمىز وزگەرىپ كورمەپتى. باسقا كوپ­تە­گەن اقىندار اق قاعازعا كوك سياسىن مالىپ وتى­رىپ ولەڭ جازسا, تۇمانباي تەك جۇرەگىمەن عانا جازاتىن ەدى. ول ءوزىنىڭ عاجاپ بولمىسىن ءبىر-ەكى جولمەن عانا ايتىپ تۇسىندىرگەن ادام. ول ءوزى: «قىردا مەنىڭ ءبىر تويىم ءوتىپ جاتىر, كوڭىلىمنىڭ كوكپارىن الا قاشىپ» – دەيدى. تۇمانبايدىڭ بار ءومىرى وسى ەكى جولعا سىي­­ىپ تۇرعان سياقتى. تۇمانباي ءوزىن حالقىمەن ءبىر­گە, قازاعىنىڭ بالاسىمەن بىرگە سەزىنگەن ادام. مەن ءتىپ­تى ايتار ەدىم: «تۇمانباي قالالىق بولماي كەتكەن اقىن», دەپ. وسى قارالى حاباردى ەستىگەن كەزدە روزا ەكەۋمىزدىڭ دە جۇرەگىمىز شىر­قىراپ, ەسىمىزدەن تا­نىپ وتىرمىز. اقىن ادام­­­نىڭ سۇرگەن ءومىرى سانمەن ەسەپتەلمەيدى عوي. ونى ءپا­لەن جاس­­قا كەلىپ دۇنيەدەن وتكەن ەكەن دەپ ايتا­تىن­داي ادام ەمەس. ونىڭ ەندى جاڭا ءومىرى, تازا ءومى­رى, جا­رىق, ساۋلەلى عۇمىرى ەندى باستا­لادى دەپ ويلاي­مىن. قوش, باۋىرىم! اكىم تارازي, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى. * * * سىرلاسىمنان, مۇڭداسىمنان ايىرىلدىم تۇمانباي اعانى ەكى-ءۇش جاس ۇلكەندىگى بولعان سوڭ كوكە دەۋشى ەدىم. ءارى اعا دوسىم ساناي­تىن­مىن. قاتار كەلە جاتىر ەدىك. مى­ناداي سۇمدىق تا سۋىق حا­بار­دى ەستىگەندە جۇرەگىم توقتاپ قالا جازدادى. سەنبەگەندىكتەن, قا­تار جۇرەتىن ازاماتتارعا حا­بار­لاسىپ, انىقتاپ ءبىلدىم. شى­­­نىندا دا ادام سەنگىسىز جاعداي ەكەن. نەگە دەسەڭىز, وسىدان ەكى-ءۇش كۇن بۇ­رىن عانا سويلەسكەنمىن. ءوزىمىز جاعداي ايتىسىپ, حال سۇراسىپ كۇنارا حابارلاسىپ تۇ­را­تىنبىز. مۇنداي جامانات بولا قويادى دەپ ءوزى دە, مەن دە وي­لاماعان ەدىك. سويلەسكەن سايىن ءومىر, ولەڭ تۋرالى ۇزاق اڭگىمە شەرتەتىنبىز. كەيدە تاڭ الدىندا تەلەفون سوعىپ «تۇندە ءبىر ولەڭ جازىپ ەدىم, تىڭداپ جىبەرشى» دەپ وتىراتىن ەدى. ونىڭ ۇستىنە دەنساۋلىعى جاقسى بولاتىن. مۇ­قاعاليدىڭ, قاسىمنىڭ مەرەي­توي­لارىنا باردى. مەن تەلەفون سوققانىمدا ەكىباستۇزعا جۇرگەلى وتىرمىن دەگەن ەدى. وسى جاسقا كەلگەنشە كوپتى كوردىك, كوپ اداممەن ارالاستىق قوي. بىراق ءبىزدىڭ تۇمەكەڭ بىرەۋگە قيانات جاساپتى, جامان ءسوز اي­تىپ­تى دەگەندى ەشقاشان ەستىگەن جوقپىن. كەيدە ولەڭدەرىن, ەستەلىك­تەرىن ايتىپ وتىرىپ: «وسى ادام جايلى جامان ءسوز ايتىپ قوي­عا­نىم جوق پا؟» دەپ ۇنەمى الدى-ارتىنا قاراپ جۇرە­تىن ەدى. سوندا: «وي, تۇماعا, پەندە بولعان سوڭ اندا-ساندا ايتا­مىز عوي», دەي­تىن­مىن. كوردىڭىز بە, وسىلاي كوكىرە­گىن تازا ۇستايتىن, ادامعا تەك جاق­­سىلىق بولسىن دەپ تۇرا­تىن ادام ەدى. جاق­سى­لىقتىڭ ءبارى مەندە عانا بولسىن دەپ ەمەس, ءوز­گەگە دە تىلەپ جۇرە­تىن. ەندى, مىنە, وس­ىن­­داي تىلەۋلەسىمنەن, سىرلا­سىم­­نان, مۇڭدا­سىم­نان ايىرىلىپ قالدىم. جازمىش دەگەن وسى. ءولىم دەگەن ايتقىزباي كەلەدى. ءتىپتى, ءجو­پەل­دە­مەدە اۋزىما ءسوز دە تۇسپەي تۇر. قا­تار جۇرگەن بىزگە, زامان­داستارىنا عانا ەمەس, ءيىسى قا­زاق­تىڭ, التى الاشتىڭ قابىرعاسىن قايىستى­را­تىن قازا بولدى. ءيا, قازاقتىڭ اسا دارىندى ۇلكەن اقى­­نىنان ايىرى­لىپ قالدىق. جا­نى ءجانناتتا, يما­نى كامىل, جات­قان جەرى تورقا, توپى­راعى جەڭىل بول­سىن... ساكەن يماناسوۆ, اقىن. * * * قازاق ليريكاسىنىڭ كورولى ەدى وسى ءبىر سۋىق حاباردى ەستىگەندە قازاق پوەزياسىنىڭ تاعى ءبىر التىن ۇستىنى قۇلاپ تۇسكەندەي كۇي كەشتىم... مەنىڭ بىردەن كوز الدىما قادىر اعانى جەرلەپ كەلگەننەن كەيىن جۇرتتان وقشاۋ شىعىپ, قامىعىپ, جابىعىپ وتىرعان تۇ­ما­عاڭنىڭ بەينەسى كەلدى. ابدەن قاجىپ, قۇلازىپ قالىپتى. قاسىنا بارىپ, يىعىنا قولىمدى سالىپ, كوڭىل ايتتىم. جالعىز مەن ەمەس, كوپ ادام سولاي ەتتى. نە بول­عان­دا دا ول پوەزيا شالقارىنداعى سىڭارىنان ايىرىلعان اققۋداي بولىپ قالىپ ەدى. سونان كەيىن مەن ول كىسىنى مۇقا­عا­ليدىڭ تويىندا دا, قاسىمنىڭ تويىندا دا كوردىم. بىراق تۇماعاڭنىڭ جۇزىندەگى كىر­بىڭ كەتپەي-اق قويدى... تۇمانباي مولداعاليەۆ قازاق ليريكا­سى­نىڭ كورولى ەدى. تۇلا بويى تۇنىپ تۇر­عان سەزىم بولاتىن. ماحاببات پەن ءسۇيىس­پەن­شىلىكتەن جاراتىلعان جان ەدى. ونىڭ لي­ريكالارىنان قۇس قاناتىنىڭ سۋسىلى, جەل­دىڭ ءۋىلى, سۋدىڭ سىلدىرى, جاپى­راق­تار­دىڭ سىبدىرى ەستىلىپ تۇراتىن. ءدۇ­نيەدەگى تەبىرەنىستەر مەن تەربەلىستەردىڭ اقىنى ەدى... ەندى بۇدان بىلاي عۇمىر بويى جان ءجۇ­رەگى كوكتەم بولىپ وتكەن تۇماعاڭ تۋرالى وتكەن شاقپەن سويلەيتىنىمىز وكىنىشتى-اق. قوش بول, تۇماعا! تەمىرحان مەدەتبەك, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى. * * * قوشتاسۋ ەھ, تۇماعام, تۇماعام! ولەڭ ءۇشىن وكپە ايتادى كىم وعان. جالعىز جىرعا اۆتور بولساق دەۋشى ەدىك, تۇماعاڭا تۇتاسىمەن ۇناعان.   ەھ, تۇماعام, تۇماعام! ك ۇلىمسىرەپ قاراۋشى ەدى كۇن وعان. جۇرەگىڭ دە تازا ەدى عوي كۇنادان. سەنىڭ سىرىڭ ورتاق ەدى قازاققا, ءشولىمىزدى باستىق كاۋسار تۇمادان.   ەھ, تۇماعام, تۇماعام! ولەڭ كوشتىڭ باسىندا ەدىڭ شۇباعان, بيىك ەدىڭ ءدۇدامال مەن ءشۇبادان. جىرىڭدى وقىپ قۋانادى قازاعىڭ, ءانىڭدى ايتىپ جۇبانادى جىلاعان.   ەھ, تۇماعام, تۇماعام! ماڭگى-باقي جۇرەتىندەي ءدىن امان, ساۋلىعىڭا بولدى سەنىڭ كىم الاڭ. سەن ەسىكتى قاقپاي كىرىپ كەلۋشى ەڭ, ساقتاۋلى ەدى ءار ۇيدەگى سىباعاڭ.   شىرقاۋ كوككە شىعىپ الىپ, قۇلادى ءان, اجال ماڭگى. قۇتىلادى كىم ودان. «كەتەرىندە جىلاي دا الماي قالىپتى-اۋ», جىرلاۋ ءۇشىن جاراتىلعان ۇلى ادام, ەھ, تۇماعام, تۇماعام! ءجۇرسىن ەرمان, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.