بىردە بالا كەزىندە ول سورعا قۇلاپ, باتىپ بارا جاتقان عوي. سوندا سول ماڭدا جۇرگەن ءبىر فەرمەر ونىڭ جان ۇشىرا «كومەكتەسىڭدەر» دەپ ايقايلاعىنىن ەستىپ, اجالدان قۇتقارىپ قالىپتى. فەرمەردىڭ وسى قايىرىمدىلىق, ادامگەرشىلىك ارەكەتىنىڭ قايتارىمى رەتىندە چەرچيللدىڭ اكەسى ەندى ونىڭ ۇلىن لوندوندا وقىتۋدى موينىنا الادى. الگى فەرمەردىڭ ۇلى وقۋدان وقۋدى ۇزدىك ءبىتىرىپ, اقىرى, تالايلاردىڭ ءومىرىن قۇتقارىپ قالاتىن ءدارى – پەنيتسيلليندى ويلاپ تابادى. ءدال وسى ءدارى تابىلعان كەزدە اۋىر وكپە دەرتىنە شالدىققان جاس جىگىت ۋ. چەرچيلل اۋرۋحاناعا تۇسكەن ەكەن. قۇدايدىڭ قۇدىرەتى, ونى سول كەزدە الگى فەرمەردىڭ ۇلى, اتاقتى دارىگەر الەكساندر فلەممينگتىڭ پەنيتسيللين ءدارىسى اجالدان اراشالاپ قالادى. كەيىن ۋينستون چەرچيلل ۇلىبريتانيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى بولعانى بەلگىلى. سول كەزدە ونىڭ ءوز ومىرىنەن الىنىپ ايتىلعان جوعارىداعى ناقىل ءسوزى كەڭىنەن تاراپ كەتكەن. ويتكەنى راسى سولاي, جاقسىلىق جاساساڭ دا, جاماندىق جاساساڭ دا وزىڭە تيەدى.
ال نەگىزىنەن جاقسى ادام عانا جاقسىلىق جاساي الادى دەگەن ءسوز بار. ءبىزدىڭ حالقىمىز بىرەۋگە جاقسىلىق جاساساڭ, ول كۇندەردىڭ كۇنى اللانىڭ قۇدىرەتىمەن وزىڭە, بالا-شاعاڭا ەكى ەسە جاقسىلىق بولىپ قايتا ورالاتىنىن بۇرىننان بىلگەن. سوندىقتان اتا-بابالارىمىز وبال, ساۋاپتى قاتار قويىپ, جاقسىلىقتىڭ دا, جاماندىقتىڭ دا ايتەۋىر ءبىر قايتا اينالىپ سوعارىن ۇنەمى ەستە ۇستاعان. الىمساقتان پايدا بولعان مۇنداي اسىل قاسيەت حالقىمىزدىڭ بويىنان تالاي مارتە كورىنىس تاپتى دا. ءبارىن ايتپاعاندا, سوناۋ ءبىر قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە, اشارشىلىق جايلاعان شاقتا, دۇنيە ءجۇزى الاپات سوعىستىڭ شارپۋىنا شىرمالعاندا جەر اۋدارىلىپ كەلگەن تالاي وزگە ۇلتتاردىڭ وكىلدەرىمەن قازاق حالقى ءبىر ءتىلىم نانىن بولىسە جەدى. قانعا سىڭگەن كەڭدىك پەن مارتتىك حالقىمىزدىڭ وشپەس رۋحىن, ەرلىگىن پاش ەتتى. حالقىمىزدىڭ وسىنداي تاماشا اسىل ىستەرىنەن بۇگىنگى ۇرپاق الار ونەگە دە كوپ. وسىعان وراي ەلباسى دا «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا: «مەن حالقىمنىڭ تاعىلىمى مول تاريحى مەن ىقىلىم زاماننان ارقاۋى ۇزىلمەگەن ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىن الداعى وركەندەۋدىڭ بەرىك ءدىڭى ەتە وتىرىپ, ءاربىر قادامىن نىق باسۋىن, بولاشاققا سەنىممەن بەت الۋىن قالايمىن», دەدى.
ءتىپتى حالىق اراسىندا ايتىلاتىن تاربيەلى اڭگىمەلەردىڭ ءوز شىندىعى بار. سونىڭ ءبىرىن مىسالعا الساق, ءبىر ايەل كۇندە ەكى تابا نان ءپىسىرىپ, بىرەۋىن ءوزى تالعاجاۋ ەتىپ, بىرەۋىن تەرەزەسىنىڭ سىرتىنا قويادى ەكەن. ونداعىسى كوپتەن xابار-وشارسىز كەتكەن بالاسىنىڭ امان كەلۋىن تىلەۋ امالى كورىنەدى. ونىڭ نانىن اياعىن ءسىلتىپ باساتىن قاڭعىباس قارت كىسى الىپ جۇرگەن. ول ناندى الىپ بارا جاتىپ «جاماندىق قىلساڭ وزىڭە, جاقسىلىق قىلساڭ وزىڭە!» دەپ كەتەتىن بولعان. قاڭعىباس العىستان گورى, قارعىس ايتاتىنداي اسەر قالدىرادى. سودان ايەل داندەگەن قاڭعىباستان وڭايلىقپەن قۇتىلماسىن ءبىلىپ, اشۋلانىپ, سول كۇنگى تابا نانعا ۋ قوسادى. بىراق جەمە-جەمگە كەلگەندە ول رايىنان قايتىپ, جاڭا تازا نان ءپىسىرىپ قويادى. بۇرىنعىشا تانىس قارت كەلىپ الىپ كەتەدى. ءدال سول كۇنى كەشتە بىرەۋ ايەلدىڭ ەسىگىن قاعادى. اشسا, جوعالىپ كەتكەن ۇلى! «اناشىم, مەن سەنى ەشقاشان كورمەيمىن دەپ ويلاپ ەدىم! جۇمىس ىزدەپ باسقا قالاعا بارعانىممەن, جولىم بولمادى. اقىرى ەلگە ورالعاندا بىرەۋلەر اياۋسىز ۇرىپ, توناپ كەتتى. ەس-ءتۇسسىز جاتقان جەرىمدە اياعىن ءسىلتىپ باساتىن قاڭعىباس قارت كىسى تاۋىپ الىپ, مەن ەس جيعانشا كۇندە تاماقتاندىرىپ ءجۇردى. كۇنىنە ءبىر تابا نان اكەلىپ, ەكىگە ءبولىپ, جارتىسىن ماعان, جارتىسىن ءوزى جەيتىن», دەيدى ۇلى. مۇنى ەستىگەندە, ايەلدىڭ كوزى قاراۋىتىپ, باسى اينالىپ كەتەدى. بۇگىن عانا نيەتىنەن جاڭىلىپ, شالعا ۋلانعان نان بەرگىسى كەلدى ەمەس پە... وندا ۇلىن دا ءوز قولىمەن ولتىرەدى ەكەن-اۋ...
«قانىمىزعا سىڭگەن كوپتەگەن داعدىلار مەن تاپتاۋرىن بولعان قاساڭ قاعيدالاردى وزگەرتپەيىنشە, ءبىزدىڭ تولىققاندى جاڭعىرۋىمىز مۇمكىن ەمەس. ءتول تاريحىمىزعا, بابالارىمىزدىڭ ءومىر سالتىنا ءبىر ءسات ءۇڭىلىپ كورسەك, شىنايى پراگماتيزمنىڭ تالاي جارقىن ۇلگىلەرىن تابۋعا ءبولادى…بىز «جانىڭدا ءجۇر جاقسى ادام» دەگەن ءسوزدىڭ بايىبىنا بارا بەرمەيمىز», دەدى ەلباسى. «جاقسى ادام عانا جاقسى باسشى بولا الادى» دەپ ج.بالاساعۇن ايتقانداي, جاقسى ادام عانا جۇرتقا جاقسىلىق جاساپ, ەلىمىزدى ۇشپاققا جەتكىزە الادى. سوندىقتان قاشاندا اينالامىزعا جاقسىلىق قانا جاساۋىمىز قاجەت. ويتكەنى, ول وزىمىزگە اينالىپ سوعاتىنى ءسوزسىز.
الەكساندر تاسبولاتوۆ
«ەگەمەن قازاقستان»
