– نۇرلىبەك بەكبولات ۇلى, بۇگىندە الەمدىك بيزنەس الاقۇيىن جاعدايدى باستان كەشۋدە. وسىنداي جوعارى-تومەن بالدى وزگەرىستەردىڭ لەگى وتاندىق بيزنەستى دە شارپىپ وتىرعانى انىق. ەندەشە ءبىز دە مۇنداي ورشىلدىك پەن جاڭاشىلدىقتان تىس قالا المايتىن شىعارمىز. بۇعان نە دەيسىز؟
– كەڭ ءارى تەرەڭ تۇردە ويلاي بىلگەننەن ەش ۋاقىتتا كەم بولمايمىز. وتاندىق بيزنەس وزىمەن-ءوزى توماعا-تۇيىق جاتقان ارال ەمەس. سوندىقتان دا پرەزيدەنت ەل بيزنەسىنە قاتىستى ماسەلەلەرگە باسا نازار اۋدارىپ وتىر.
ەگەر وتكەن عاسىردا الەمدىك اۋقىمداعى ەڭ ءىرى ءارى ەڭ باي كومپانيالار وندىرىستىك سالادا بولعان بولسا, قازىرگى كەزدە بۇل باعىتتىڭ بۋىنى بىلقىلداپ, نەگىزگى باسىمدىق ءىت, ياعني اقپاراتتىق تەحنولوگيا سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن كومپانيالارعا قاراي اۋىسا باستادى.
بۇگىنگى كۇنى ءىت تەحنولوگيا جەتى ميلدىك ارشىندى ادىممەن توسكە ورلەپ كەلەدى. ونى قولدانۋ اياسى دا كۇننەن كۇنگە وسە تۇسۋدە. پرەزيدەنت ءوز جولداۋىندا الەمدەگى ەنگىزىلگەن بارلىق جاڭا تەحنولوگيالار ناق وسى ءىت-تەحنولوگيامەن بايلانىستى ەكەنىن وتانداستارىمىزعا قاراپايىم تىلمەن ۇعىندىرا بىلگەن. وسىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدە ەڭبەك ونىمدىلىگى ارتىپ كەلە جاتقانىنا ەشكىم كۇمان كەلتىرە المايدى. مۇنداي جاعدايدا ادام فاكتورىنا ورىن قالمايدى. قاراڭىز, بۇگىنگى كۇننىڭ وزىندە جۇرگىزۋشىسى جوق ءاۆتوموبيلدى وندىرىسكە ەنگىزۋ قادامدارى جاسالىپ جاتىر ەمەس پە؟ سولاي ەكەن دەپ جولاۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە الاڭداۋعا ەشقانداي نەگىز جوق. تاپتىرماس تەحنولوگيانىڭ مۇنداي تۇرلەرى تەك ونەركاسىپتىك جۇيەدە عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنا دا ەنگىزىلە باستادى.
جولداۋدا ءبىرىنشى باسىمدىق ەكونوميكانىڭ جەدەلدەتىلگەن تەحنولوگيالىق جاڭعىرتىلۋىنا بەرىلۋىندە وسىنداي تەرەڭ ءمان بار. بۇل جاعدايدا اتالعان سالادا بيزنەستى وركەندەتۋگە تىڭ سەرپىن بەرۋدىڭ مۇمكىندىگى مول. ءارى وسى ارقىلى تۇتاستاي ەل مەن وڭىرلەر ەكونوميكاسىن باسەكەگە بارىنشا قابىلەتتى ەتىپ, قايتا قۇرۋعا بولادى. جالپى, الەمدىك تالاپتار مەن ستاندارتتارعا جاۋاپ بەرە ءبىلۋ دەگەن ماسەلە دە ءدال وسى ارادان تۋىندايدى. قازىردىڭ وزىندە رەسپۋبليكادا ونىڭ وڭ مىسالدارى بار. استاناداعى حالىقارالىق تەحنوپاركتى ءىت-تەحنولوگياسى بويىنشا قۇرۋ جوباسى وسى جاڭا ءىستىڭ باستاماسى بولىپ تابىلادى. ەلباسى اتاپ كورسەتكەندەي, بۇل تەحنوپارك الەمنىڭ بارلىق ەلىنەن كاسىپكەرلەر مەن ينۆەستورلار تارتۋدىڭ پلاتفورماسى بولماق.
– ءبىز ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا بۇگىنگى زامانعى, قاشاندا دوستىققا ارقا سۇيەيتىن, كىم-كىمگە دە اشىق تۇردەگى قازاقستاندى قۇرۋ قامىندامىز. جولداۋ جولدارىنان وسى شىندىققا كوز جەتكىزە الدىڭىز با؟
– وتە ورىندى سۇراق قويىپ وتىرسىز. ءسىزدىڭ ايتىپ وتىرعانىڭىز ماسەلەنىڭ تەك بەرگى جاعى دەسەك, كوڭىلىڭىزگە الا قويماسسىز. بۇگىنگى كۇنى الەمدىك قوعامداستىق ءبىزدى دامۋشى ءارى بولاشاعى زور ەل رەتىندە تاني باستادى. ەگەر ويىمدى اڭگىمەمىزدىڭ باستى تاقىرىبى بيزنەسكە قاراي بۇرسام, بۇگىنگى كۇنى «ماde in Kazakhstan» دەگەن تاۋارلىق بەلگى سوعىلعان ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى بارشا الەم جۇرتشىلىعىنا ۇسىنىلا باستادى دەسەم, شىندىقتان الشاق كەتە قويماسپىن. مۇنى بىرىنشىدەن, مەملەكەت باسشىسىنىڭ وتاندىق ءونىمدى قولداي ءبىلۋىنىڭ ناتيجەسى ءارى وعان دەگەن شىن جاناشىرلىعىنىڭ كورىنىسى دەپ ۇعىنۋىمىز كەرەك. ءسوز جوق, مۇنداي قولداۋ اگروونەركاسىپ كەشەنىن قوسا العانداعى وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسىنداعى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزە الادى.
– جولداۋدا كورسەتىلگەن ەكىنشى باسىمدىق بيزنەس-ورتانى تۇبەگەيلى جاقسارتۋ جانە كەڭەيتۋ ەكەنى بەلگىلى. سونىمەن بىرگە پرەزيدەنت ەلدىڭ ىشكى جالپى ونىمىندەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسىن 2050 جىلعا قاراي كەم دەگەندە ەلۋ پايىزعا جەتكىزۋ مىندەتىن قويدى. وسى وتە ءورشىل ماقساتقا بايلانىستى نە ايتار ەدىڭىز؟
– مەنىڭ ويىمشا ءدال وسى باسىمدىقتا وتاندىق بيزنەستى دامىتۋدىڭ بارلىق جيناقتاۋشى فاكتورلارى تۇگەلگە دەرلىك قامتىلعان. كاسىپكەرلەر پالاتاسىندا قىزمەت جاساي ءجۇرىپ مەن ءىس جۇزىندە قارجىلىق قولجەتىمدىلىك ماسەلەلەرىمەن كۇن سايىن بەتپە-بەت كەلىپ ءجۇرمىن. بيزنەس ورتانىڭ وكىلدەرىنە ءارتۇرلى نەگىزسىز تالاپ قويعىسى كەلەتىن تەكسەرۋشى ورگاندار دا كەزدەسىپ تۇرادى. ءتىپتى ەكى ارادا قوسىمشا جۇكتەمە ارقالايتىن ساتتەرىمىز دە جەتكىلىكتى. سونداي-اق, ءارتۇرلى تەكسەرۋشى ورگانداردىڭ تىم بىرجاقتى شەشىم قابىلدايتىن كەزدەرى دە جوق ەمەس. مۇنداي جاعدايدا كاسىپورىننىڭ كەلەشەكتەگى تاعدىرى كۇماندى بولىپ قالا بەرمەك. ايتايىن دەگەنىم, بيزنەس وكىلدەرىنە الاڭسىز ءونىم وندىرۋگە جاعداي تۋعىزىلسا, ەلباسى ايتقانداي, كورسەتىلگەن مىندەتكە قول جەتكىزۋگە ابدەن بولادى.
ءبىزدىڭ پالاتا 2013 جىلدىڭ قازان ايىندا قۇرىلعان ەدى. سودان بەرى سوت ساتىلارى ارقىلى 6,5 ميلليارد تەڭگەنىڭ م ۇلىكتىك قۇقى قورعالىپتى. مەملەكەت باسشىسى ءوز جولداۋىندا ۇكىمەتكە «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلىك پالاتاسىمەن بىرلەسىپ, بيزنەستىڭ بارلىق شىعىنىن جاپپاي ازايتۋ جونىندە شارالار قابىلداۋ كەرەكتىگى جونىندە تاپسىرما بەرگەنى ۇلكەن سەنىم تۋعىزادى. مۇنداي جاعدايدا ەل ەكونوميكاسىنداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسىن پرەزيدەنت كورسەتكەن مەجەگە جەتكىزۋ مۇمكىندىگى دە ءبىرشاما جاقىنداي تۇسەدى.
ءبىز پالاتانىڭ وڭىرلىك قۇرىلىمى رەتىندە بۇل باعىتتاعى ءىس-شارالارىمىزدى جەرگىلىكتى بيزنەس قاۋىمداستىعىمەن بىرلەسىپ جۇرگىزۋگە تاس-ءتۇيىن ءازىرمىز. ويتكەنى ءبىز بيزنەستى دامىتۋ ارقىلى تۇتاستاي ەل ەكونوميكاسىن دامىتا الامىز دەپ ەسەپتەيمىز. ال ءوز كەزەگىندە جالپى ەكونوميكامىزدىڭ دامۋى ورتاق وتانىمىز – قازاقستاننىڭ ودان ءارى ءوسىپ-وركەندەۋىنە نەگىز قالايدى دەگەن ويدامىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە وبلىسى
