بۇگىندە ەكونوميكاسىنىڭ اۋقىمدى بولىگىن شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە جۇكتەگەن ەلدەردىڭ دامۋ ادىمى تاڭقالارلىق. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى جولداۋىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ ماسەلەسىنە باسىمدىق بەرگەنى ءمالىم. ء«بىزدىڭ ستراتەگيالىق ماقساتىمىزدىڭ ءبىرى – ەلدىڭ ىشكى جالپى ونىمىندەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسى 2050 جىلعا قاراي كەم دەگەندە 50 پايىز بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ. بۇل – وتە ءورشىل ماقسات, بىراق وعان قول جەتكىزۋگە بولادى», دەگەن بولاتىن. ەلىمىزدە ەلباسى تاپسىرماسىمەن ەكونوميكانىڭ وسى سالاسىن دامىتۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. وعان مەملەكەت تاراپىنان كومەك تە زور. ال ەندى جاستار كاسىپكەرلىكتىڭ زاماناۋي قىر-سىرىن ءبىلۋى جانە ولاردى بيزنەسكە بەيىمدەۋ ءۇشىن الدىمەن كاسىپكەرلىك بازالىق ءبىلىم كەرەك. جوعارى وقۋ ورنىندا العان كاسىپكەرلىك ءبىلىم جاستار ومىرگە ارالاسىپ, كاسىپكە ۇمتىلعان كەزدە ولاردىڭ قاناتىن قاتايتىپ, ويىن ورىستەتەدى. ەگەر بولاشاق مامان كاسىپكەرلىك جونىندە بازالىق ءبىلىم السا, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دە ومىرشەڭ ءارى تابىستى بولارىن الەمدىك تاجىريبە كورسەتىپ كەلەدى. كاسىپكەرلىك ءبىلىم بەرۋ 1940 جىلداردىڭ اياعىندا اقش-تا باستالعان, سونىڭ ىشىندە كاسىپكەرلىك بويىنشا مۆا باعدارلاماسى ءبىرىنشى رەت گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىندە ەنگىزىلدى.
ەۋروپالىق كوميسسيا 2003 جىلعا دەيىن كاسىپكەرلىك بىلىمگە اسا نازار اۋدارعان جوق. دەگەنمەن, قازىر ەۋروپالىق كەڭەستىڭ 28 ەلىندە كاسىپكەرلىككە بەيىمدەيتىن كۋرستار ۋنيۆەرسيتەت دەڭگەيىندە جانە ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق جۇيەسىندە وتكىزىلەدى. 2012 جىلى ۋنيۆەرسيتەتتەردە كاسىپكەرلىك ءبىلىمدى مىندەتتى ءپان رەتىندە الەمدە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ قىتاي ەنگىزدى. 2013 جىلى ەۋرووداقتىڭ 23 ەلىندەگى 91 ۇلتتىق جانە ترانسۇلتتىق جوبالارعا ءىرى زەرتتەۋ جۇرگىزگەندە, ونىڭ قورىتىندىلارى كاسىپكەرلىك ءبىلىم العاندار مەن الماعانداردىڭ ايىرماسىن ناقتى كورسەتكەن. مىسالى, زەرتتەۋ ساراپتاماسى كورسەتكەندەي, كاسىپكەرلىك ءبىلىم العان ستۋدەنتتەر بولاشاقتا ءوزىنىڭ جەكە بيزنەسىن قينالماي باستايدى جانە ولاردىڭ كومپانيالارى كاسىپكەرلىك ءبىلىم الماعاندارمەن سالىستىرعاندا يننوۆاتسيالىق, سونىمەن قاتار, تابىستى بولۋى ابدەن ىقتيمال. كاسىپكەرلىك ءبىلىم العان تۇلەكتەر جۇمىسسىزدار قاتارىندا قالمايدى, كوبىنەسە ولاردىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى بولادى. قاتارلاستارىمەن سالىستىرعاندا ولاردىڭ جاقسى جۇمىس يەسى جانە مول تابىس تاباتىنى بەلگىلى بولعان.
سوڭعى ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر قازاقستاندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس سەكتورىنىڭ ەكونوميكالىق سالىمى تومەن ەكەنىن كورسەتتى. قازاقستاندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس قارقىن الا قويعان جوق, باياۋ دامىپ كەلەدى. دۇنيەجۇزىلىك بانك مالىمەتتەرى بويىنشا, قازاقستاننىڭ شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىگى سەكتورىندا ناپاقاسىن تاباتىندار ەلىمىزدەگى بارلىق جۇمىسپەن قامتىلعانداردىڭ 28 پايىزىن قۇرايدى, ال الەمدىك كورسەتكىش 63 پايىز. سوعان قاراماستان قازاقستاندا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ 300 000 نىسانى تىركەلگەن. از ەمەس سەكىلدى, بىراق شىنايى كورىنىس بۇلاي ەمەس. وسىنشا نىساننىڭ جارتىسىنان ءسال استامى عانا ارەكەت ەتەدى. ەلىمىزدە «جاسىرىن كاسىپكەرلەر» سانى كوپ دەگەن بولجامعا قاراماستان, ستارتاپتار ۇلەسى تومەن كۇيىندە قالۋدا جانە ازداعان فيرمالاردىڭ شاعىن كاسىپكەرلىكتەن ورتا كاسىپكەرلىككە نەمەسە ورتا كاسىپكەرلىكتەن ءىرى كاسىپكەرلىككە ءوتۋ ۇدەرىسى دە جوق ەمەس. ەلىمىزدە كاسىپكەرلىك ءبىلىم بەرۋدىڭ ماڭىزى وتە جوعارى بولماق.
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا «ورتا جانە جوعارى ءبىلىمنىڭ وقۋ باعدارلامالارىنىڭ باعىتى مەن ەرەكشەلىگىن وزگەرتۋ, سونىڭ ىشىندە تاجىريبەلىك داعدىلاردى وقىتۋ جانە تاجىريبەلىك بىلىكتىلىكتى يگەرۋ», ياعني وقىتۋ ادىستەرىن جاڭعىرتۋ قاجەتتىلىگى ايتىلعان بولاتىن. كاسىپكەرلىك داعدىلارىن جاس كەزدەن ۇيرەتۋ يدەياسى, كاسىپكەرلىك ءبىلىمدى وقىتۋ جۇيەسى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا ايتىلعان وسى ماقساتتارمەن توننىڭ ىشكى باۋىنداي ۇيلەسەدى.
ءابدىراحمان نايزابەكوۆ,
رۋدنىي يندۋستريالىق ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى, پروفەسسور, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
رۋدنىي
