ءىجو 4,2 پايىزعا ءوستى
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆتىڭ حابارلاۋىنشا, ەلدىڭ ىشكى جالپى ءونىمى بيىلعى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا 4,2 پايىزعا وسكەن. ءمينيستردىڭ مالىمدەۋىنشە, ەل ەكونوميكاسىنىڭ احۋالى بيرجالىق تاۋارلارعا باعانىڭ تۇراقتانۋى, قازاقستاننىڭ نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەسى ەلدەرىندەگى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ ارتۋى, سونىمەن قاتار الەمدىك ەكونوميكانىڭ ءوسىمى تۇرعىسىنان ارتقان.
ارينە, سىرتقى جاعدايدىڭ تۇراقسىزدىعى مەن سىرتقى ساۋداداعى باعانىڭ وزگەرمەلىلىگى ەل ەكونوميكاسىنا اسەر ەتپەي قويمايدى. شىنى كەرەك, وتكەن جىلدىڭ وزىندە الەمدىك شيكىزات قۇنىنىڭ قۇبىلۋى ءبىزدى دە ءبىراز الەككە سالعان. بيىل دا مۇناي سونشالىق قىمباتتاپ, قارىق قىلا قويعان جوق. ماسەلەن, بيىلعى ماۋسىم ايىندا مۇناي باعاسى باررەلىنە 46,9 دوللارعا دەيىن قۇلدىرادى. دەگەنمەن, التى ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, ول باررەلىنە 52,2 دوللار دەڭگەيىندە قالىپتاستى, بۇل 2016 جىلعى وسى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا ۇشتەن ءبىر ەسە جوعارى. باستىسى, سوڭعى كەزدە بارلىق نەگىزگى مەتالدارعا باعانىڭ وسكەندىگى ءبىلىنىپ وتىر. وسىعان دا بايلانىستى شىعار, حۆق باعالاۋىنا سايكەس, 2017 جىلى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ قايتا جاڭارتىلۋى الەمدىك ەكونوميكانىڭ 3,5 پايىزعا دەيىن ءوسۋىن قامتاماسىز ەتەدى دەپتى. ناقتىلانعان مالىمەتتەر بويىنشا, بيىلعى جىلدىڭ 1 توقسانىندا ەۋروايماقتىڭ ىشكى جالپى ءونىمى جىلدىق مانىندە 1,7 پايىزعا, رەسەيدە – 0,5 پايىزعا, قىتايدا 6,9 پايىزعا وسكەن. ال بۇعان قاراپ ءبىزدىڭ دە بيىل «جامان بولماسىمىز» بىلىنەتىندەي. وعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ سىرتقى فاكتورلاردىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا جاعىمدى اسەرىن جانە ەكونوميكامىزدىڭ ىشكى دامۋ پارامەترلەرىنىڭ بىرتە-بىرتە تۇراقتانۋىن اتاپ وتكەندىگىن قوسىڭىز.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ مالىمەتىنشە, وتكەن التى ايدا ەلىمىز بويىنشا ونەركاسىپتە 7,8 پايىزعا, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ وندىرىسىندە 3,1 پايىزعا ءوسىم بايقالعان. قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 5,9 پايىزعا ارتىپ, تۇرعىن ۇيلەردى پايدالانۋعا بەرۋ كولەمى 11 پايىزعا ۇلعايعان. وندىرىستىك سەكتورمەن قاتار, قىزمەت كورسەتۋ سالاسى مەن بولشەك ساۋدادا دا ءوسىم بارى ايتىلدى.
«ەلىمىزدىڭ قارجى نارىعىندا تۇراقتى جاعداي ساقتالىپ وتىر. ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق قورى 2017 جىلعى 1 شىلدەدەگى جاعداي بويىنشا, ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرىن قوسا العاندا, 1,9 پايىزعا ارتىپ, 92,4 ملرد اقش دوللارىن قۇرادى», دەدى مينيستر. ت.سۇلەيمەنوۆ, سونىمەن قاتار, جىل باسىنان بەرى تەڭگەنىڭ نىعايۋ اسەرىنىڭ جويىلۋى اياسىندا ينفلياتسيانىڭ باياۋلاعانىن جەتكىزدى. بيىلعى ماۋسىمدا جىلدىق ينفلياتسيا 9,8 پايىزدىق تارماققا 7,5 پايىزعا دەيىن تومەندەگەن. ورتاشا ايلىق جالاقى نومينالدى ماندە 1,9 پايىزعا, ياعني 140,8 مىڭ تەڭگەگە دەيىن وسكەن. ال جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4,9 پايىز دەڭگەيىندە ساقتالعان.
ء«بىرىنشى جارتىجىلدىقتا سىرتقى جانە ىشكى دامۋ جاعدايلارىنىڭ جاقسارۋى اياسىندا قازاقستان ەكونوميكاسى ءوزىنىڭ ءوسۋىن جالعاستىردى. ەندى وسى ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ قول جەتكەن قارقىنىن ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن ەكىنشى جارتىجىلدىقتا سالالار ءبىرىنشى جارتىجىلدىققا قاراعاندا نەعۇرلىم جوعارى سەرپىندە ءوسۋى كەرەك», دەدى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى. بۇل رەتتە, سوڭعى 5 جىلدا ءىجو-ءنىڭ 60 پايىزى ەكىنشى جارتىجىلدىقتا ەكونوميكا بەلسەندىلىگىنىڭ ارتۋى ەسەبىنەن قالىپتاسقانىن ايتىپ, وعان مىسال دا كەلتىردى. ماسەلەن, 2016 جىلى ءىجو-ءنىڭ 1,0 پايىزعا ءوسۋى كەزىندە ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا ءوسۋ 0,1 پايىزدى قۇراعان, ال ەكىنشى جارتىجىلدىقتا ەكونوميكانىڭ ءوسۋى 2015 جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 1,6 پايىزعا دەيىن جەدەلدەگەن. سول سەبەپتەن بيىلعى جىلدىڭ باسىنان باستاپ ەكونوميكا دامۋىنىڭ اعىمداعى سەرپىنىن ساقتاۋ ءۇشىن ماۋسىمدىق فاكتورلاردى ەسەپكە الا وتىرىپ, ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسۋى 3-توقساندا 4,1 پايىزدان جانە 4-توقساندا 4,3 پايىزدان تومەن بولماۋى تيىستىگىن العا تارتتى. وسىعان بايلانىستى, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن اكىمدىكتەردىڭ نەگىزگى مىندەتى ءوندىرىستىڭ قول جەتكىزگەن ءوسۋ قارقىنىن ساقتاۋ, ينفلياتسيا دەڭگەيىنىڭ نىسانالى پارامەترىن قامتاماسىز ەتۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ جانە ەلدەگى الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ءۇشىن تىعىز ءارى ۇيلەستىرىلگەن جۇمىس جۇرگىزۋ بولۋى ءتيىس.
«جوسپار – 106,8 پايىز»
وتىرىستا ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتاعى قارجى سالاسىنداعى جاعداي تۋرالى ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى و.سمولياكوۆ, ال رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ شىعىس جانە كىرىس بولىكتەرى تۋرالى, اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ ىنتالاندىرۋشى ءرولىن قالىپقا كەلتىرۋ ءۇشىن بانك سەكتورىن ساۋىقتىرۋ شارالارى تۋرالى قارجى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ب.شولپانقۇلوۆ باياندادى. ب.شولپانقۇلوۆتىڭ مالىمەتىنشە, مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرى ترانسفەرتتەردى ەسەپتەمەگەندە, 3407,2 ملرد تەڭگەنى نەمەسە جوسپار بويىنشا 106,8 پايىزدى قۇراعان. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت بويىنشا كىرىستەردىڭ ورىندالۋى 103,8 پايىز, جەرگىلىكتى بيۋدجەت بويىنشا 114,3 پايىز بولدى.
جيىندا پرەمەر-مينيستر ەلىمىزدىڭ بيىلعى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىنداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ ماسەلەلەرىن قاراۋ قورىتىندىسىن شىعارا وتىرىپ, ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەكونوميكا ءوسىمىن ودان ءارى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بەرگەن تاپسىرمالارىن شەشۋ بويىنشا جۇيەلى شارالاردى جالعاستىرۋدى تاپسىردى. «ستاتيستيكالىق مالىمەتتەر كورسەتكىشى جامان ەمەس. بۇل ورتاق جۇمىسىمىز, ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىن ورتالىق, وڭىرلەردەگى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار بىرلەسىپ اتقاردىق. ءوسىم, جوعارىدا اتاپ وتىلگەندەي, 4,2 پايىز بولدى. دەگەنمەن, نەگىزگى جۇمىستاردى ەكىنشى جارتىجىلدىقتا اتقارۋعا تۋرا كەلەدى. ءبىز ءدال وسى قارقىندى ۇستاپ تۇرۋعا ءتيىسپىز. سوندىقتان بوساڭسۋعا بولمايدى», دەدى ب.ساعىنتاەۆ. سونىمەن قاتار بيۋدجەت قارجىسىنىڭ شىعىس بولىگىنىڭ ورىندالۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. «ارتتا قالىپ جاتقان جايتتاردى دا كورىپ وتىرمىز. ءالى دە جارتى جىل ۋاقىت بار», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
7,3 مىڭ پاتەر بەرىلدى
ۇكىمەت وتىرىسىندا قارالعان كەلەسى ماسەلە – «نۇرلى جەر» تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدىڭ ارالىق قورىتىندىلارى تۋرالى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك باياندادى.
«نۇرلى جەر» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ حالىق ءۇشىن تۇرعىن ءۇيدىڭ قولجەتiمدiلiگiن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا بيىل باستالدى. باعدارلاما حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان وسال توپتارى ءۇشىن جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي سالۋ, جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋ, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناقتارى جۇيەسى ارقىلى وتكىزىلەتىن نەسيەلىك تۇرعىن ءۇي سالۋ, جەكە قۇرىلىس سالۋشىلاردى تۇرعىن ءۇي سالۋعا ىنتالاندىرۋ, يپوتەكالىق كرەديت بەرۋدىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ سياقتى بەس باعىتتان تۇرادى. ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا بارلىق كوزدەر ەسەبىنەن 5,5 ملن شارشى مەتر نەمەسە 47,7 مىڭ پاتەر مەن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلگەن. بۇل 2016 جىلدىڭ وسى كەزەڭىنەن 11 پايىز جوعارى. مەملەكەتتىك قاراجات ەسەبىنەن «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا 7,3 مىڭ پاتەر پايدالانۋعا بەرىلدى.
«تۇرعىن ۇيلەردى پايدالانۋعا بەرۋ جاعىنان استانا مەن الماتى قالالارى وزىق كەلەدى. استانادا 1,5 ملن شارشى مەتر باسپانا پايدالانۋعا بەرىلسە, الماتى 928 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالدى. بۇدان بولەك, ماڭعىستاۋ مەن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىن اتاپ وتكەن ءجون», دەدى ج.قاسىمبەك. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, باسقا ايماقتاردا دا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ جاندانۋى بايقالادى. الايدا الماتى مەن پاۆلودار وبلىستارىندا باسپانانى پايدالانۋعا بەرۋ جۇمىسى باياۋ. «قازىرگى كەزدە سالىنىپ جاتقان قۇرىلىس نىساندارىن ۋاقىتىندا تاپسىرۋ ءۇشىن ايماقتارعا 33 ملرد 800 ملن تەڭگە اۋدارىلدى. سونىڭ 29 ملرد 300 ملن تەڭگەسى يگەرىلدى. جالپى, رەسپۋبليكا بويىنشا 3 633 شاقىرىم ينجەنەرلىك جەلىلەر تارتۋ جوسپارلانىپ وتىر. اكىمدىكتەردىڭ قازىرگى مالىمەتىنە سايكەس, وسى ۋاقىتقا دەيىن 1 436 شاقىرىم جەلى تارتىلدى», دەپ اتاپ ءوتتى مينيستر. ايتا كەتسەك, تۇرعىن ءۇي سالۋ ءۇشىن جارىق, سۋ جانە تاعى باسقا ينجەنەرلىك جەلىلەر بولۋى شارت. بۇگىندە سول جەلىلەردى سالۋ جاعىنان قاراعاندى, وڭتۇستىك قازاقستان, اقمولا مەن باتىس قازاقستان وبلىستارىندا جۇمىستار باياۋ جۇرۋدە ەكەن.
وتىرىستا باعدارلامانىڭ ءتورت باعىتىن ىسكە اسىرۋ تۋرالى «بايتەرەك» حولدينگىنىڭ باسقارما توراعاسى ە.دوساەۆ باياندادى. ال وڭىرلەردەگى جاعداي تۋرالى سولتۇستىك قازاقستان جانە پاۆلودار وبلىستارىنىڭ اكىمدەرى ق.اقساقالوۆ پەن ب.باقاۋوۆ ەسەپ بەردى.
جۇمىس ءجاندانا تۇسۋى ءتيىس
پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسۋ بارىسىن تالقىلاۋ قورىتىندىسىندا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى مەن «بايتەرەك» حولدينگىنە حالىقتىڭ قاجەتتىلىكتەرى مەن ازاماتتاردىڭ ونى ساتىپ الۋعا دايىندىعىن ەسكەرە وتىرىپ, بولىنەتىن قاراجاتتى جانە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى كولەمىن جوسپارلاۋدى باقىلاۋعا الۋدى تاپسىردى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا, «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا بولىنەتىن قاراجاتتى ماقساتتى جۇمساۋدى قامتاماسىز ەتۋ جانە جەكە قۇرىلىس سالۋشىلاردى تارتۋ بويىنشا جۇمىستى كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن تىلگە تيەك ەتتى. پرەمەر-مينيستر اكىمدەرگە بيۋدجەت قارجىسىنا قاراي بەرمەي, جەكە مەنشىك قۇرىلىس سالاسىن دامىتۋ ماسەلەسىن دە نازاردان تىس قالدىرماۋدى ەسكەرتتى. ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, وتكەن اپتادا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇعان دەيىن بولىنگەن 210 ملرد تەڭگەنى قايتا تاراتۋ شاراسىن ماقۇلدادى. ەندى, ول اقشا اكىمدىكتەرگە كرەديتتىك باسپانانى سالۋ ءۇشىن اۋدارىلاتىن بولادى. «ول قاراجاتتى دۇرىس اينالدىرىپ, «رەۆولۆەرلىك» ادىسپەن قۇرىلىسقا قايتا سالىپ وتىرعان ءجون. بىراق جەكە مەنشىك قۇرىلىس سالاسىن دا ۇمىتپاۋ قاجەت», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
وبلىس اكىمدىكتەرىنە «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنىڭ بارلىق باعىتتارى بويىنشا جۇمىستى جانداندىرۋ, جاپپاي قۇرىلىس سالاتىن جەرلەردى الدىن الا انىقتاۋ جانە تاياۋ جىلدارعا تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلارىندا قاراستىرىلعان كولەمدە جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتار جاساۋعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن ۋاقىتىلى قاراجات ءبولۋدى قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلدى.
دينارا بىتىك,
«ەگەمەن قازاقستان»
