قازاقستان قارۋلى كۇشتەرى

ورتا ازيا اۋماعىندا كوش باستادى “نەزاۆيسيمايا گازەتادا” جا­ريالانعان “كوپ ۆەكتورلى اسكەري ىنتىماقتاستىق” دەپ اتالاتىن ماقالادا: “قازاقستاننىڭ قا­رۋلى كۇشتەرى بۇگىنگى تاڭدا پوستكەڭەستىك كەڭىستىك شەڭبەرىندە العاشقى ۇشتىك قاتارىندا, سونىمەن بىرگە تمد بويىنشا ورتا ازيا اۋماعىندا كوش باس­شى سانالادى” دەگەن ساراپشى­لاردىڭ باعاسى كەلتىرىلگەن. ەرجۇمان سمايىل. قارۋلى كۇشتەر باسشىلارى ارميا­­­نى جەتىلدىرۋگە كۇن سايىن باسا نازار اۋدارىپ كەلەدى. “2009 جىلى اسكەرلەردە وتكىزىلگەن ءىس-شارالار جاۋىنگەرلىك ازىرلىكتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزدى, سونىڭ ىشىندە اۆياتسيادا ۇشۋ سانى ۇلعايدى, ءارتۇرلى قارۋ-جاراقتان 12 مىڭنان استام پراك­تي­كالىق اتۋ ورىن­دالدى جانە پارا­شيۋت­پەن 20 مىڭعا جۋىق سەكىرۋ جۇزەگە اسىرىلدى”, – دەپ ءمالىم­دەدى جىل قورىتىندىسىن شىعارعان قور­عانىس ءمينيسترى ادىلبەك جاقسىبەكوۆ. سونداي-اق, قازاقستان اسكەري ۆەدوم­ستۆوسىنىڭ باسشىسى ءوز باعى­نىسىن­داعىلار “تيىمدىلىگى جوعارى 52 جاتتىعۋ وتكىزگەندىگىن” اتادى. سا­لىس­تىرىپ كورەتىن بولساق: 2008 جىلى ونىڭ جالپى سانى 38-گە جەتىپ ەدى. ولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ ماڭىز­دىسى – ء“وزارا ءىس-قيمىل-2009” حالىقارالىق كوماندالىق-شتابتىق جاتتىعۋلارى. ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمى جەدەل ارەكەت ەتۋ ۇجىمدىق كۇشتەرىنىڭ باسقارۋ ورگاندارى مەن بولىمشەلەرىنىڭ تۇڭعىش رەت وتكىزگەن بۇل جاتتى­عۋ­لارىن جاقسى قىرىنان اتاپ وتكەن ورىندى. “قازاقستان ارمياسى ءۇشىن تمد ايماعىندا وتكەن جاتتىعۋ جاۋاپتى ەمتيحان بولدى, بۇل ەم­تيحان دا “ۇزدىك” باعاعا تاپ­سى­رىل­دى”, – دەدى ادىلبەك جاقسىبەكوۆ. سونداي-اق, قازاقستاندىق ءاس­كە­ري قىزمەتشىلەر تمد قارۋلى كۇش­تەرىمەن بىرلەسكەن بىرنەشە ءىرى كولەمدى جاتتى­عۋلارعا دا قاتىستى. ولاردىڭ قاتارىندا تاجىكستان رەسپۋبليكاسىندا وتكەن “نوراك-ان­تيتەررور-2009”, بەلارۋس رەس­پۋبليكاسىندا وتكەن “باتىس-2009”, تمد ەلدەرى اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس اسكەرلەرىنىڭ بىرىككەن جۇيە­سىنىڭ جاۋىنگەرلىك اتىستارىن قامتىعان “جاۋىنگەرلىك دوستاستىق 2009”, رف اسكەري اۋە كۇشتە­رىنىڭ ءبولىم­دەرىمەن بىرلەسكەن “اۋە كۇشتەرى-2009”, سونداي-اق اقش, ۇلىبريتانيا قارۋلى كۇشتەرىنىڭ بولىمشەلەرىمەن بىرلەسكەن “دالا بۇركىتى-2009” جاتتىعۋلارى بار. ەل پرەزيدەنتى – قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى نۇر­سۇلتان نازارباەۆ انىقتاعانداي, جىلدىڭ باستى تاپسىرماسى – ء“تول اسكەرلەرىمىزدىڭ ساپا كورسەتكىش­تەرىن ارتتىرۋ”. مەملەكەت باسشىسى سونىمەن قاتار ءاس­كەرىمىزدىڭ جاڭا ۇلگىدەگى اسكەري تەحني­كامەن جانە قارۋ-جاراقپەن قامتاماسىز ەتىلۋى قاجەت ەكەنىن, ۇرىس جۇرگىزۋدىڭ وزىق ءۇل­گى­لە­رىن مەڭگەرىپ, جوعارى بىلىكتى ما­مان­دارمەن جاساقتالۋىن باسا كورسەتتى. وسىعان سايكەس 2010 جىلعا قارۋلى كۇشتەردىڭ جاۋىنگەرلىك ازىرلىك جوسپا­رى جاسالدى. بۇل دەگەنىمىز – جاۋىن­گەرلىك ازىرلىك دەڭگەيىنىڭ ارتۋى, ساپالى اسكەري ماماندار دايىنداۋ جانە اسكەري ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن وڭتايلاندىرۋ, اسكەري ءتارتىپتى كۇشەيتۋ, حالىق­ارا­لىق اسكەري جانە اسكەري-تەح­ني­كالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ كوك­جيە­گىن كەڭەيتە ءتۇسۋ, تۇرعىن ءۇي ءما­سە­لەسىن شەشۋ, اسكەري گارني­زون­دار­دىڭ ينفراقۇرىلىمدارىن دامىتۋ, اسكەري قىزمەتشىلەر ءۇشىن قاجەتتى الەۋمەتتىك پاكەتتى جاساۋ, سونداي-اق ۇلى وتان سوعىسىنداعى جە­ڭىستىڭ 65 جىلدىعىنا ارنالعان كەشەندى شارالار وتكىزۋ. سونداي-اق, قورعانىس ۆەدوم­ستۆو­سىنىڭ باسشىسى ادىلبەك جاق­سى­بەكوۆ الەمدىك داعدارىسقا قاراماس­تان, جاۋىنگەرلىك ازىرلىككە نەگىز­دەل­گەن شارالار باستى نازاردا بو­لىپ, قاجەت مولشەردە قارجىلان­دىرىلاتىنىنا كامىل سەنىمدى. جالاڭ ءسوزدى بولماس ءۇشىن جاۋ­ىنگەرلىك تاپسىرمانى مۇلتىكسىز ور­ىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن دەرەك­تەرگە سۇيەنەيىك. مىسالعا, ەلىمىزدىڭ اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ باس قول­باسشىسى, ءبى­رىن­شى رانگالى كاپيتان جانداربەك جان­زاقوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ءۇس­تى­مىزدەگى جىلى قازاق­ستاندىق جاۋىنگەرلىك كەمەلەر 30-40 تاۋلىك اشىق تەڭىزگە شى­عىپ, جىلىنا 100 تاۋلىكتەي جاۋىنگەرلىك شەبەر­لىكتەرىن شىڭدايتىن بولادى. اسكەري تەحنيكا جانە قارۋ-جاراق­تىڭ زا­ماناۋي ۇلگىلەرىمەن جاراق­تاندىرۋ شەڭ­بەرىندە, وتاندىق كا­سىپ­ورىن­داردا, اتاپ ايتقاندا, ورال­داعى “زەنيت” زاۋىتىنا ەندى ەكى جىل­دان كەيىن فلوتتىڭ ساپىنا ەنە­تىن زىمىراندى-ارتيللە­ريالىق كە­مەنىڭ جاسالۋىنا تاپسىرىس بەرىلدى. كەلەر جىلى قازاقستاندىق اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى ساپىن قازاق­ستان, رەسەي, پاكستان, گەر­مانيا جانە ءتۇر­كيا مەملەكەتتەرىنىڭ ءاس­كەري-تە­ڭىز ۋچي­ليششەلەرىن ءتامام­داعان ار­نايى ءبىلىمى بار ماماندار تولىقتىرادى. اسكەريلەردىڭ الەۋمەتتىك تۇرعى­دا قورعالۋ ماسەلەسى دە ۋاقىت وزعان سايىن وڭ شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى. اتاپ ايت­قان­دا, 2008 جىلى 1250 پاتەر مەن جا­تاقحانا بولمەلەرى پايدالانۋعا بەرىلسە, 2009 جىلى بۇل كورسەتكىش ايتارلىقتاي ىلگە­رى­لەدى. ءوسۋ كورسەتكىشى بيىلعى جىلى دا قارقىندى بولادى دەپ كۇتىلۋدە. ۇلتتىق قورعانىس-ونەركاسىپ كە­شەنىنىڭ دامۋى دا ماقتاۋعا تۇ­رار­لىق. بىلتىرعى جىلدىڭ سوڭىندا جاياۋ اسكەر جاۋىنگەرلىك ماشينە­سىنىڭ اۆتوماتتى پۋشكاسىنا ارنال­عان 30 ميلليمەترلىك جاڭا ۇلگىدەگى سناريادتاردىڭ سىناقتارى ءوتتى. وتان­دىق وق-دارىلەر جاساۋدى قولعا الۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ات­قا­رىل­عان بۇل شارا ەكى جىلعا سوزىلدى. “كاسىپورىنداردىڭ شىعارعان ءونىم­دەرىن ناقتى اتىس بارىسىندا سىننان وتكىزىپ, قاجەتتى كورسەت­كىشتەرىنىڭ ولشەمدەرىن الا وتىرىپ وق-دارىلەردىڭ بەلگىلەنگەن قالىپتا ەكەنى, ەشقانداي تەحنيكالىق تۇر­عىداعى اۋىتقۋلاردىڭ جوق ەكەنى دالەلدەندى. سالىستىرمالى تۇردە جاسالعان ساراپتامالار بۇل ءونىم­نىڭ جوعارى ساپالى ەكەنىن دالەلدەدى جانە الداعى ۋاقىتتا ءتول قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ جاۋىنگەرلىك دايىن­دىعى شەڭبەرىندە جان-جاقتى پاي­دالاناتىن بولادى”, – دەپ ءما­لىمدەدى سىناقتاردى قو­رى­تىندى­لاعان قر قك شتابتار باس­تىقتارى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىن­باسارى گەنەرال-مايور گەننادي نوسو­نوۆسكي. “قۇرلىقتاعى اسكەرلەردىڭ نەگىز­گى تەحنيكالىق جاۋىنگەرلىك قاۋقارى وسى ماشينە بولعاندىقتان, داي­ىن­دىق بارىسىندا وق-ءدارىنى مولىنان پايدا­لانامىز. وعان قوسا, قوي­ما­لاردا كەڭەس داۋىرىنەن بەرى ساقتاۋدا تۇرعان وق-دارىلەردى جاڭارتۋ قاجەت. ەندىگى جەردە اتالعان وق-دارىلەردى شەتەلدەردەن ساتىپ الماي-اق, وتان­دىق وندىرۋشىلەرگە تاپسىرىس بەرەمىز. بۇل قوسىمشا جۇمىس ورنى ەكەنى وزىنشە”, – دەدى گەنەرال-مايور گ.نوسونوۆسكي. قورعانىس ۆەدومستۆوسىنىڭ جوسپا­رىندا ورالداعى زاۋىتپەن قويان-قولتىق جۇمىس جۇرگىزىپ ارتيللەرياعا ارنالعان اۋىر جانە جاقىن ۇرىس قارۋىنا ارنالعان جەڭىل وق-دارىلەردى شىعارۋدى جولعا قويۋ بار. بۇل رەتتە كاسىپورىن باس­شى­لىعىنىڭ ارميا مۇددەسىنە قا­جەت باسقا دا ءونىم شىعارۋ جوس­پارى بار ەكەنىن دە ايتىپ وتكەن ابزال. جاتتىعۋ ويىندارى مەن حالىق­ارا­لىق اسكەري قارىم-قاتىناس­تاردىڭ كەڭەيۋىنە دە ماقتانىش سەزىممەن توقتالىپ وتۋگە بولادى. وسى تۇرعىداعى شارالاردىڭ كۇرەتامىرى ۇستىمىزدەگى جىلى قىر­كۇيەك ايىندا قازاقستان توپىرا­عىندا وتەتىن شانحاي ىنتىماقتاس­تىق ۇيىمى شەڭ­بە­رىندە تەررورعا قارسى سيپاتتاعى ءبىر­لەس­كەن “بەيبىت ميسسيا” جاتتىعۋ ويىندارى بول­ماق. بۇگىنگى تاڭدا سول ءدۇبىرلى شا­رانى لايىقتى وتكىزۋگە باعىتتالعان دايىندىق جۇمىستارى قىزۋ ءجۇر­گىزىلۋدە. اتاپ ايتقاندا, جاتتىعۋلار وتەتىن ماتىبۇلاق پوليگونىندا قا­زاقستان, قىتاي, رەسەي, تاجىكستان جانە قىرعىزستاننىڭ اسكەري سا­راپشىلارى بولىپ قايتتى. بەس ەل­دىڭ اسكەري وكىل­دەرىنە پوليگوننىڭ جاي-جاپسارىن, ين­فراقۇرىلىمىن تانىس­تىرۋدى قۇرلىق­تا­عى اسكەر­لەردىڭ باس قولباسشىسى گەنەرال-لەي­تەنانت ساكەن جاسۇزاقوۆ جۇرگىزدى. “پوليگونعا بارعانىمىز جاتتى­عۋلاردىڭ قالاي جانە قانداي ءۇر­دىستە وتەتىنىنە قاتىستى ناقتى ماع­لۇمات بەردى. قازاقستان اۋماعىندا كەڭ كولەمدى جاتتىعۋلار وتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن پوليگوننىڭ بار ەكەنىنە كوز جەتكىزدىك”, – دەدى رە­سەي فەدەراتسياسى قارۋلى كۇشتەرى قۇرلىقتاعى اسكەرلەر باس قول­باسشىسىنىڭ ورىنباسارى, گەنەرال-لەيتەنانت الەكساندر ستۋدەنيكين. تالقىلانعان ماسەلەلەر قاتا­رىن­دا – جاتتىعۋلاردىڭ وتكىزىلۋ جەلىسى, تارتىلاتىن اسكەرلەردىڭ ءمول­شەرى, تىلدىق جانە مەدي­تسي­نا­لىق قامتاماسىز ەتۋ, قاتىسۋ­شى­لار­دىڭ جەتكىزىلۋىن كولىكپەن قامتا­ماسىز ەتۋ جانە ورنالاستىرۋدى ۇيىمداستىرۋ بولدى. جاتتىعۋلارعا قاتىسۋشىلار قا­زاقستان جەرىنە قۇرلىقتا جۇرەتىن جانە اۋە كولىگىمەن جەتەتىن بولادى. باسىم كوپشىلىگى تيەسىلى قارۋ-جا­را­عىمەن, اسكەري تەحني­كاسىمەن كەلمەك.