ارحيتەكتۋرالىق نىسانداردى تۇسىرۋگە ماشىقتانعان فوتوگراف بۇل جولى ەكى استانانىڭ ساۋلەتتى نىساندارى ارقىلى پاراللەلدى بايلانىستارىن ەرەكشەلەدى. كورمەدە اۆتورمەن جولىعۋدىڭ ءساتى ءتۇسىپ, اڭگىمەگە تارتتىق. «فوتوگرافيا – قاسقاعىم ساتتە وتە شىعاتىن ءومىرىمىزدىڭ ءار ءساتىن ەستەلىككە اينالدىرۋدىڭ تاماشا جولى», دەيدى ول. ايتپاقشى, فرانتسۋز جىگىتتىڭ نەگىزگى ماماندىعى ينجەنەر-ەلەكتروتەحنيك. سۇلۋلىق پەن اسەمدىككە ۇمتىلىسى مەن فوتو ونەرگە دەگەن قۇشتارلىعى لۋيكتى ساياحاتشى فوتوگراف ەتتى. قازىرگى كۇنى فوتوگراف-ءتۋريستىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى وقىرماندارىنىڭ سانى 250 مىڭنان اسىپ جىعىلادى. ونىڭ Instagram پاراقشاسىندا ىلىنگەن بايتەرەك مونۋمەنتى الاڭىنىڭ فوتوسۋرەتى وقىرماندار اراسىندا ەرەكشە تاڭدانىس تۋعىزىپ, «تاڭعاجايىپ, كورىكتى جەر» دەگەن سيپاتتا پىكىرلەر جازىپ قالدىرعان.
– قازاقستانعا قوش كەلدىڭىز, لۋيك مىرزا! ەكسپو-2017 كورمەسىنە ارنايى كەلگەن ەكەنسىز. اسەرىڭىز قالاي؟
– پاريج بەن استانانىڭ ورتاق تۇسى كوپ. لۋۆر پيراميداسى مەن ەكسپو سفەراسى, پاريج شىركەۋى مەن استانانىڭ باس مەشىتىنىڭ كەڭىستىگى ۇقساس ءارى جوعارعى, تومەنگى راكۋرستا تۇسىرۋگە وتە ىڭعايلى. بايقاساڭىزدار, مەنىڭ جۇمىستارىمدا جارىق تونى باسىم كەلەدى. بارلىق پاۆيلوندى ارالاپ شىعۋعا ۇلگەرمەدىم. دەگەنمەن قازاقستان پاۆيلونى وزىندىك ساۋلەتىمەن بىردەن ارباپ الدى. ۇلكەندىگى سونشا ىشىندە اداسىپ قالۋعا بولاتىنداي. ءبىر بايقاعانىم ۇلكەن ەلدەردىڭ پاۆيلوندارى قىزىقسىز بولىپ جاتسا, كەرىسىنشە كىشكەنتاي ەلدەردىڭ الاڭىنداعى تاقىرىپتار الدەقايدا ماعىنالى بولىپ شىعىپ جاتىر.
– ءسىزدىڭ فوتو جيناعىڭىزدان ءبىر بايقاعانىمىز ەيفەل مۇناراسىنىڭ سان قىرلى بەينەسى ءار تاراپتان ءتۇسىرىلىپتى. بىردە كوكتەمنىڭ گ ۇلىمەن كومكەرىلسە, بىردە جىپىرلاعان عيماراتتاردىڭ اراسىنان جالعىز ءوزى مۇنارتادى. ەيفەل مۇناراسىنا دەگەن ىنتىقتىعىڭىزدىڭ سەبەبىن بىلۋگە بولا ما؟
– فرانتسيادا ءدال وسى مۇنارانىڭ قاسىندا تۇرامىن. ەيفەل مۇناراسىن مەن عانا ەمەس, بارلىعى جاقسى كورەدى. پاريجدىكتەردەن گورى فرانتسيادان الىستا ءومىر سۇرەتىندەر, ەشقاشان پاريجدە بولىپ كورمەگەندەر وسى مۇنارانى كورۋگە ىنتىعادى. پاريج تۋرالى ارماندايدى. قولىمنان كەلەتىنى ءزاۋلىم مۇنارانى فوتوعا ءتۇسىرىپ, كوپشىلىكپەن ءبولىسۋ.
– مىنا ءىلىنىپ تۇرعان سۋرەتتىڭ تاريحىن ايتىپ بەرە الاسىز با؟ مۇندا سۋدىڭ ورتاسىندا قالعان ەيفەل مۇناراسى جالعىزسىراپ تۇرعانداي.
– بۇل تۋرا ءبىر جىل بۇرىن تۇسىرىلگەن سۋرەت. سەنا وزەنى تاسىپ, پاريج كوشەلەرى سۋدىڭ استىندا قالعان بولاتىن. وسىدان 100 جىل بۇرىن 1910 جىلى قىستا ءدال وسىلاي سەنا ارناسىنان اسىپ, تاسىعان بولاتىن. ەلدى بەيمازا كۇيگە تۇسىرگەن وقيعا, ال سۋرەتتە پاريج كوشەلەرى تىنىشتىقتا مۇلگىپ تۇرعانداي اسەر قالدىرادى.
– قازاقستاننان وزگە قانشا ەلگە ساياحاتتادىڭىز؟
– قازىرگە دەيىن 60-قا جۋىق ەلدە بولدىم. مىسالى, ەلدىڭ ارحيتەكتۋرالىق اسەمدىگىمەن تولىق تانىسۋ ءۇشىن جاپونياعا 8 رەت باردىم. قازاقستانعا ءالى دە جولىم تۇسەتىنى ءسوزسىز. تاماشا لاندشافتىمەن كوز تارتادى. الداعى ەكى-ءۇش كۇندىكتە باراتىن جەرلەردىڭ ءتىزىمىن جاساماقپىن. پاريجگە جەتكەن سوڭ وسىندا تۇسىرىلگەن فوتولاردى جيناقتاپ, كوپشىلىك نازارىنا ۇسىناتىن بولامىن. مەنىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى وقىرماندارىمنىڭ دەنى باتىس ەۋروپا مەن اقش ەلدەرىنەن. وقىرماندارىما استانانىڭ كوركەمدىگىن, قازاقستاننىڭ ناعىز ساياحاتتايتىن جەر ەكەنىن كورسەتكىم كەلەدى.
– ءسىزدىڭ قورجىنىڭىزدا ادەتتە قانداي قۇرال-جابدىقتار بولادى؟
– ساياحاتقا ارنالعان اەروديناميكالىق فۋنكتسياسىمەن ەرەكشەلەنەتىن ارناۋلى كامەرام بار. دەرەكتەردى ساقتاۋ قىزمەتى بويىنشا ءتۇرلى مۇمكىندىككە يە. وزىممەن بىرگە ۇنەمى كەڭبۇرىشتى وبەكتيۆ (Canon EOS 5D Mark III (Full Frame DSLR) پەن ۋلترا لينزامدى (Canon EF 11-24mmf/4L (Ultra Wide Angle) تاستاماي الىپ جۇرەمىن.
– كەزەكتى فوتونى تۇسىرەردە قانداي قيىنشىلىقتارعا تاپ بولىپ جاتاسىز؟
– جارىقتىڭ دۇرىس بولماۋى – مەنى ۇنەمى الاڭداتاتىن دۇنيە. فوتو وڭدەيتىن باعدارلامالاردى قولدانبايتىن بولعاندىقتان, فوتوتۋىندىلارىما جارىقتىڭ اسەرى وتە ماڭىزدى. جارىق دۇرىس بولماسا قاتارىنان بىرنەشە كۇن فوتو تۇسىرۋگە بارماي كەتەتىن كەزدەرىم بولادى. بولماسا فوتواپپارات جابدىقتارىن بىرنەشە تاۋلىك بويى ارقالاپ, تاۋ مەن تاستى باسىپ ءوتۋ وڭايعا تۇسپەيدى. ودان بولەك ەموتسيونالدى تۇرعىدا قيىندىقتار بولۋى مۇمكىن. كامبودجا, يا ينديانىڭ شەت اۋداندارىنداعى كەدەيشىلىكتىڭ قامىتىنداعى ادامداردىڭ اۋىر تۇرمىسىنا جولىعۋ جۇرەگىڭدى اۋىرتادى.
– ساياحاتشى فوتوگراف بولعىسى كەلەتىن جاستارعا ايتار كەڭەسىڭىز قانداي؟
– ۇيرەنۋ ءۇشىن مىندەتتى تۇردە قاتەلىكتەردى باستان كەشىرۋ كەرەك. شەبەرحانامنان 10 مىڭ شاقىرىم جەردەگى فوتونى تۇسىرۋدە جىبەرگەن قاتەلىگىمدى قايتالاماس ءۇشىن بارىمدى سالامىن. شەبەرلىك تاجىريبەدە جىبەرەتىن قاتەلىكتەر ارقىلى شىڭدالادى. ەڭ الدىمەن ءتوزىم كەرەك. ەكىنشى, اينالاڭدا بولىپ جاتقان وقيعالارعا مۇقياتتىلىق قاجەت. فوتونى مەيىلىنشە كوپ ءتۇسىرىپ, ەڭ ۇنامدى, تاڭداۋلى سۋرەتتى ۇسىنۋ ماڭىزدى.
– «كارتينا قۇدىرەتى مىڭ سوزگە تاتيدى» دەگەن تامسىلمەن كەلىسەسىز بە؟
– فوتوسۋرەت ادەمىلىگى عاسىردان عاسىرعا جالعاسادى. بىلايشا ايتقاندا سول ساتكە قايتا ورالۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ۋاقىت ماشينەسى دەۋگە بولادى. دەگەنمەن ءسوز قۇدىرەتى ودان دا اسىپ ءتۇسۋى عاجاپ ەمەس.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت!
ايا ءومىرتاي,
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
