وسىدان ءبىر جىلدان ءسال استام ۋاقىت بۇرىن, ياعني 2016 جىلعى 28 ماۋسىمدا, نيۋ-يورك قالاسىندا ورنالاسقان بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ شتاب-پاتەرىندە بەدەلى بيىك دەلەگاتسيالار باس قوستى. سەبەبى, سول كۇنى 2017-2018 جىلدارعا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلەرىن سايلاۋ شاراسى جوسپارلانعان بولاتىن. قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلەرىن سايلاۋ دوداعا تۇسكەن ءاربىر مەملەكەت ءۇشىن ۇلكەن سىناق ءارى ايتارلىقتاي حالىقارالىق جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىنى بەلگىلى.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, ازيا-تىنىق مۇحيت ايماعىنان بۇل سايلاۋعا تۇسكەن ەكى ۇمىتكەر – قازاقستان مەن تايلاندتىڭ جەڭىسكە قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگى تەڭدەي ءارى لايىقتى كانديداتتار بولاتىن. الايدا, ۇزاق ۇگىت-ناسيحات كەزەڭىنىڭ ەڭ ماڭىزدى بولىگى – سول داۋىس بەرۋدىڭ الدىنداعى بىرنەشە ساعات پەن مينۋتتار بولىپ سانالادى. نەگە دەسەڭىز, وسى ساتتەردە كوپتەگەن مەملەكەتتەردىڭ پرەزيدەنتتەرى مەن پرەمەر-مينيسترلەرىن كەزدەستىرىپ, ولارمەن الدىن الا قانداي دا ءبىر كەلىسىمدەرگە كەلۋگە بولادى.
بىراق ۇمىتكەرلەردىڭ قايسىسىن قولداۋ قاجەتتىگى تۋرالى ناقتى شەشىم قابىلدايتىن – بۇۇ-نىڭ نيۋ-يوركتەگى شتاب-پاتەرىندە داۋىس بەرۋگە تىكەلەي قاتىساتىن تۇلعالار, ياعني ۇيىم جانىنداعى تۇراقتى وكىلدەر جانە سايلاۋعا قاتىسۋ ءۇشىن كەلگەن دەلەگاتسيالار. داۋىس بەرۋ جاسىرىن وتەتىن بولعاندىقتان, ءاربىر داۋىس بەرۋشى قانداي شەشىم قابىلداعانى وزگەلەرگە بەلگىسىز كۇيىندە قالادى. داۋىس بەرۋشى ەڭ سوڭعى ساتتە شەشىمىن وزگەرتە سالۋى دا مۇمكىن. ياعني, جاسىرىن داۋىس بەرۋ پروتسەسىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى از ەمەس.
ەگەر, ۇمىتكەرلەر دايىندىق جۇمىستارىن ءتيىستى دەڭگەيدە وتكىزبەگەن جاعدايدا, سايلاۋ پروتسەسى كۇلكىگە قالارلىق قالجىڭعا اينالىپ كەتۋى مۇمكىن. ماسەلەن, 1979 جىلى قك-نىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە تالاسقان كۋبا مەن كولۋمبيا اراسىنداعى سايىستا ەكى تاراپ تا داۋىستاردىڭ باسىم بولىگىن جيناي الماي, سالدارىنان ءۇش اي قاتارىنان سايلاۋعا تۇسكەن. داۋىس بەرۋدىڭ 154 (!) كەلەسى كەزەڭى ناتيجەسىز اياقتالعاننان كەيىن بۇۇ كۋبا دا, كولۋمبيا دا سايلاۋدا ۇتىلدى دەپ ەسەپتەپ, ولارعا تيەسىلى ورىندى مەكسيكاعا بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. بۇل شەشىمدى بىتپەيتىن سايلاۋدان شارشاعان مەملەكەت وكىلدەرى ماقۇلدادى.
سونىمەن, 2016 جىلعى 28 ماۋسىمعا قايتىپ ورالايىق. بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ وتىرىستارىنا ارنالعان ءماجىلىس زالىندا دەلەگاتسيالار جينالا باستادى. زالداعى سول قاربالاستى ءساتتى كوز الدىمىزعا ەلەستەتە سويلەسەك, قازاقستاندىق بەدەلدى ديپلوماتتار ناسيحات جۇمىستارىن بەلسەندى تۇردە اتقارۋدا. اراب مەملەكەتتەرىنىڭ وكىلدەرىمەن وتاندىق شىعىستانۋدىڭ اقساقالى, يرانداعى ەلشىمىز باعدات امىرەەۆ سويلەستى. ول كىسىنى كورگەن تاياۋ شىعىس ەلدەرىنىڭ ديپلوماتتارى ورىندارىنان اتىپ تۇرىپ سالەم بەرىپ, ايتقان ءسوزىن ەنتەلەي تىڭدايدى.
ەۋروپالىقتاردىڭ قولداۋىن قامتاماسىز ەتىپ, كارى قۇرلىقتىڭ وكىلدەرىمەن قول الىسىپ جۇرگەن قازاقستاننىڭ ۆەناداعى حالىقارالىق ۇيىمدارداعى تۇراقتى وكىلى قايرات سارىباي, كاريب باسسەينى مەملەكەتتەرىمەن ءتىل تابىسا بىلگەن كاناداداعى ەلشىمىز كونستانتين جيگالوۆ, افريكا ەلدەرىنەن كەلگەن دەلەگاتتارمەن قۇشاقتاسقان ەفيوپياداعى ەلشىمىز ەرلىك ءالى, وسى جۇمىستاردى ۇيلەستىرۋمەن شۇعىلدانعان سول كەزدەگى بۇۇ-داعى تۇراقتى وكىلىمىز قايرات ءابدىراحمانوۆ, جالپى باسشىلىق تىزگىنىن ۇستاعان ەلىمىزدىڭ سول كەزدەگى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆ سىندى ازاماتتار سايلاۋ الدىنداعى از عانا ۋاقىتتى ءبىزدىڭ وتانىمىزدىڭ پايداسىنا اسىرۋ ماقساتىندا بەلسەندى ارەكەتتەر جاسادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇۇ-عا تۇسىرگەن «ديپلوماتيالىق دەسانتى» قويىلعان ماقساتقا جەتتى. ۇيىمنىڭ 193 مۇشەسىنىڭ كوپشىلىگى – 138 مەملەكەت قازاقستانعا داۋىس بەرىپ, ەلىمىزگە سەنىم ارتتى. قازاقستاندىق ديپلوماتيانىڭ جاڭا دامۋ كەزەڭى وسىلاي باستالدى.
قازىرگى تاڭدا قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بۇۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەرگە ارناعان ساياسي ۇندەۋىندە بەكىتىلگەن باسىمدىقتارعا سايكەس, قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى جۇمىسىن بەلسەندى جالعاستىرۋدا. ەلباسى ۇسىنعان باسىمدىقتار قاتارىندا يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ, جاھاندىق سوعىس قاتەرىن بولدىرماۋ, اۋعانستانداعى بەيبىتشىلىككە ىقپالداسۋ, ورتالىق ازيادا بەيبىتشىلىكتىڭ وڭىرلىك ايماعىن قالىپتاستىرۋ, بۇۇ قامقورلىعىمەن جاھاندىق لاڭكەستىككە قارسى كواليتسيا قۇرۋ, افريكانىڭ بەيبىت دامۋىنا جاردەمدەسۋ, بۇۇ-نىڭ ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىن, بەيبىتشىلىك, قاۋىپسىزدىك جانە دامۋ اراسىنداعى اجىراماس بايلانىستى ىلگەرىلەتۋ, بۇۇ-نى ءححى عاسىر تالاپتارىنا بەيىمدەۋ جانە جاھاندىق پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن ۇجىمدىق ساياسي ەرىكتى نىعايتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتەر مەن ۇكىمەتتەر باسشىلارى دەڭگەيىندە قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ تۇراقتى كەزدەسۋلەر تەتىگىن جاساۋعا كەلىسۋ سياقتى ماسەلەلەر بار.
وتكەن التى ايدىڭ ىشىندە ديپلوماتتارىمىز بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ 120-دان استام رەسمي وتىرىستارىنا, سونداي-اق, 60-قا جۋىق بەيرەسمي جينالىستارىنا بەلسەنە قاتىستى. سونىمەن قاتار, قازاقستاننىڭ قاتىسۋىمەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ە-10 اتتى تۇراقتى ەمەس مۇشەلەرى كىرەتىن توپ 10 رەت جينالدى. قازاقستاندىق ديپلوماتتار كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ 5 رەسمي ساپارىنا قاتىستى. قازاقستاننىڭ قاتىسۋىمەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ 20-دان استام قارارى, قك توراعاسىنىڭ 7 مالىمدەمەسى جانە كەڭەستىڭ 50-دەن استام رەسمي رەليزدەرى قابىلداندى.
اتالعان ءىس-شارالاردىڭ كوبى تاياۋ شىعىستاعى قاقتىعىستار, سيريا مەن يەمەندەگى جاعداي, افريكاداعى شيەلەنىستەر, يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ, سولتۇستىك كورەيانىڭ زىمىران سىناۋ ارەكەتتەرى, سونداي-اق, حالىقارالىق تەرروريزم مەن ءدىني ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەس سەكىلدى تاقىرىپتارعا باعىتتالدى.
قازاقستان ءوزى توراعالىق ەتەتىن قك-ءنىڭ ءۇش كوميتەتىنىڭ جۇمىسىن جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرۋدا. اتاپ وتسەك, ولار: «يسلام مەملەكەتىنە» (قازاقستاندا تىيىم سالىنعان) قارسى كۇرەس, اۋعانستاندى قالپىنا كەلتىرۋ جانە سومالي/ەريترەياداعى جاعداي جوندەرىندەگى كوميتەتتەر. وسى كوميتەتتەرگە قاتىستى جۇمىس اياسىندا قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ بىرنەشە ماڭىزدى قارارى دايىندالىپ, قابىلداندى. بۇلاردىڭ ىشىندە قك-ءنىڭ اۋعانستانداعى جاعدايدىڭ ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە اسەرىن تۇيىندەيتىن №2344 قارارى, ەكسترەميستەردىڭ مادەني مۇرا نىساندارىن كۇيرەتۋىنە قارسى كۇرەس تۋرالى №2347 قارارى, لاڭكەستەردىڭ ۇگىت-ناسيحات ارەكەتتەرىنە قارسى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى №2354 قارارى جانە سوماليدەگى جاعدايدى قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى №2346 جانە №2355 قارارلارى بار.
قازاقستان ءوزىن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى قىزمەتىندە بۇكىل ورتالىق ازيا ءوڭىرىنىڭ وكىلى رەتىندە سەزىنۋدە. سوندىقتان, بۇۇ قك ارەكەتتەرى جونىندە قازاقستاندىق ديپلوماتتار كورشىلەس ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ وكىلدەرىمەن ءجيى جانە تۇراقتى تۇردە پىكىر الماسادى. وسى ورايدا ەلىمىزدىڭ بۇۇ-داعى تۇراقتى وكىلى قايرات وماروۆ ءوزىنىڭ ورتالىق ازياداعى ارىپتەستەرى ءۇشىن اي سايىن ارنايى بريفينگ وتكىزۋدە.
بۇگىندە قازاقستاندىق ديپلوماتتاردىڭ بەينەتى كوپ ەڭبەگىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە ءتيىسپىز. ولار ەلىمىزدىڭ يگىلىگىنە باعىتتالعان ورتاق مىندەتتى ورىنداۋعا قوماقتى ۇلەستەرىن قوسۋدا. وتاندىق ديپلوماتتاردىڭ ەڭبەگى ءوز جەمىسىن بەرىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءوزىنىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى ميسسياسىن ودان ءارى ابىرويمەن جالعاستىراتىنىنا ەش كۇمان جوق.
جانبولات ۇسەنوۆ,
ەۋرازيالىق كەڭەستىڭ حالىقارالىق
قاتىناستار جونىندەگى ديرەكتورى
