ارعى اتا-بابالارىمىز ەجەلگى حالىق سانالىپ, ادامزات وركەنيەتىنە ءوزىنىڭ لايىقتى ۇلەسىن قوسقان, ەڭسەلى حالىق بولعانىمەن, سوڭعى 300 جىلدا ءبىز بىرەۋدىڭ قول استىنا قاراپ, جالتاڭكوز بولىپ ءومىر سۇردىك. كەلىمسەكتەر جەرىمىزدى «پاتشانىڭ مەنشىگى» دەپ قاعازىنا ەنگىزىپ, ءوزىمىزدى سۋلى-نۋلى جەرلەرىمىزدەن قۋىپ, قۇمدى, ءشول-شولەيت ايماقتارعا ىعىستىردى. وعان دا كونىپ, ءوسىپ-ءونىپ وتىرعانىمىزدا, بولشەۆيكتەر وكىمەت باسىنا كەلىپ, قىزىل قىرعىن باستالدى. قولدان جاسالعان اشتىقتان جارتىسى قىرىلىپ, ءبىرازىمىز جەر اۋىپ كەتتىك. ۇلتتىق رۋحىمىز باسىلىپ, ساعىمىز سىندى. اشتىقتان امان قالعانىمىزعا شۇكىرلىك ايتىپ, تاماقتان باسقانىڭ نە كەرەگى بار دەپ, «وتىرسا دا تاۋبە, تۇرسا دا تاۋبە» دەيتىن قاسقا كەدەيدىڭ توباناياق قالىبىنا تۇستىك.
سول قىرعىننان ەندى عانا ەس جيىپ كەلە جاتقاندا «حالىق جاۋلارىن اشكەرەلەۋ» دەگەن رەپرەسسيالىق ناۋقان تاپ كەلىپ, ۇلتىمىزدىڭ ءسۇت بەتىنە شىعار قايماقتارىن تەگىسكە جۋىق قىرىپ تاستادى. بۇل ەندى باس كەتىپ, مويىن قالعان ناعىز زار زامان ەدى. بۇرىنعى بۇرىنعى ما, قازاقتىڭ كۇنى ەندى ءتىپتى قاراڭ بولدى. بۇرىن ساعى سىنسا, ەندى جاعى سىنىپ, قيت ەتسە قاماپ, ۇرىپ-سوعىپ, حالىقتى تاباداعى بالىقتاي شىجعىردى. وسى كەزدەن باستاپ قىزىل وكىمەت قازاقتى مەنسىنۋدى دە مۇلدە قويدى.
كوپ ادام كوڭىل قويمايدى, كوپ قىرىلساق تا ءبىز ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا عانا ءبىر كوتەرىلىپ قالدىق. قازاقتىڭ قاتاردا ءجۇرىپ مىلتىق اتقاندىعى عانا ەمەس, ناعىز قايسار, ەرجۇرەك, وزىندىك دارا مىنەزى بار حالىق ەكەندىگى وسىندا كورىندى. قانشا كوزگە ىلمەيمىز دەسە دە باتىل ايقاسىپ, باتىرلىق كورسەتە الاتىن مىڭداعان ەرلەرىمىزدىڭ بارى تانىلدى. ءبىر باۋىرجاننىڭ ءوزى نەگە تۇرادى؟ ول سوعىس كەزىندە سوعىس تۋرالى جازىلعان ەڭ ۇزدىك كىتاپتىڭ باستى قاھارمانى بولدى جانە سول كىتاپتاعى وقيعالاردىڭ ءبارى ونىڭ ءوز باسىنان كەشكەندەرى ەدى. جازۋشى ا.بەك ونىڭ ايتقاندارىن قاعازعا تۇسىرگەندىگىنىڭ ارقاسىندا عانا ۇزدىك كىتاپتىڭ اۆتورى اتانىپ, اتاعى اسپانعا شىقتى.
«ۆولوكولامسك تاس جولىن» الىس شەتەلدەردەگى ايتۋلى قايراتكەرلەر مويىنداپ, ودان ءوز اسكەرلەرىنىڭ ۇلگى الۋىن قالادى. باسقا تۇگىل, «الەمدەگى اقىلدى حالىق» دەپ تانىلعان ەۆرەيلەردىڭ ءوزى اسكەري اكادەميانى بىتىرگەن وفيتسەرلەرىنە قارۋمەن بىرگە باۋكەڭ تۋرالى كىتاپتى تابىستاپ, ءوزىنىڭ اسكەري جولىنداعى ومىرلىك قاعباسى وسى بولۋى كەرەكتىگىن ەسكەرتتى. اتاعى بۇكىل الەمگە ءماشھۇر بولعان فيدەل كاسترو مەن چە گەۆارا بۇل كىتاپتى وزدەرىنە ۇلگى ەتۋمەن قاتار, پولكوۆنيك مومىش ۇلىن كەڭەس وداعىنا جالىنىپ, قايتا-قايتا شاقىرىپ ءجۇرىپ, ەلىنە كەلتىرىپ, ارنايى قوناق ەتتى.
بىراق سوعىس بىتكەن سوڭ دا كسرو-دا قازاقتى كەم تۇتۋ قايتا باستالىپ, ءباز-باياعى قالىپقا ءتۇستى. وزگە تۇگىل باۋكەڭنىڭ ءوزىن كوزگە ىلمەي, باتىر اتاعىن بەرمەۋىمەن قاتار, باسقا دا جاعىنان شومىشتەن قاقتى. باس شتابتىڭ اكادەمياسىن بىتىرگەنىنە قاراماي, گەنەرال اتاعى بەرىلمەدى. ءىرىلى-ۋاقتى شەنەۋنىكتەرىنىڭ ءوزى باۋكەڭدى كوزگە ىلگىلەرى كەلمەدى. مىسالى, سول كۋباعا بارعان ساپارىندا بۇكىل ەلدىڭ اۋزىندا بولىپ, «بوستاندىق ارالىن» شۋلاتىپ جاتقان وتانداسىنىڭ قۇرمەتىنە كسرو-نىڭ سول كەزدەگى ەلشىسى ا.الەكسەەۆ قابىلداۋ جاساماق تۇگىل, موڭعوليانىڭ ەلشىسى وتكەرگەن قابىلداۋعا قاتىسقاندا, جانىنا كەلىپ امانداسۋعا دا جاراماعان.
ارينە, باۋكەڭنىڭ وعان تۇكىرگەنى بار, بىراق وسى مىنەزدەن-اق قىزىل يمپەريا شەنەۋنىكتەرىنىڭ كىشى حالىقتارعا دەگەن تەڭگەرمەۋشىلىگى كورىنىپ تۇردى. ەگەر باۋكەڭنىڭ ورنىندا باسقا ۇلت وكىلى بولعاندا, ول قۇراق ۇشىپ, استى-ۇستىنە تۇسەر مە ەدى!..
تاعى ءبىر مىسال. 1945 جىلى ۇلى ابايدىڭ 100 جىلدىعى بولىپ, الماتىدان, وبلىستار مەن اۋدانداردان قازاقتىڭ يگى جاقسىلارى بارىپ, جيدەبايدا تويلاپ جاتقاندا سول شاراعا اۋداننىڭ ءبىرىنشى باسشىسى بولىپ ەسەپتەلەتىن ۇلتى وزگە ازامات بارماي, ۇيىندە جاتقان ەكەن... بۇل دا سول قازاقتى مەنسىنبەۋشىلىكتىڭ, تەڭگەرمەۋشىلىكتىڭ ايقىن كورىنىسى, وسى ۇدەرىستىڭ جوعارىدان تومەنگە دەيىنگى ارالىقتى تۇگەل قامتىعانىنىڭ ناقتى ءبىر ايعاعى.
مىنە, وسىنداي دا جاعدايلاردىڭ باستان وتكەنىن ەسكەرىپ, ازاماتتارىمىز تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىرىن ەشقاشان ۇمىتپاي, جادىنا ءتۇيىپ ءجۇرۋى كەرەك ەكەنى كۇمانسىز. ال مۇنىڭ ءوز كەزەگىندە بولاشاعىمىزعا ساباق بولاتىنى انىق.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
