ەلىمىز بۇگىندە عارىش سالاسىندا ايتارلىقتاي جەتىستىككە يە. ال سول ەڭسەرگەن ەلەۋلى يگىلىكتىڭ ءبىرى – «KazSat» عارىشتىق بايلانىس جۇيەسى. الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرى ءۇشىن ءالى كۇنگە قول جەتپەس ارمان بولىپ وتىرعان جاساندى جەر سەرىگى ءبىزدىڭ ەلدە بار. ءتىپتى, ەلىمىز قازىرگى تاڭدا وسى سالادا بىلىكتى وتاندىق مامانداردى دا دايارلاپ ۇلگەردى. وعان «اقكول» عارىشتىق اپپاراتتاردى باسقارۋدىڭ جەر ءۇستى كەشەنىنىڭ «سايدىڭ تاسىنداي» سايىپقىران قىزمەتكەرلەرى دالەل بولا الادى. اقپارات جانە بايلانىس قىزمەتكەرلەرى كۇنى قارساڭىندا اتالعان ورتالىققا ارنايى بارىپ, مامانداردىڭ مەرەكەلىك كوڭىل-كۇيىمەن ءبولىسىپ, ورتالىق جۇمىسىمەن تانىسىپ قايتقان ەدىك.
«KazSat» عارىشتىق اپپاراتتاردى باسقارۋدىڭ جەر ءۇستى كەشەنى استانادان 100 شاقىرىم جەردەگى اقكول قالاسىندا ورنالاسقان. قازىرگى تاڭدا بۇل قالانىڭ اتى اتالسا بولعانى, كوزى قاراقتى جۇرت بىردەن «اقكولگە باردىڭ با, «KazSat»-تى كوردىڭ بە؟» دەسەدى. ويتكەنى, بۇل شاعىن قالانىڭ, ارينە, ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزى زور. سەبەبى, قازاقستاننىڭ عارىش كەڭىستىگىن يگەرۋدىڭ جاڭا كەزەڭى وسى جەردەن باستالعان. العاشقى وتاندىق عارىشتىق اپپاراتتاردى جەر ءۇستى باسقارۋ كەشەنى 2005 جىلى وسىندا قۇرىلدى. 2006 جىلدىڭ ماۋسىمىندا «بايقوڭىر» عارىش ايلاعىنان ۇشىرىلعان ءبىرىنشى قازاقستاندىق «KazSat» بايلانىس پەن حابار تاراتۋ سپۋتنيگىن باسقارۋ «اقكولدەن» جۇرگىزىلدى. 2011 جىلدىڭ شىلدەسىندە «بايقوڭىر» عارىش ايلاعىنان «پروتون-م» زىمىران ۇشىرعىشىمەن گەوستاتسيونارلىق وربيتاعا ەكىنشى قازاقستاندىق بايلانىس جانە حابار تاراتۋ سەرىگى جەتكىزىلدى. ول دا «اقكول» عارىشتىق بايلانىس ورتالىعىنان باسقارىلادى جانە قازاقستاننىڭ, ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ جانە رەسەيدىڭ ورتالىق بولىگىنىڭ ايماقتارىنا تەلەۆيزيالىق حابار تاراتۋدى, دەرەكتەردى جىبەرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. وسى جەر سەرىگىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان عارىشتىق بايلانىس جۇيەسى سالاسىندا تولىققاندى تاۋەلسىز مەملەكەتكە اينالدى. ءتىپتى, قازىر كورشىلەس ەلدەردىڭ سۇرانىسىن دا قاناعاتتاندىرۋعا قاۋقارلى. عارىش اپپاراتتارىن باسقاراتىن بىلىكتى ماماندار توبى دا جاساقتالدى. ال وتكەن جىلدىڭ قازان ايىندا ەلىمىزدە قورعانىس جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگىنىڭ قۇرىلۋىنىڭ ءوزى بۇل سالانىڭ جۇمىسىن جانداندىرا ءتۇستى.
قازىر وتاندىق «KazSat-2», «KazSat-3» جاساندى جەر سەرىكتەرى «اقكولدەن» جانە الماتى وبلىسىنداعى «كوكتەرەك» عارىشتىق بايلانىس ورتالىعىنان باسقارىلادى. بۇل ورتالىقتىڭ ماماندارىنىڭ ارقاسىندا ءبىز ۇيالى بايلانىس, ينتەرنەت, تەلەديدار مەن راديونى پايدالانا الامىز. قازىرگى تاڭدا «KazSat» قىزمەتىن قازاقستاننىڭ ءىرى تەلەكوممۋنيكاتسيا وپەراتورلارى, ۇلتتىق كومپانيالار كۇش قۇرىلىمدارى, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەكەمەنشىك كومپانيالار كەڭىنەن قولدانادى.
عارىشتىق اپپاراتتاردى باسقارۋدىڭ جەر ءۇستى كەشەنى كادىمگى وندىرىستىك زاۋىتتار سياقتى تاۋلىك بويى توقتاۋسىز جۇمىس ىستەيدى. بايلانىس ۇزىلمەيتىن ۇدەرىس بولۋى ءتيىس. الماتى وبلىسىنداعى رەزەرۆتى باسقارۋ ورتالىعى دا وسى ماقساتتا قۇرىلدى. سوندىقتان مۇنداي ستراتەگيالىق نىساننىڭ بالاماسى بولۋ اسا ماڭىزدى. ەگەر دە اقكول ماڭىنداعى كەشەن ىستەن شىعاتىن بولسا, عارىشتىق اپپاراتتاردى باسقارۋ قىزمەتىن الماتى ماڭىنداعى ورتالىق موينىنا الدى.
عارىشتىق بايلانىس ورتالىقتارىنىڭ قالادان شەتكەرى ورنالاسۋىنىڭ ءوزى تەگىن ەمەس. ونىڭ بىرنەشە سەبەبى بار ەكەن. بىرىنشىدەن, بۇل جەردە قالاداعىداي راديوكەدەرگىلەر مۇلدەم از. ەكىنشىدەن, تابيعاتى قولايلى. ينجەنەرلەردىڭ ايتۋىنشا, شامامەن 12 ايدىڭ 10 ايىندا اسپان اشىق تۇرادى. ال بۇل جەر سەرىكتەرىن ەش كەدەرگىسىز باسقارۋعا زور مۇمكىندىك بەرەدى. ورتالىقتار پايدالانۋعا بەرىلگەلى بەرى دامىلسىز جۇمىس ىستەپ كەلەدى.
«اقكول» عارىشتىق اپپاراتتاردى باسقارۋدىڭ جەر ءۇستى كەشەنىنىڭ ديرەكتورى شوقان سۆوگۋزوۆتىڭ ايتۋىنشا, «KazSat-3» جەر سەرىگىن ىسكە قوسۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ ماڭىزدى ساتتەرىنىڭ ءبىرى بولدى. بايلانىس جونىندەگى ۇلتتىق جەر سەرىكتەرىنىڭ بولۋى بەلگىلەنگەن سپۋتنيكتىك بايلانىس ارنالارىنا ەلدىڭ سۇرانىسىن جانە اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتىپ, مەملەكەت اۋماعىندا «تسيفرلىق تەڭسىزدىكتى» جويادى. قارجىنىڭ شەت ەلدەرگە كەتۋ اعىمىن تومەندەتەدى.
ء«ۇش جىلدىڭ ىشىندە «KazSat-3» جەر سەرىگىنىڭ رەسۋرستارىن 9 مەملەكەتتىك جانە قارجىلىق ۇيىمدار پايدالاندى. 2016 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق تەلەوپەراتورلارىنىڭ شەتەلدىك بايلانىس جانە حابار تاراتۋ جۇيەسىنەن وتاندىق جۇيەگە كوشۋى تولىق اياقتالدى. بۇگىنگى كۇنى «KazSat-3» جەر سەرىگى بازاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇكىل اۋماعى بويىنشا تۇپكىلىكتى تۇتىنۋشىعا دەيىن تسيفرلى تەلەراديوحابارلارىن تاراتۋ قاتاماسىز ەتىلدى. تەلەراديوحابارلارىن تاراتۋ سالاسىنداعى ۇلتتىق وپەراتور بولىپ تابىلاتىن «قازتەلەراديو» اق «وتاۋ تۆ» جەر سەرىكتىك تەلەراديو حابارلارى باعدارلاماسىن تاراتادى. ال سaspio HD وپەراتورى «KazSat-3» تەحنولوگيالىق پلاتفورماسىن پايدالانا وتىرىپ, HD فورماتىنداعى تەلەارنالار پاكەتتەرىن رەسپۋبليكانىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىنە جەتكىزەدى. بۇل رەسۋرستى «الما تۆ» دا پايدالانۋدا», دەيدى شوقان عاليحان ۇلى.
«KazSat-3» جەر سەرىگىن قالىپتاستىرعان كەزدە سەنىمدىلىكتىڭ قاجەتتى دەڭگەيى مەن وسى اپپارات سيپاتتاماسىنا سايكەس مۇمكىندىكتەر بەرە الاتىن زاماناۋي تەحنيكالىق شەشىمدەر پايدالانىلدى. جەر سەرىگىنىڭ قامتۋ ايماعى قازاقستان رەسپۋبليكانىڭ عانا ەمەس, ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ (قىرعىزستان, وزبەكستان, تاجىكستان, تۇرىكمەنستان) بۇكىل اۋماعىنا, سونداي-اق, رەسەيدىڭ ورتالىق بولىگىنە جەتەدى. عارىشتىق اپپاراتتى باسقارۋدى «عارىشتىق بايلانىستىڭ رەسپۋبليكالىق ورتالىعى» اق-تىڭ جوعارى بىلىكتى ماماندارى جۇزەگە اسىرادى.
ءبىر ايتا كەتەرلىگى, اقمولا وبلىسىنداعى اقكول قالاسىنداعى عارىشتىق اپپاراتتاردى باسقارۋدىڭ جەر ءۇستى كەشەنى مەن الماتى قالاسىنداعى «كوكتەرەك» عارىشتىق اپپاراتتاردى باسقارۋدىڭ رەزەرۆتىك كەشەندەرىندە ەڭ جاڭا تەحنيكالىق قۇرالدار قولدانىلادى.
«KazSat» عارىشتىق جۇيەسى شتاتتىق پايدالانۋعا بەرىلگەن ساتتەن باستاپ, قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن 16 بايلانىس وپەراتورى مەن ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارىنىڭ قاجەتتىلىكتەرى قامتاماسىز ەتىلدى, 200-دەن استام جۇمىس ورنى قۇرىلدى.
ايتقانداي, بيىلعى جىلدىڭ ناۋرىزىندا «KazSat-2» جوعالىپ «كەتىپتى» نەمەسە «ىستەن شىعىپتى» دەگەندەي قاۋەسەت تاراعان بولاتىن. سول كەزدە سالا ماماندارى «KazSat-2» عارىش اپپاراتىمەن بايلانىستى جوعالتۋ تۋرالى ەشبىر وقيعا تىركەلمەگەنىن ايتتى. سول كۇنى ورتالىقتىڭ بىلىكتى ماماندارى اپاتتى جاعدايدىڭ الدىن العان. تاجىريبەلى ماماندار تەحنيكالىق اقاۋدى زەرتتەپ, ناتيجەسىندە اپپاراتپەن بايلانىستى قايتا قالپىنا كەلتىرگەن.
«KazSat-2» اپپاراتىن ءبىز جوعالتقان جوقپىز. ءبىز ونىمەن ۇنەمى بايلانىستا بولدىق. ءتيىستى تاپسىرمانى رەسپۋبليكالىق عارىشتىق بايلانىس ورتالىعىنىڭ ماماندارى بەرىپ تۇردى. تەك شتاتتان تىس جاعداي ورىن الدى. قازىر جاعداي قالپىنا كەلدى, تيىسىنشە جۇمىس ىستەپ تۇر. مۇنىڭ ءوزى ماماندارىمىزدىڭ بىلىكتىگىن دالەلدەيدى. ماماندارىمىزعا سىناق بولدى», دەيدى «اقكول» عارىشتىق اپپاراتتاردى باسقارۋدىڭ جەر ءۇستى كەشەنىنىڭ ديرەكتورى شوقان عاليحان ۇلى.
«KazSat-2» عارىشتىق اپپاراتىنىڭ بەلسەندى قىزمەت ەتۋ مەرزىمى 2023 جىلدىڭ قاراشا ايىندا اياقتالادى. سوندىقتان «عارىشتىق بايلانىستىڭ رەسپۋبليكالىق ورتالىعى» اق ونىڭ ورنىنا كەلەتىن «KazSat-2R» اپپاراتىن قۇرۋ جانە ونىڭ قىزمەتىن پايدالانۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋدا. قازىرگى كۇنى كومپانيادا وسى عارىشتىق اپپاراتتى قۇرۋ جونىندەگى جوبا الدى جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. سونىمەن قوسا, بۇگىنگى كۇنى عارىشتىق اپپاراتتاردى جيناقتاۋ-سىناقتان وتكىزۋ كەشەنىن قالىپتاستىرۋ جونىندە اتقارىلىپ جاتقان ىستەر دە بار. بۇل جوبا عارىشتىق اپپاراتتار مەن ولاردىڭ بولشەكتەرىن جوبالاۋ جانە ازىرلەۋ بويىنشا جۇمىستاردىڭ تولىق كەزەڭىن جۇزەگە اسىرۋعا جاردەمدەسەدى. ەلىمىزگە باسقا ەلدەردەن عارىش اپپاراتتارىن جاساۋ جونىندە تاپسىرىستار الۋعا, سونداي-اق, جەر سەرىكتەرى ءوندىرىسىنىڭ الەمدىك نارىعىنا شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
تمد بويىنشا جاساندى جەر سەرىگى بار مەملەكەتتەر سانى بەسەۋ عانا. قازاقستان وسى ەلدەر ساپىندا. ارينە, بۇل ەلىمىز ءۇشىن بيىك بەدەل, اسقاق ابىروي.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان»
