دۇنيەجۇزى كارتاسىندا قازاقستان دەگەن ەل ء وز ورنىن نىق تاپتى. ءاربىر جىلى ءبىر عاسىرعا تەڭ تاۋەلسىزدىك قازاقتى نۇرلى جولعا جەتەلەدى. قازاقستان مەملەكەتىنىڭ ءاربىر ازاماتى ۇلتىنا, تىلىنە, دىنىنە قاراماستان, تاتۋ تۇراقتىلىق پەن بەرەكە-بىرلىكتە ءومىر ءسۇرۋى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كورەگەن ساياساتىنىڭ جەمىسى. تالاي عاسىر اتا-بابا ارمانى بولعان تاۋەلسىزدىگىمىزگە قان توگىسسىز جەتۋ جولىندا بارلىق كۇش-جىگەرىن اياماعان, ءتۇرلى ۇلتتى اسقان تاتۋلىقپەن ءبىر تۋدىڭ استىنا بىرىكتىرە بىلگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆتاي كوشباسشىسى بار حالقىمىز اسا باقىتتى.
ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىز الەمنىڭ الپاۋىت ەلدەرىن مويىنداتىپ, بارلىق ۇلت پەن ۇلىستىڭ بەيبىتشىلىك ورداسىنا اينالىپ, تولەرانتتىلىقتىڭ ەرەكشە ۇلگىسىن جاساي ءبىلدى. بۇگىنگى كۇنى ەلىمىز ءوزىنىڭ دامۋ جولى قالىپتاسقان, باعىت-باعدارىن ايقىنداعان, وزگە دە مەملەكەتتەرمەن باسەكەلەسۋگە قابىلەتتى ىرگەلى ەلگە اينالدى. وسى ەگەمەندى مەملەكەتتىڭ ءبىر پەرزەنتى رەتىندە مەن دە ەلباسىنىڭ تاۋەلسىز قازاقستاندى ءوسىپ-وركەندەتۋ جولىنداعى قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ, ىزگى ماقسات-مۇراتتارىنىڭ كۋاسى بولىپ كەلەمىن. ەلباسىنىڭ قامقور قولداۋىمەن تاۋەلسىزدىككە العاش قادام باسقان كۇندەرى شەتەلدە اككرەديتاتسياعا تىركەلگەن تۇركيا رەسپۋبليكاسىنداعى تۇڭعىش قازاق ءتىلشىسى بولۋ باقىتىنىڭ بۇيىرعانى – مەن ءۇشىن اللانىڭ ۇلكەن سىيى ەدى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى – تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى بولىپ سايلانعان ساتتە ەلباسىنان ەڭ ءبىرىنشى بولىپ قازاق تەلەديدارىنا (ول كەزدە رەسپۋبليكادا ءبىر عانا تەلەارنا ەدى) سۇحبات الۋ باقىتىنا يە بولۋىم مەنى اق جولعا جەتەلەدى. مىنا فوتوسۋرەتتەردە 1991 جىلعى 1 جەلتوقسانداعى پرەزيدەنت سايلاۋ كۇنى جانە 1989 جىلى جازدا ورتالىق كوميتەتىنىڭ پلەنۋمىندا ءبىرىنشى حاتشىلىققا سايلانعان سوڭ تۇستەن كەيىن الماتىداعى مەشىتكە بارىپ, اللادان حالقىنىڭ اماندىعىن تىلەپ, باتا العان ءساتى بەينەلەنگەن.
بۇل يگى ءىستى شەتەلدىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى جارىسا حابارلاپ جاتتى. گەرمانياداعى «ازاتتتىق» راديوسى «قىلىشىنان قان تامىپ تۇرعان سولاقاي ساياساتقا قاراماستان قازاقستانعا باسشىلىققا كەلگەن جەرگىلىكتى حالىق وكىلى ن. نازارباەۆتىڭ العاشقى قىزمەتىن يماندىلىق جولىنان باستاپ, اللا ۇيىنە ات باسىن بۇرۋى – جاقسىلىق نىشانى» دەگەن حابار بەردى.
ەلباسى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ پرەزيدەنتى رەتىندە العاشقى رەسمي ساپارىن تۇركيا مەملەكەتىنەن باستاعاندا ەڭ ءبىرىنشى بولىپ ەكى ەل اراسىندا تىكەلەي بەينەرەپورتاج جاساۋىم مەن ءۇشىن ۇلكەن باقىت بولدى. سول كەزەڭدەردە ەلباسىنىڭ ەل ىشىنە, شەت مەملەكەتكە جاساعان ساپارلارى كەزىندە جانىندا ءجۇرىپ, جۋرناليستىك ساراپتاما جاساۋىم ومىرىمە جاڭاشا سەرپىن بەرىپ, بولاشاق باعىتىمدى ايقىنداۋعا قول جەتكىزدى. ونشاقتى جىلداي ۋاقىت ديپلوماتيالىق قىزمەت اتقارىپ, ىستانبۇل قالاسىندا باس كونسۋل رەتىندە ەكى ەلدىڭ اراسىندا دوستىق كوپىرىن قالىپتاستىرۋعا ۇلەس قوسقانىمدى ماقتان تۇتامىن.
1992 جىلعى قازاننىڭ 30-31 كۇندەرى انكارادا سول كەزدەگى تۇركيا پرەزيدەنتى تۇرعىت ءوزالدىڭ باستاماسىمەن تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ءى ءسامميتى شاقىرىلعان ەدى. بۇل جيىندا تۇرعىت ء وزال «اتا جۇرتىمىز – قازاقستان. بابالارىمىز اتاجۇرتتان انادولىعا اتپەن كەلسە, بۇگىن, مىنە, نۇرسۇلتان باۋىرىم ۇشاقپەن كەلىپ وتىر» دەپ العاشقى ءسوزدى ەلباسىنا بەردى. ەلباسى بۇل باسقوسۋدا ء«تۇبى ءبىر تۇركى, تۇگەل بول!» دەگەن ۇران تاستادى. بۇل ءسوز بۇكىل تۇركى جۇرتى ءۇشىن قاناتتى سوزگە اينالدى.
تۇرعىت وزالمەن اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا ەلباسى تۇركيادا قانشا قازاق بار دەگەن ساۋالعا تۇركيا باسشىسىنىڭ «مەنىمەن 60 ميلليون قازاق» بار دەپ ايتۋى قازاق حالقىنىڭ الار ورنى قانداي ەكەنىن كورسەتسە كەرەك. ەلباسى سوندا ريزاشىلىقپەن ت.ءوزالدى باۋىرىنا قىستى. باۋىرلاستىق دەگەن وسى بولار.
1992 جىلى تۇرعىت ءوزال ەلىمىزگە كەلگەندە ەلباسى ەۋرازيالىق وداق قۇرۋ تۋرالى يدەيا كوتەرگەن بولاتىن. سوندا ت.ءوزال «ەۋرازيالىق وداق قۇرۋ تۋرالى يدەيانى تولىق قولدايمىن. قازاقستان ەۋروپا مەن ازيانىڭ باسىن قوسىپ تۇرعان كىندىك ورتا, تۇركيا دا سولاي» دەگەن بولاتىن. بۇگىنگى كۇنى ارادا 24 جىل وتكەنىنە قاراماستان ەلباسىنىڭ كورەگەندىكپەن ايتقان يدەياسى ءوز ومىرشەڭدىگىن كورسەتىپ, كوپ ەلدەردە قولداۋ تاۋىپ وتىر.
1992 جىلعى 25 ناۋرىز كۇنى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ استاناسى الماتى قالاسىنان تۇركياعا ء بىرىنشى رەت اۋە ۇشاعى كوتەرىلگەن ەدى. قازاقستان ۇكىمەتى دەلەگاتسياسىن سول كەزدەگى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى مىرزاتاي جولداسبەكوۆ باسقارىپ باردى. ونى ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن العاش تانىعان ەلدىڭ
پرەزيدەنتى تۇرعىت ءوزال قابىلدادى. م.جولداسبەكوۆ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ىستىق سالەمىن جەتكىزدى. قازاقى ويۋ-ورنەكتى تۇيە شاپان مەن قامشىنى سىيعا تارتتى.
تۇرعىت ءوزال «مىنە, مەن ناعىز قازاق بولدىم» دەپ سۇحبات بەردى. مەنى دە سول كەزدە تۇركياعا كەلگەن تاۋەلسىز ەلدىڭ تۇڭعىش ءتىلشىسى دەپ تانىستىردى. ماعان ارنايى باعالى فوتواپپارات سىيلادى. سول كەزدەردە وسى فوتواپپاراتپەن ەكى ەل اراسىنداعى دوستىق كوپىرىن بەينەلەيتىن كورىنىستەردى, ەلباسىنىڭ ءىسى ساپارلارى مەن كەزدەسۋلەرىنەن تالاي سۋرەتتەر ازىرلەگەن ەدىم.
1-سۋرەت. 1991 جىلى 1 جەلتوقساندا تۇڭعىش پرەزيدەنت بولىپ سايلانعان كۇنى ەلباسىنان العان ءبىرىنشى سۇحبات.
2-سۋرەت. قاسيەتتى تۇركىستانداعى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىندە پرەزيدەنتتەر نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن تۇرعىت ءوزالدان سۇحبات الۋ ءساتى.
وسى ەلشىلىكتە تۇركيادا ديپلوماتيانىڭ العاشقى قارلىعاشتارى اتانعان قانات ساۋداباەۆ, ءابۋتالىپ احمەتوۆ, جانسەيىت تۇيمەباەۆ, ءومىرتاي ءبىتىموۆ, قايرات سارىباي, دۋلات قۋانىش سىندى بەلگىلى ديپلوماتتارمەن بىرگە قىزمەت ەتكەنىمدى ماقتان ەتەمىن. ولار تاۋەلسىزدىكتىڭ شەتەلدەگى العاشقى تۋ ۇستاۋشىلارى ەدى. ء ارى ەلباسىنىڭ سەنىمدى وكىلدەرى بولا ءبىلدى.
مىنە, ەلباسىنىڭ قاسىندا ءجۇرىپ تالاي تاريحي ىستەردىڭ كۋاسى بولدىم. ارنايى سۋرەتتەردى ءتۇسىرىپ بىرنەشە فوتوالبومدار جاساپ, دەرەكتى فيلمدەر جاساعانىمدى ماقتانىشپەن ايتقىم كەلەدى.
ەرجان ءۋايىس,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
قىزىلوردا
