مەديا-فورۋم شەڭبەرىندەگى شارالار الەمدىك دەڭگەيدەگى وزىق ويلى جۋرناليستەردىڭ وتكىزۋىندەگى شەبەرلىك-ساباقتارىمەن باستالدى. «شىعارماشىلىقپەن ويلاۋ كونتەنت پەن ساۋدانى قالاي ورىستەتەدى؟ ايرىقشا ويلاي ءبىلۋدىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن ونىڭ باق-قا ىقپالى قانداي؟» دەگەن تاقىرىپتاعى العاشقى شەبەرلىك-ساباعىن اقش پەن فرانتسياعا ورتاق «فاينەنشل تايمس» باسىلىمىنىڭ ارناۋلى وكىلى دەۆيد ەپپلفيلد جۇرگىزدى. شەبەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قازىر ينتەرنەتتىڭ ءوتىمدى كونتەنتى ماڭىزدى ءرول اتقارادى. كونتەنتتەر ۆينەگرەت سالاتى سەكىلدى تولىپ جاتقان ارگۋمەنتتەر, كونترارگۋمەنتتەر مەن ساراپتامالارعا تولى. ولاردىڭ اراسىندا اقشا تولەنگەندىكتەن جازىلعاندارى نەمەسە تەگىن جازىلعاندارى دا قاپتاپ جۇرەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, كونتەنتتىڭ تولىپ جاتقان قىرلارى بار.
سولاردىڭ ىشىنەن پايدالىسىن, دۇرىسىن قالاي تاڭداپ الۋعا بولادى؟ شەبەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ول ءۇشىن بىرنەشە اقپارات كوزىنىڭ دەرەكتەرىن سالىستىرىپ وتىرۋ كەرەك. سوندا عانا شىندىققا جاقىن كەلەسىز. ءتىپتى, وندايدا دا اداسىپ قالۋ عاجاپ ەمەس, ويتكەنى, وتىرىك اقپارات تاراتۋشىلار دا بىرنەشە دەرەككوزىن ءبىر-اق پايدالانادى.
ودان ءارى شەبەر جەكە ءوزىنىڭ تانىمالدىعى مەن وتىمدىلىگىنە سەبەپشى بولعان شىنايى اقپاراتتىق سيۋجەتتەردى افريكا ساپارلارىندا تاپقانىن ايتتى. اسىرەسە, كەنياداعى سيۋجەتتەرىم ءساتتى بولدى. ول كەزدە مۇندا اقپاراتتار اقشاعا ساتىلمايتىن, سوندىقتان دا ولاردىڭ شىنشىلدىعى سەنىمدى ەدى. مەن وسى سيۋجەتتەرىممەن كوپتەگەن باق-تا كورىنىپ, ءوزىمنىڭ العاشقى 63 مىڭ فۋنت-ستەرلينگ قالاماقىمدى تاپتىم, دەدى شەبەر.
ودان ءارى دەۆيد ەپپلفيلد جۋرناليستەرگە ءوتىمدى, تانىمال, وقىلىمدى بولۋى ءۇشىن قانداي دا ءبىر كرەاتيۆتى جوبالاردى تابۋ كەرەكتىگىن ايتتى. تەك وسىنداي جوبالار عانا بۇگىنگى كورەرمەننىڭ, وقىرماننىڭ جۇرەگىنە جول تابادى, دەدى ول. سونىمەن بىرگە, بۇگىنگى جۋرناليستيكانى اياقتان شالاتىن دۇنيەلەر تۋرالى دا ءوزىنىڭ ويلارىن ورتاعا سالدى. سونىڭ ىشىندە قورقاقتىق, سالعىرتتىق, نەمقۇرايلىلىق – ءبىزدىڭ كاسىبي جاۋلارىمىز. وسىندايلار, اسىرەسە, ايماقتىق باق-تاردا كوپ بولادى. ولاردىڭ بويىندا جەرگىلىكتى بيلىككە جالتاقتاۋشىلىق, سولارعا جاقپاي قالامىن با دەگەن قورقاقتاۋشىلىق باسىم. سونىڭ كەسىرىنەن اقپاراتتارى دا ءوتىمسىز, سولعىن, اسەرسىز بولادى, دەدى شەبەر.
ونىڭ اڭگىمەلەرىنىڭ ىشىندە قازاقستان جۋرناليستيكاسى تۋرالى دا پىكىرلەر ايتىلدى. سونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ جولى بولمايتىنداردى قولداۋعا ۇمتىلۋىمىزدى سىنادى. بىزدە كەرىسىنشە, جولى بولمايتىنداردى ودان ءارى تومپەشتەيمىز, ءسويتىپ, ونداي جان وزىنەن ءوزى شيراي تۇسەدى. سونىمەن بىرگە, ول قازاقستاندا الەۋمەتتىك جەلىلەر اقپاراتتارىنىڭ وتىمدىلىگى جوعارى ەكەندىگى بىردەن كوزگە تۇسەتىنىن ايتتى. ويتكەنى, ولاردىكى بارىنشا وتكىر, ناقتى, باتىل ەكەن, دەدى ول.
كەلەسى شەبەرلىك-ساباعىن جۇرگىزگەن «Trafalgar Strategies» كامپانياسىن قۇرۋشى, ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى كەڭسەسى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ بۇرىنعى باسشىسى دجايلس كەنينگام بولدى. ونىڭ تاقىرىبى «مەدياداعى تابىستى ناۋقانداردىڭ تەتىكتەرى» دەپ اتالدى. شەبەر تابىستى بولۋعا قالاي جەتۋ جولدارىن ءوز بىلىك دەڭگەيىندە ايتىپ بەردى. ونىڭ ويىنشا, تابىستى بولۋعا جەتۋدىڭ ءبىر كوزى – ادامنىڭ جەكە قۇلقى مەن مىنەزىنە دە بايلانىستى. ءبىر تاۋى شاعىلعان جەردەن قاشان تابىسقا جەتكەنشە ايىرىلمايتىن تاباندى ادام عانا بيىك تابىستارعا جەتەدى, دەدى ول.
ءۇشىنشى شەبەرلىك-ساباعىن «Bloomberg» تۆ حالىقارالىق اگەنتتىگىنىڭ ديرەكتورى تودد بەير «بيزنەس-جاڭالىقتار جانە جاڭالىقتارداعى بيزنەس» دەگەن تاقىرىپتا وتكىزدى. ول بيزنەس ارقىلى مەديانىڭ اقشا تابۋ جولدارىن, سونىمەن قاتار, اقپاراتتاردىڭ ءوزىن بيزنەسكە اينالدىرۋ تەتىكتەرى تۋرالى باياندادى. بۇگىنگى تاڭدا ەشقانداي جەكە سالا بولمايدى, تەك قانا ناتيجە باستى باعدارعا الىنادى. ال ناتيجەگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن بارلىق سالا ءبىر-بىرىمەن بىرىگىپ, تابىس تابۋدىڭ دارا جولىنا شىعۋى كەرەك, دەدى ول.
شەبەرلىك-ساباقتارىنىڭ اراسىندا تازا ءدارىس وقۋلار دا بولىپ تۇردى. ماسەلەن, اقش-تىڭ اتاقتى «لوس-اندجەلەس تايمس» گازەتىنىڭ بۇرىنعى ۆيتسە-پرەزيدەنتى, ال قازىر «Newseum» اتتى جۋرناليستيكا مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى شەلبي كوففي «جاڭالىقتار تاريحىنىڭ بەس عاسىرى» دەگەن تاقىرىپتا تاماشا ءدارىس وقىدى. سانالى ادامداردىڭ العاشقى كۇننەن جاڭالىققا قۇمارلىعى, سونىڭ ارقاسىندا ونىڭ دامي تۇسكەندىگى ونىڭ ءدارىسىنىڭ نەگىزگى ارقاۋىنا اينالدى. «كىم اقپاراتقا يەلىك ەتسە, سول الەمگە يەلىك ەتەدى» دەگەن ءتامسىل قالىپتاسقانعا دەيىن-اق اقپاراتقا دەگەن قۇشتارلىق الەمدە بەرىك ورنىققان, دەدى ول.
مەديا-فورۋمنىڭ كەشەگى كۇنىن اقش-تىڭ «Storyful» ينتەرنەت اگەنتتىگىنىڭ ءبولىم باستىعى توبي بوچان مەن «Now This» ينتەرنەت-پورتالىنىڭ باسقارۋشى رەداكتورى ۆەرشا شارمانىڭ «ساندىق داۋىردەگى فاكتچەكينگ» شەبەرلىك ساباعى اياقتادى. مۇندا مەديا-تەحنولوگيانىڭ جەتىستىكتەرى مەن ونىڭ كۇننەن كۇنگە وزگەرىسكە, جاڭاشىلدىققا اۋىسىپ بارا جاتقان سىرلارى تۋرالى ايتىلدى.
فورۋم رەسمي تۇردە بۇگىن اشىلادى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
