ءادىل ءارى دۇرىس شەشىم
قاسىم-جومارت توقاەۆ,
پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى
استانا حالىقارالىق اۋەجايىنا ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ەسىمىن بەرۋ تۋرالى شەشىم ەلوردانىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا قابىلدانىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ استانانى كوشىرۋ تۋرالى ستراتەگيالىق شەشىمىنىڭ ماڭىزى زور. جيىرما جىل بۇرىن پرەزيدەنتتىڭ بۇل شەشىمنىڭ ءمان-ماعىناسىن ءتىپتى ەلباسىنىڭ قاسىندا جۇرگەن ارىپتەستەرى دە تۇسىنە قويماعان ەدى. الايدا, ەلباسىنىڭ مىقتى ەرىك-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدىڭ ستراتەگيالىق مۇددەسىنە ساي باتىل شەشىم قابىلداندى.
استانا شىن مانىندە الەمدىك برەندكە اينالدى. ەلوردامىزدا جاھاندىق ساياساتقا تىكەلەي ىقپال ەتەتىن حالىقارالىق فورۋمدار ءجيى وتەدى. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا استانادا الەمدىك ساۋلەت ونەرىندە بالاماسى جوق عيماراتتار سالىندى. پرەزيدەنت ينفراقۇرىلىم نىساندارىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, جوعارى تالاپپەن قارايدى. ءبىرىنشى كەزەكتە, ول استانا مەن بۇكىل ەلىمىزدىڭ بەت-بەينەسى بولىپ تابىلاتىن اۋەجايعا دا قاتىستى بولىپ وتىر. تاياۋدا كۇردەلى جوندەۋ, جاڭعىرتۋدان وتكەن ءبىزدىڭ اۋەجاي جاڭا كەلبەتكە يە بولىپ, ەلوردا مارتەبەسىنە تولىقتاي ساي كەلدى.
استانانىڭ يننوۆاتسيالىق جانە جوعارى تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەرگە يە جوبا ەكەنى اقيقات. عىلىم مەن جوعارى تەحنولوگيانىڭ ۇزدىك جەتىستىكتەرى قويىلعان ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى – سونىڭ ايقىن دالەلى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ كوركەيگەن مەملەكەت – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نەگىزىن سالعان تۇلعا رەتىندە الەمدىك تاريحقا ەندى. الەمدىك دەڭگەيدەگى ساياساتكەر, يادرولىق قارۋعا قارسى جاھاندىق كوشباسشى رەتىندە ەلباسىن شەتەلدەردە جاقسى بىلەدى جانە قۇرمەتتەيدى. الەمدىك ساياسات پەن ەكونوميكا ماسەلەلەرى بويىنشا قازاقستان كوشباسشىسىنىڭ پىكىرىمەن بارلىق مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى ساناسىپ وتىر.
استانا اۋەجايىنا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەسىمىنىڭ بەرىلۋى ءادىل ءارى دۇرىس شەشىم بولدى. بۇل شارانى بارشا قازاقستاندىقتار دا, شەتەلدىكتەر دە قولدايتىنىنا سەنەمىن.
ستراتەگيالىق رەفورمالاردىڭ باستاماشىسى
ستراتەگيالىق رەفورمالاردىڭ باستاماشىسى
نۇرلان نىعماتۋلين,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى
مەن بۇكiل قازاقستاندىقتاردى استانا حالىقارالىق اۋەجايىنا ەلباسى ەسiمiن بەرۋ جونىندە قابىلدانعان شەشiممەن قۇتتىقتايمىن. ەستەرىڭىزدە بولسا, ەلiمiزدiڭ مەملەكەتتىك نەگىزىنىڭ قالانۋىنا مەملەكەت باسشىسىنىڭ قوسقان زور ۇلەسiن ايشىقتاۋ تۋرالى ۇسىنىستار قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى دەكلاراتسياسىن ءماجىلىس قابىلداعاننان كەيىن دە قوعامدا كەڭىنەن تالقىلانعان بولاتىن. بۇل, اسىرەسە, استانا حالىقارالىق اۋەجايىن تۇڭعىش پرەزيدەنت اتىمەن اتاۋ ماسەلەسىندە كوپ ايتىلدى.
اتالعان ۇسىنىس قازاقستان ازاماتتارىنىڭ جاپپاي قولداۋىنا يە بولدى. وڭiرلەردi ارالاۋ بارىسىندا حالىقپەن كەزدەسكەندە وسىعان كوزiمiز جەتتi. نۇرسۇلتان نازارباەۆ – ەلiمiزدi وزگەرتكەن ستراتەگيالىق رەفورمالاردىڭ باستاماشىسى, مەملەكەتتiلiكتiڭ قازاقستاندىق مودەلiنiڭ ساۋلەتشiسi. قازiرگi تاڭدا تاۋەلسiز قازاقستان, ونىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتi نۇرسۇلتان نازارباەۆ دەگەن تاريحي تۇسiنiكتەردi بۇكiل الەم بiر ۇعىم دەپ قابىلدايدى. حالىقارالىق اۋەجايدىڭ اتاۋىن وزگەرتۋ تۋرالى قابىلدانعان شەشiم وسى ءسوزىمىزدىڭ ايقىن دالەلi دەپ ويلايمىن.
جاڭا اتاۋدىڭ نىشاندىق ءمانى زور
دارحان كالەتاەۆ,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات باعدارلاماسىنا سايكەس, استانا ازيا مەن ەۋروپا اراسىنداعى ترانزيتتىك ورتالىق رەتىندە اۆياتسيالىق حابقا اينالاتىن بولادى.
بيىلعى جىلدىڭ وزىندە بىرقاتار ءىرى شەتەلدىك اۆياكومپانيالار استاناعا وزدەرىنىڭ رەيستەرىن اشتى. ياعني, استانا اۋەجايى «نۇرلى جول» ساياساتىن دامىتۋدىڭ شۇعىلالى ساۋلەسى جايىلاتىن ورتالىق بولىپ تابىلادى. ەندەشە, ونىڭ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن اتالۋى قيسىندى ءارى نىشاندىق مانگە يە بولىپ وتىر.
ال ەندى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمىن استانا اۋەجايىنا بەرۋ تۋرالى يدەياعا كەلسەك, ول 2009 جىلى تۋىنداعان ەدى. مىنەكي, ءبىراز ۋاقىت وتكەننەن كەيىن قوعامدىق سانادا سول باستاما ءوز ورنىن تاۋىپ وتىر. مۇنىڭ ءوزى وسى يدەيانىڭ ومىرشەڭدىگىن كورسەتەدى.
مەنى ۇكىمەتتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى دەكلاراتسياسىن نەگىزگە الا وتىرىپ, استانا حالىقارالىق اۋەجايىن نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتىمەن اتاۋ تۋرالى قاۋلى قابىلداعانى قاناعاتتاندىرادى. ويتكەنى, مەملەكەت ءۇشىن نىشاندىق ءمانى بار ماڭىزدى نىسانعا سول مەملەكەتتى قالىپتاستىرعان ۇلى تۇلعالاردىڭ ەسىمىن بەرۋ ءۇردىسى بۇرىننان بار.
ەشكىم دە بۇعان دەيىن ەلىمىزدەگى ەڭ مىقتى جوعارى وقۋ ورنىن «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت» دەپ اتاۋعا قارسىلىق بىلدىرگەن جوق قوي. كەرىسىنشە, قازىر مەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇلەكتەردىڭ باسىم بولىگى سوندا وقىعىسى كەلەدى. ەستەرىڭىزدە بولسا, نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسى وقۋ ورنىنا ءوزىنىڭ ەسىمىن بەرۋگە كەلىسە وتىرىپ, ءبىلىم مەكەمەسى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى تولىق ءوز موينىنا العانىن ايتقان بولاتىن.
ال بۇگىنگى جاڭارتىلعان استانا حالىقارالىق اۋەجايىن نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتىمەن اتاپ وتىرمىز, بۇل – وتە دۇرىس شەشىم. ويتكەنى, ەلوردانىڭ اۋە قاقپاسى مەملەكەتتىڭ كولىك-لوگيستيكالىق قۇرىلىمىنىڭ تارتىلىس نۇكتەسىنە اينالۋى ءتيىس. ال ەۋروپا مەن قىتايدىڭ اراسىنداعى ساۋدا-ترانزيتتىك وزەگى سانالاتىن مۇنداي كولىك-لوگيستيكالىق يدەيانىڭ اۆتورى دا نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكەنىن ەسكە سالعىم كەلەدى.
ەرىمىزدىڭ ەڭبەگى ەلەنۋى ءتيىس
قۋانىش سۇلتانوۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى
جالپى, استانا اۋەجايىنا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمىن بەرۋدى وتە ورىندى شەشىم دەپ قابىلدايمىن. مۇنداي ءۇردىس دۇنيەنىڭ كوپتەگەن مەملەكەتىندە بار. ءتىپتى, مىناۋ ىرگەمىزدەگى ازەربايجانداعى ءىرى اۋەجاي گەيدار اليەۆتىڭ اتىمەن اتالادى.
سول سياقتى, بۇل – ۇلتتىق تاريحىمىزدى قادىرلەۋ, حالىقتىق تۇلعالارىمىزدى تانىتۋ, وزىمىزگە عانا ءتان ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى دارىپتەۋ. ءبىز وسى ارقىلى قازاقستاننىڭ قۇرىلىمى بەرىك, كۇش-قۋاتقا يە ەل ەكەنىن ۇعىندىرا الامىز. ياعني, ءوزىمىز ەل-جۇرت بولىپ ءوز ارامىزدان شىققان ازاماتتىڭ ەرەن ەڭبەگىن ەسكەرىپ, وسىلايشا ارداقتاي الىپ جاتساق, ونىڭ ەشقانداي دا سوكەتتىگى دە, ايىبى دا جوق.
حالىقارالىق اۋەجايعا بايلانىستى دۇنيە ءجۇزىنىڭ تاجىريبەسىنە ساي وسىنداي شەشىم قابىلدانىپ جاتقانىنا زور قۋانىشتىمىن. ماسەلەن, اقش-تا «كەننەدي» اتىنداعى اۋەجاي بار عوي. ال ەندى بۇگىندە قازاقتىڭ دۇنيەجۇزىلىك دەڭگەيدە تانىلىپ, مويىندالۋى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ زور بەدەلىنىڭ ارقاسى. دەمەك, ۇلتقا ەڭبەگى سىڭگەن اسىل ازاماتتىڭ ەسىمىن ەلى اركەز قۇرمەت تۇتۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن.
كورسەتىلگەن قۇرمەتتىڭ ءبىر بەلگىسى
ۆلاديسلاۆ كوسارەۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى
ەلىمىزدىڭ ەڭ ۇلكەن قاقپاسى – استانا حالىقارالىق اۋەجايى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتىمەن اتالاتىن بولدى. بۇل ءبىزدىڭ ەلباسىمىزعا دەگەن قۇرمەتىمىزدىڭ ءبىر بەلگىسى.
قازاقستان وتكەن جىلى عانا ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىن اتاپ ءوتتى. سول تاۋەلسىزدىك كۇنى قارساڭىندا ءبىز بۇل اۋەجايعا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتىن بەرۋدى سۇراپ, ءوتىنىش ايتتىق. بۇل ءوتىنىش ەلباسىنىڭ وزىنە جولداندى.
مەنىڭ ويىمشا, بۇل قادام بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ماڭىزدى بولىپ تابىلدى جانە ول كەزدە اۋەجاي قۇرىلىسى قىزۋ جۇرگىزىلىپ جاتقان ەدى. ال قازىرگى كۇندە ونىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى تولىق اياقتالىپ, ەل يگىلىگىنە پايدالانۋعا بەرىلگەن.
ەندى, مىنە, اۋەجاي – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتىمەن اتالادى. مۇنى حالىق قولداپ وتىر.
ايتا كەتەيىن, استانا اتاۋىن وزگەرتۋ تۋرالى اڭگىمە وربىگەن كەزدە مەملەكەت باسشىسى استانانىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالعان ماڭىزى مەن ءمانى زور اتاۋ ەكەنىن جانە ول قازاقستان استاناسى ەكەنىن ايتىپ, سول سەبەپتەن دە قالانىڭ كوپ نارسەمەن بايلانىسىپ, تەرەڭىنەن ۇشتاسقان قازىرگى اتاۋىن وزگەرتۋ ورىنسىز بولاتىندىعىن العا تارتقانى ەسىمىزدە.
ەلدىكتىڭ كەلىستى كورىنىسى
ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى دەپۋتاتتىق توبىنىڭ جەتەكشىسى
ەل تابالدىرىعى ادەتتە اۋەجايدان باستالادى. قاي ەلگە باعىت العاندا دا الدىمەن ەل استاناسىنىڭ اۋەجايى اتالادى, سول اۋەجايدىڭ اتاۋىن جادىمىزدا جاتتاپ قالامىز. سوندىقتان دا ۇكىمەتتىڭ استانانىڭ حالىقارالىق اۋەجايىنا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتىن بەرۋ تۋرالى قاۋلىسى بۇل نىساننىڭ ەل ءومىرى ءۇشىن دە, ەلدىڭ الەمدەگى ورنى ءۇشىن دە قاندايلىق ەرەكشە ءمانى بار ەكەنىن ءدوپ باسۋدىڭ كورىنىسى دەپ بىلەمىز.
ەل بولۋىمىزدىڭ, ەل بولعاندا دا شيرەك عاسىرلىق ۋاقىتتىڭ ىشىندە الدىمەن الەمدەگى دامىعان ەلۋ ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلا العان, ول بەلەستى باعىندىرعان سوڭ وزىق وتىزدىقتان ويىپ ورىن الۋ مىندەتىن ويداعىداي شەشىپ كەلە جاتقان ەڭسەلى ەل بولۋىمىزدىڭ باستاۋشىسى, ۇلتتى ۇلى ماقساتتارعا ۇيىستىرۋشى ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ەكەندىگىن ايتىپ جاتۋدىڭ ءوزى بۇگىندە ارتىق. سوندىقتان دا پارلامەنت دەپۋتاتتارى تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعى دەكلاراتسياسىندا تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگىن كونستيتۋتسيادا اتاپ كورسەتۋ, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمىن ەلدىڭ ايتۋلى نىساندارىندا ايشىقتاۋ قاجەتتىگىن ۇسىنعان بولاتىن. كوپتىڭ كوكەيىنەن شىققان ول ۇسىنىستار جۇزەگە اسا باستاعانى قۋانتارلىق.
الەمدە اۋەجايلارعا ايگىلى تۇلعالاردىڭ اتىن بەرۋ تاجىريبەسى تالايدان بار. بۇعان مىسال جەتكىلىكتى. ونداي اۋەجايلار ءتىزىمىن ناپولەون اتىنداعى, بەن-گۋريون اتىنداعى, اتاتۇرىك اتىنداعى, ۆاشينگتون اتىنداعى, فرەدەريك شوپەن اتىنداعى, داللەس اتىنداعى, كوپەرنيك اتىنداعى, لەح ۆالەنسا اتىنداعى, موتسارت اتىنداعى, دجون لەننون اتىنداعى, سەنت ەكزيۋپەري اتىنداعى, گەيدار اليەۆ اتىنداعى, دجون كەننەدي اتىنداعى, ينديرا گاندي اتىنداعى, فەدەريكو فەلليني اتىنداعى, حوسە مارتي اتىنداعى, حريستوفور كولۋمب اتىنداعى, شارل-دە-گولل اتىنداعى ... دەپ جالعاستىرا بەرۋگە بولادى. دەمەك, ۇكىمەتتىڭ بۇل شەشىمى – ۋاقىتى جەتكەن, وركەنيەتتىك ۇردىسىندە قابىلدانعان, اسىلىمىزدى ارداقتايتىن, باسىمىزداعى باقتى باعالايتىن ەل ەكەنىمىزدى كەمەل كورسەتەتىن كەلىستى شەشىم.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىقارالىق اۋەجايىنا العاشقى قوناقتار قاسيەتتى قادىر تۇنىندە كەلگەنى قاندايلىق عانيبەت بولدى دەسەڭىزشى!
حالىقارالىق تاجىريبەگە ساي قادام
ەرلان سايروۆ,
ساياساتتانۋشى
ينفراقۇرىلىمدارعا قايراتكەرلەردىڭ ەسىمىن بەرۋ باتىستىق مودەلگە جاتادى. ايتالىق, پاريجدەگى شارل-دە گولل اتىنداعى اۋەجاي, نيۋ-يوركتەگى دج.كەننەدي اتىنداعى اۋەجاي, پراگا شاھارىنداعى ۆاتسلاۆ گاۆەل اتىمەن اتالاتىن كوپتەگەن اۋەجايلار بار. ءتىپتى, پورتۋگاليادا ءسىزدى كريشتيانۋ رونالدۋ اتىنداعى ۇلكەن اۋەجاي قارسى الادى. اۋەجاي دەگەنىمىز – قاقپا. بۇل جەرگە ءارتۇرلى مادەنيەت, ءارتۇرلى ادامدار كەلەدى. ياعني, ادامداردىڭ توعىساتىن جەرى. سوندىقتان اۋەجايدى ساكرالدى ۇعىم رەتىندە دە ايتۋعا بولادى. سول سەبەپتى, ۇكىمەت قاۋلىسىمەن استانا قالاسى اۋەجايىنا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمى بەرىلۋى – بۇرىنعى كەڭەستەن كەتۋگە جاسالعان كەزەكتى قادام. بۇل – زاڭدىلىق. ءبىز ۇنەمى قوزعايتىن الەۋمەتتىك سالاداعى كەيبىر ماسەلەلەردى ايتقاننىڭ وزىندە, مەملەكەت باسشىسى قازاقستاندى جاھان جۇرتشىلىعىنىڭ تانۋىنا زور ۇلەس قوستى دەپ سانايمىن. بۇۇ ەلىمىزدى يادرولىق قارۋسىزدانۋ سالاسىنىڭ كوشباسشىسى دەپ تانىدى, استانا قالاسى الاڭىندا سيريا پروبلەماسى شەشىلۋدە.
ءبىز كەلەشەك ۇرپاق ءۇشىن ساياسي مادەنيەت قۇرۋىمىز قاجەت. ساياسي مادەنيەت تەك الەۋمەتتىك-ساياسي ۇدەرىستەرمەن عانا قۇرىلماۋى ءتيىس. ءبىز ەلىمىزدە جانە قوعامدا بولىپ جاتقان وڭ وزگەرىستەردى كورە ءبىلۋىمىز كەرەك. قازاقستان كۇللى الەمگە تانىلدى, ەلىمىز بۇۇ-نىڭ تولىق مۇشەسى اتاندى, استانا شىۇ جۇيەسىندەگى, تاياۋ شىعىستاعى, يادرولىق قارۋسىزدانۋداعى جانە باسقا دا ماڭىزدى شەشىمدەردى قابىلداۋدىڭ ورتالىعىنا اينالدى. سوندىقتان بۇل – ەلىمىزدەگى الەۋمەتتىك-ساياسي ۇدەرىستەرگە, حالىقارالىق تاجىريبەگە ساي جاسالىپ وتىرعان قادام.
