وبلىسىمىزدا ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناستى نىعايتۋ جۇمىستارى 1992 جىلدان باستاۋ الدى. سول جىلدارى وبلىستا 9 – گرەك, وزبەك, تۇرىك, چەشەن-ينگۋش, كورەي, ۇيعىر, نەمىس, ۋكراين جانە ورىس ەتنومادەني بىرلەستىكتەرىنىڭ وكىلدىكتەرى جۇمىس اتقارسا, بۇگىنگى تاڭدا وڭىرلىك قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى شاڭىراعىنىڭ استىنا 26 ەتنومادەني بىرلەستىكتەر بىرىكتى. ەتنومادەني بىرلەستىك ۇلتتاردىڭ مادەنيەتى مەن سالت-ءداستۇرىن ساقتاۋ جانە ناسيحاتتاۋمەن شەكتەلمەي, قوعامدىق-ساياسي ماڭىزى بار جۇمىستاردىڭ دا قوزعاۋشى كۇشىنە اينالدى. انالار كەڭەسى, مەدياتورلار, قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرى, «اقجەلكەندىكتەر» قوعامىمىزعا پايدالى ىستەردىڭ باسىنان تابىلىپ ءجۇر.
سونىمەن قاتار, جامبىل وبلىستىق اسسامبلەياسىنىڭ العاشقى دوستىق ءۇيىن قحا-نىڭ 10 جىلدىعىنا وراي قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ اشقان بولاتىن. دوستىق ءۇيى – وبلىستاعى ەتنوس وكىلدەرىن ءبىر وتباسىنا بىرىكتىرگەن كيەلى شاڭىراق. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ دوستىق ۇيلەرىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنا سايكەس, قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىق تويى قارساڭىندا «كونە تاراز» تاريحي-مادەني ورتالىعىندا جاڭا دوستىق ءۇيى پايدالانۋعا بەرىلدى. ساۋلەتىنە داۋلەتى ساي عيماراتتى سالۋعا مەملەكەت قازىناسىنان
1 ملرد 277 ملن تەڭگە جۇمسالىپ, بۇگىندە ەل يگىلىگىنە اينالدى.
سونداي-اق, بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەسى – قوعامنىڭ ساناسىن وزگەرتۋ ارقىلى رۋحاني باي, باسەكەگە قابىلەتتى ۇلتتى قالىپتاستىرۋدا ۇيىمعا «جاڭعىرۋدىڭ نەگىزى – تۇراقتىلىق, بىرلىك, كەلىسىم» ۇرانىمەن وتكەن قحا-نىڭ ححV سەسسياسىندا تاعى دا ۇلكەن ءۇمىت ارتىلىپ, تىڭ مىندەتتەر جۇكتەلدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى, قحا توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سەسسيادا قازىرگى تاڭدا جۇيەلى جاڭعىرۋ بۇكىل ەل جۇمىستارىنىڭ باستى قازىعىنا اينالعانىن ايتا كەلىپ, ءبىر-بىرىنە ساباقتاس ءۇش جاڭعىرۋدى – ەكونوميكالىق, ساياسي, رۋحاني جاڭعىرۋعا ەل بولىپ باتىل كىرىسىپ كەتكەنىن اتاپ ءوتتى.
ەكونوميكالىق, ساياسي جاڭعىرۋمەن قاتار, قازىرگى جاھاندانۋ ۇدەرىسى وتە كۇشتى جانە جەدەل ءوتىپ جاتقان داۋىردە رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ دا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ بولاشاعى ءۇشىن ماڭىزى زور. وسى كەزگە دەيىن تاريحتىڭ تار كەزەڭىندە «مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن» رۋحى مىقتى قازاق حالقى بۇگىنگى تاڭدا قايتسە ءوزىنىڭ دەربەستىگىن, ۇلتتىق كەلبەتىن ساقتاي الادى دەگەن ۇلتتىق, ەلدىك ماسەلەنىڭ باستى سۇراقتارىنا ەلباسى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق, تەرەڭ مازمۇندى ماقالاسىندا جاۋاپ بەرگەن.
اسسامبلەيا سەسسياسىنىڭ جۇمىسىندا ەلباسىنىڭ مەملەكەتتىڭ باستى كاپيتالى ادامنىڭ, تۇتاس حالىقتىڭ رۋحاني جاڭعىرۋىنا, ونىڭ ماڭىزى مەن اتقارىلاتىن جۇمىستاردىڭ اۋقىمىنا جان-جاقتى توقتالۋى تەگىن ەمەس. ويتكەنى ۇلى دالا ەلى ءتۇرلى تاريحي كەزەڭدەردە وكتەم بيلىكتەن قيانات كورىپ, اتا مەكەنىنەن ەرىكسىز قونىس اۋدارىپ, قازاق دالاسىنا ورنىققان, ءسويتىپ بۇگىندە قازاق حالقىمەن تاعدىر بىرىكتىرىپ, باۋىرلاسىپ كەتكەن كوپتەگەن ەتنوس وكىلدەرىمەن قاتار ءومىر كەشۋدە. بۇل جونىندە ەلباسى تاۋەلسىزدىك تۋرالى تولعانا ايتقان سوزدەرىنىڭ بىرىندە «كوپ ۇلتتى بولۋىمىز – ءبىزدىڭ بايلىعىمىز, ماقتانىشىمىز» دەپ اتاپ كورسەتكەن ەدى. سول سەبەپتى دە رۋحاني جاڭعىرۋ ماسەلەلەرى, اتقارىلار جۇمىستارى بارىمىزگە ورتاق. بۇعان اسسامبلەيا سەسسياسىنىڭ جۇمىسىندا باسا نازار اۋدارىلدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ رۋحاني تۇرعىدان جاڭعىرعان ازاماتى قانداي بولۋى كەرەك؟ ەلباسى اسسامبلەيا مۇشەلەرى الدىندا مۇنى تاراتا باياندادى. «مەن ەڭ الدىمەن بولاشاق قازاقستاندىقتىڭ بولمىسىن ايقىنداپ, قانداي بولۋى قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتىم. بىرىنشىدەن, ول – الەمدىك باسەكەگە قابىلەتتى جاسامپاز تۇلعا. ەكىنشىدەن, الدىنا ناقتى ماقساتتار قويىپ, سوعان ۇمتىلاتىن پراگماتيك ءارى رەاليست. ۇشىنشىدەن, ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى نىعايتىپ, ۇلتىنىڭ دامۋىن تەجەيتىن بارلىق نارسەلەردەن باس تارتاتىن ادام. تورتىنشىدەن, ءبىلىمنىڭ سالتانات قۇرۋىن ەڭ ماڭىزدى ءىس سانايتىن, جاھاندىق ءبىلىمنىڭ شىڭىنا شىققان جان. بەسىنشىدەن, تەك ەۆوليۋتسيالىق دامۋ عانا حالقىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىنىن جاقسى تۇسىنەتىن سانالى ازامات. التىنشىدان, ول – ءتۇرلى تىلدەردى مەڭگەرگەن, الەمنىڭ ۇزدىك تاجىريبەلەرىن الۋعا جانە زامان تالاپتارىنا ساي وزگەرۋگە قابىلەتتى, سانا-سەزىمى اشىق ادام», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
بۇل – بۇگىنگى زامانعى ۋاقىت تالابى. ەلباسى ايتقان قازىرگى زامان ادامىنا قاجەتتى قاسيەتتەردىڭ قاي-قايسى دا وتە ماڭىزدى. مۇنداعى ەڭ باستى ماسەلەنىڭ ءبىرى – حالىقتىڭ ۇلتتىق كودىن ساقتاۋ جايى. ءتىل, ءدىل, ءداستۇر-سالت, ۇلتتىق مىنەز, وزىمىزگە عانا ءتان حالىقتىق قاسيەت-قۇندىلىقتارىمىزدى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ دامىتۋ – بۇل انىق باعىتتى, ايقىن جوسپاردى تالاپ ەتەتىن ۇزاق مەرزىمدى اۋقىمدى جۇمىستار.
ەلباسى بۇل رەتتە اتقارىلۋعا ءتيىستى ناقتى جۇمىس باعىتتارىن دا ايقىنداپ بەردى. ەگەمەن ەلىمىزدىڭ شاڭىراعى بەكي ءتۇسۋ ءۇشىن ۇلى دالا ەلىندە تاعدىر قوسقان ەتنوس وكىلدەرىنىڭ ىنتىماق-بىرلىگى, سونىمەن قاتار, قازاقستانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى مەن ونىڭ الدىنداعى جاۋاپتى ازاماتتىق سەزىمىنىڭ, ماقتانىشىنىڭ جوعارى بولۋى اسا قىمبات. سوندىقتان دا ازاماتتىق بىرەگەيلىك پەن ءبىرتۇتاس ۇلت ماسەلەسى دە سول تىلەكتىڭ, نيەتتىڭ بىرلىگىنەن, تازالىعىنان تۋىنداپ جاتاتىن تابيعي پروتسەسس بولۋى ءتيىس. مۇنى ءبىز قازىردىڭ وزىندە جاقسى سەزىنىپ ءجۇرمىز.
قازاق جەرىندە باقىتىن ەڭبەكتەن تاۋىپ, ەلدىڭ ىرىس-نەسىبەسىن ارتتىرىپ, ۇلتتىق تۇتاستىقتىڭ جارقىن ۇلگىسى بولىپ جۇرگەن ادامدار قانشاما! مۇنداي جاندار شارۋاشىلىقتىڭ, بيلىكتىڭ بارلىق سالاسىندا دا بار. ولار اعىنان جارىلىپ, قازاقستاندى ءوز وتانى سانايدى, قيىن-قىستاۋ ۋاقىتتا پانا بولعان قازاق حالقىنا ريزاشىلىق سەزىمىن ەش جاسىرمايدى. مىنە, وسىنداي تازا نيەت پەن تىلەكتەن قازاقستاندىق ۇلتتىق بىرەگەيلىك تۋىندايدى. مۇنى ءاربىر ەتنوس وكىلى جاقسى تۇسىنەدى. بۇگىندە مەملەكەت تاراپىنان ولاردىڭ جان-جاقتى وركەندەۋىنە بارلىق مۇمكىندىكتەر جاسالىپ كەلەدى. «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» قاتارىنان ەلىمىزگە ماقتانىش بولاتىن, ۇلگى تۇتاتىن وزگە ەتنوس وكىلدەرىنىڭ دە بولۋى زاڭدىلىق بولىپ سانالادى.
سول سەبەپتى رۋحاني جاڭعىرۋ باعىتتارىن جۇزەگە اسىرۋدا قازاقستاندا تۇراتىن وزگە ۇلت وكىلدەرى ءبىرتۇتاس بولىپ بىرىگىپ, ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارا جۇمىلا كىرىسۋ قاجەتتىگىنە ەلباسى باسا نازار اۋداردى.
تاريحى تەرەڭگە تامىر تارتقان جامبىل وبلىسى – بۇگىندە ىنتىماعى جاراسقان ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى بىرلەسە ءومىر كەشىپ, باقىتىن ەڭبەكتەن تاۋىپ جاتقان قۇت دارىعان ولكە. ونىڭ ءاربىر تاۋ-تاسىنىڭ, وزەن-سۋىنىڭ, ساي-جىراسىنىڭ سىرىن ىشىنە بۇككەن تاريحىن ءبىلۋ, زەرتتەۋ مەن زەردەلەۋ, ءسويتىپ كەيىنگى ۇرپاققا ۇلاعات ەتىپ وتىرۋ – ورتاق پارىز. تۋعان ولكەنىڭ تاريحى مەن كوركەم تابيعاتىن تەرەڭ ءبىلىپ-سەزىنىپ وسكەن جاس ۇرپاقتىڭ ەلباسى ايتقانداي, ەرتەڭ تۋعان ەلىنىڭ قادىر-قاسيەتىن باعالاي بىلەتىن شىن ازاماتى بولىپ قالىپتاسارى ءسوزسىز. سول سەبەپتى ولكە تاريحىن قازاقستاننىڭ تەرەڭ تاريحى جانە بۇگىنگى جارقىن كەلبەتىمەن ۇشتاستىرا ءبىلىپ, جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋ – رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ العىشارتتارىنىڭ ءبىرى دەپ بىلەمىز. قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىن سالتاناتىن ابىرويمەن اتقارعان جامبىل وبلىسىنىڭ بۇل رەتتە تاريحي جادىگەرلەرى مولدىعىمەن, ولاردى الەم جۇرتشىلىعىنىڭ مويىنداۋىمەن ماقتانا الادى. اقتوبە – بالاساعۇن, قۇلان, ورنەك, قوستوبە, اقىرتاس سەكىلدى 5 تاريحي-مادەني مۇرامىزدىڭ يۋنەسكو تىزىمىنە ەنۋى – ۇلتتىق ماقتانىش. ال ولاردىڭ رۋحاني جاڭعىرۋدا ورنى ەرەكشە.
جاستاردىڭ سانا-سەزىمىنىڭ قالىپتاسۋى مەن رۋحاني جاڭعىرۋى تەك وتكەندى ءبىلۋ ارقىلى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار الەم تانىعان ءبىلىم-عىلىمنىڭ قازىرگى وزىق ۇلگىلەرىن وقىپ-تانۋمەن دە ورىستەۋى قاجەت. ححV سەسسياعا قاتىسقان اسسامبلەيا مۇشەلەرى الدىندا ەلباسى «جاڭا گۋمانيتارلىق ءبىلىم» جوباسىنا تاعى دا ايرىقشا ءمان بەرە توقتالىپ, الەمنىڭ جەتەكشى تىلدەرىندەگى ەڭ ۇزدىك وقۋلىقتاردى قازاق تىلىنە اۋدارۋ وتاندىق ءبىلىمدى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى. بۇگىندە ساتىلاپ ءىس جۇزىنە اسىرىلا باستاعان ءۇش ءتىلدى ءبىلىم الۋ جايى دا الەمدىك ءبىلىم-عىلىمعا, وزىق تەحنولوگياعا جول اشپاق. رۋحاني جاڭعىرۋ تۇيىقتالۋ ارقىلى ەمەس, قايتا كەرىسىنشە سانانىڭ اشىقتىعىمەن, دامىعان وزگە ەلمەن تەڭ دارەجەلى قارىم-قاتىناس جاساي الۋمەن, جاقسىسىن تانۋ, يگەرۋ ارقىلى ورىندالماق. وزگەلەردىڭ كولەڭكەسىندە قالىپ, سوڭىندا قالماۋ ءۇشىن دە اعىلشىن ءتىلىن جاستاردىڭ ەركىن يگەرۋى قاجەت.
ەلباسى ۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتا تۇسۋدە باسقا بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندارمەن قاتار, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ دا كۇندەلىكتى, تۇراقتى جۇمىستار اتقارىپ كەلە جاتقانىنا توقتالدى.
سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسى اقپاراتتىق جۇمىستارعا ەرەكشە ءمان بەرىپ, 2018 جىلى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كوپفۋنكتسيالى مۋلتيمەديالىق پورتالىن اشۋدى, «قازاقستان حالقى» ينتەراكتيۆتى تاريحي كارتاسىن جاساۋدى تاپسىردى. «ەل يەسى – قازاقتىڭ مەملەكەت قۇراۋشى رەتىندەگى ايرىقشا ءرولىن ەسكەرە وتىرىپ جاسالۋعا ءتيىس ەلەكتروندى كارتا ەجەلگى قازاق جەرىندە سان ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرىنىڭ ۇيىسۋ پروتسەسىن كورنەكى جانە تولىق كورسەتىپ بەرەدى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە, قحا-مەن بىرلەسىپ, عىلىمي نەگىزدە وسى ينتەراكتيۆتى كارتانى جاساپ, كەلەسى جىلى «العىس ايتۋ» كۇنىنە وراي تۇساۋىن كەسۋدى تاپسىرامىن», دەدى ەلباسى. سونىمەن قاتار, بيزنەس, شىعارماشىلىق جانە عىلىمي زيالى قاۋىم وكىلدەرىن «تۋعان جەر» جوباسىنا قاتىسۋعا جانە ءوز اۋىلداستارىن قولداۋ ءۇشىن كۇش جۇمىلدىرۋعا شاقىردى.
بۇگىنگى تاڭدا ۇلتتىق سانانى جاڭعىرتۋ, اسسامبلەيا الدىنداعى مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى جۇمىستار جامبىل وڭىرىندە دە قارقىندى جۇرگىزىلىپ وتىر. وبلىس اسسامبلەياسىنىڭ حح سەسسياسىندا ءوڭىر باسشىسى 2017 جىلدىڭ جاڭا مىندەتتەرىن ايقىنداۋدا ءوز ويىن ءبىلدىردى. قوعامدىق كەلىسىم مەن ەتنوسارالىق قاتىناستى نىعايتۋعا ارنالعان ءىس-شارالاردىڭ كەشەندى جوسپارى بەكىتىلدى.
مارجان قوجاەۆا,
جامبىل وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ
ورىنباسارى, حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى
