الەم قازىر وسى سمارتفونداردىڭ دەرتىمەن كۇرەسە باستادى. بۇل ەڭ ءبىرىنشى ادام مەن ادامنىڭ قارىم-قاتىناسىن قيىنداتتى. بىلاي قاراساڭىز, الىستى جاقىنداتقان, ۆيرتۋالدى الەمدە بارىمەن جاقىنسىڭ. بىراق ەشكىممەن بەتپە-بەت كەزىكپەگەنسىڭ. ال كورمەگەن ادامنان ادام ۇيالمايدى. قانشا ۆيرتۋالدى دوس بولسا دا. بۇل قازىرگى تاڭداعى جاھاندىق ماسەلە رەتىندە قارالىپ, وعان قارسى بەينەروليكتەر دە عالامتورعا شىقتى. ۇلكەندەردىڭ ءوزى سمارتفون سيقىرىنا اربالىپ جاتقان كەزدە, بۇلدىرشىندەردىڭ كۇيى نە بولماق؟
بۇلدىرشىندەرگە ارنالعان 7 ۇزدىك سمارتفون دا ۇسىنىلدى. ارنايى بالا ساناسىنا يكەمدەلگەن. بىراق قاراپايىم حالىققا قولجەتىمدى ەمەس. اتا-انا بالاسىمەن حابارلاسىپ تۇرۋ ءۇشىن, بولماسا قاتارلاستارىنان قالىپ قالماسىن دەپ قىمبات-ارزانىنا قاراماي الىپ بەرەدى. بۇل تۋرالى اقىن امانحان ءالىم ۇلى: «سمارتفوندى جاس بالالاردىڭ پايدالانۋى تەك قانا دەنساۋلىعىنا زيان ەمەس. مورالدىق, پسيحولوگيالىق تۇرعىدان دا زالالى كوپ. ءتىپتى, كەيبىر اتا-انالار قىمبات تەلەفونداردى دا بالاسىنا ۇستاتىپ قويادى. ءالى قالىپتاسپاعان بولمىس, سانا-سەزىم قاشاندا دا يكەمگە كونگىش بولادى. جاعىمسىز جاعدايلارعا بەيىم, جاقسى مەن جاماندى ايىرا المايدى. قولدارىنا ۇيالى تەلەفون تيگەن بالالار وتە ىڭعايسىز جاعدايدا وسەدى. ينتەرنەتتەن كەز كەلگەن نارسەلەردى كورىپ, ساناسى بۇزىلادى. ونى بالا اقىل-ەسى جەتىلىپ, ايتقانىڭدى تىڭدايتىن جاسقا كەلگەندە, سونىڭ وزىندە قاداعالاپ وتىرىپ, پايدالانۋعا بەرۋگە بولادى. جالپى, ءبىزدىڭ قوعامدا بالانىڭ جاسىمەن ساناسپاۋ بەلەڭ الىپ بارادى. وڭ-سولىن تۇسىنگەن جاعدايدا عانا كوپ نارسە ايتۋعا بولادى. ونىڭ ۇستىنە ول ادەپ ماسەلەسىنە دە كەدەرگى كەلتىرەدى. اتا-اناسى سويلەپ وتىرسا, قولىنداعى تەلەفونىن شۇقىلاپ وتىرادى. بالالار ءبىر-بىرىمەن سويلەسپەيدى. جاقىندا جيەنىمە تەلەفون الىپ بەرگەن ەدىك, اكە-شەشەسى «مىناۋ اتاڭنىڭ, مىناۋ اپاڭنىڭ نومەرى» دەپ كورسەتىپ قويعان. بەس-التى جاسار بالا عوي. سودان ۇيىندە قولى بوساسا, اكە-شەشەسى كىشكەنە ۇرسىسىپ قالسا بىزگە حابارلاسادى. بۇل دا مىنەزدىڭ قالىپتاسۋىنا كەدەرگى كەلتىرەدى. بالا اتا-اناسىن تىڭداپ ءوسۋ كەرەك. سودان تەلەفونىن قايتا الىپ قويدىق. سوندىقتان ونى دۇرىس پايدالانۋدىڭ ءتارتىبىن, رەتىن قاراستىرۋ كەرەك», – دەدى.
ال بەلگىلى ءىت مامانى تيمۋر بەكتۇر سمارتفوندى ءتيىمدى پايدالانۋ اركىمنىڭ وزىنە بايلانىستى دەپ ەسەپتەيدى. «بالاعا مۇلدەم سمارتفون ۇستاتپايتىن وتباسىلار بار. «قاراساڭ قارا» دەپ بەرە سالىپ, وتىرا بەرەتىن وتباسىلار دا بار. شىنداپ كەلگەندە, بۇل جەكە گيگيەنا ماسەلەسى. كىم, قالاي ءتيىمدى پايدالانادى؟ ونى اركىم ءوزى انىقتايدى دەگەن ويدامىن. قازىر بالالارعا ارنالعان نەشە ءتۇرلى ۇيالى قوسىمشالار ۇسىنىلىپ جاتىر. بالالارعا ارنالعان باعدارلامادان كوپ نارسە جوق», دەدى ول.
راس, قازىر ۇيالى بايلانىس كومپانيالارى دا قاۋىپسىزدىك قوسىمشالارىن ۇسىنىپ جاتىر. اتا-انالار ارنايى قوسىمشالار ارقىلى بالالارىنىڭ قايدا جۇرگەندەرىن كورىپ وتىرا الادى. ينتەرنەتكە كىرە المايتىن, زياندى دۇنيەلەردى بۇعاتتاپ قوياتىن دا قوسىمشالار بار. كورۋگە بولمايدى دەگەن باعدارلامالاردى ءبىر پاپكاعا جيناپ, وعان دا كىلت ءسوز ورناتىپ قويساڭىز بولادى. وسىنداي جاڭالىقتار ۇسىنىلىپ جاتقانىمەن, قاراپايىم حالىق سونىڭ ءبارىن بىردەن قابىلداپ جاتقان جوق. قازىر ءار ۇيدە سمارت-تەلەديدارمەن, بولماسا ۇيالى تەلەفونمەن ينتەرنەت شارلاپ وتىرعان بۇلدىرشىندەر جەتەرلىك. جاس بالالاردىڭ وبالىنا قالعان ويىنداردىڭ قاۋپىنەن, ءارتۇرلى توپتاردىڭ زياندى ۇگىتىنەن وتباسىڭدى, كەلەشەگىڭدى قورعاعىڭ كەلەدى. قالاي؟
ودان شىعار جولدى حالىق ءوزى جالىققان كەزدە تاباتىن سياقتى. ال ازىرگە ءوز ەركىمەن باس تارتپاعانشا, قانشا ناسيحات ايتىلسا دا, جۇرەك كوزى اشىلماعان سوڭ, كىم قابىلداي قويادى.
ال ءسىز ءوز بالاڭىزدىڭ ۇيالى تەلەفونىن قاداعالاپ وتىراسىز با؟
باعاشار تۇرسىنباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
