مۇحيت جاعاسىنداعى موناكو
موناكو – مۇحيتتىڭ جاعاسىندا ورنالاسقان مەملەكەت. سودان بولار, پاۆيلونىن مۇحيت تاقىرىبىنا ارناعان. وعان كىرگەن بويدا سۋ استىنا سۇڭگىگەندەي كۇي كەشەسىز. ال توبەدە اينامەن قاپتالعان كولوننالار قوزعالىپ, تومەننەن تۇسەتىن پروەكتسيالىق فيلم كورسەتىلگەندە تەڭىزدىڭ استىمەن دە, ۇستىمەن دە ءجۇرىپ ءوتىپ, موناكونىڭ وزىنە ساپار شەگەسىز. ودان كەيىن ءدۇربى ىسپەتتەس قۇرىلعىلاردىڭ كومەگىمەن قالا كوشەلەرىمەن «سەرۋەندەۋگە» مۇمكىندىك بار.
موناكونىڭ تەرريتورياسى شاعىن بولعانىمەن, xالقى كوپ. بۇگىندە مەملەكەت باسشىلىعى مۇحيت ۇستىنە شاعىن قالاشىقتار سالۋ جوبالارىن ىسكە اسىرىپ كەلەدى. 1950 جىلدان بەرى سونداي ءتورت اۋقىمدى باستاما قولعا الىنعان ەكەن. ەندى تاعى ءبىر ارال ىسپەتتەس شاعىن اۋدان قۇرىلىسىن قولعا العان. «Offshore Project» جوباسىنىڭ اۋماعى 6 گەكتاردى قۇرايدى. «جوبانىڭ قۇرىلىسىن 2025 جىلعا دەيىن اياقتاۋ جوسپارلانۋدا. ونى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا ارنايى باعانالار قاعىلىپ, بەتون قۇيىلادى. سونىڭ نەگىزىندە جاڭا شاعىن اۋدان بوي كوتەرەدى. تەڭىز سۋى دا لاستانبايدى. بارلىق جۇمىستار ەكولوگيالىق تازا بولادى. ول جەردە قوناقۇيلەر, تۇرعىن ۇيلەر مەن بيزنەس ورتالىقتار سالىنادى. شاعىن ارالدىڭ اۋدانى ۇلكەن بولماسا دا, ەل ەكونوميكاسىن ايتارلىقتاي دامىتا الادى دەگەن سەنىم بار», دەيدى گيد ارداق جانتاس.
ءبىر قىزىعى, موناكونىڭ پاۆيلونىندا قازاقستاندىق ۆەلوشاباندوز الەكساندر ۆينوكۋروۆتىڭ قاراجاتىمەن قۇراستىرىلعان ۆەلوسيپەد تە تۇر. كۇن ەنەرگياسىمەن جۇرەتىن قوس دوڭعالاقتىنى موناكولىق ستۋدەنتتەر قۇراستىرىپتى.
بي مەن انيماتسيا ۇيلەسىمى
ەكسپو-2017 كورمەسىندە تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسىن ويلاپ تاپقان ەلدىڭ ماماندارى پاۆيلوندارىن تانىستىردى. يزرايل يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيا سالاسىندا كوشباسشىلاردىڭ قاتارىندا ەكەنى بەلگىلى. الايدا, «جاسامپازدىق ەنەرگياسى» تاقىرىبىنداعى ەنشىلەگەن ايماعى ايتارلىقتاي ۇلكەن ەمەس. ءبىر مەزگىلدە پاۆيلوندى 100 ادام ارالاي الادى. ەكى زالدا قوناقتارعا كوركەم مۋلتيمەديالىق شوۋدى تاماشالاۋ مۇمكىندىگى جاسالعان. «ەنەرگيا ەلى» شوۋىندا بالامالى ەنەرگەتيكاداعى يزرايلدىك نوۋ-حاۋمەن ەگجەي-تەگجەيلى تانىسۋعا بولادى.
شوۋ وتكەن عيمارات 2400 LED-شامدارمەن جانە 150 شارشى مەتر اينامەن جابدىقتالعان. مەيماندار پاۆيلونعا كىرگەن كەزدە حورەوگرافيالىق شوۋمەن كومكەرىلگەن ەنەرگيانىڭ شەكسىز اعىمى اراسىندا جۇرگەندەي اسەر الادى. مۇندا بي مەن انيماتسيانىڭ ءوزارا ۇيلەسىم تاپقانىن اڭعاراسىز. شوۋدا كوپشىلىك جاسامپازدىق ەنەرگياسىنىڭ قۇدىرەتىن سەزىنە الادى.
«يزرايل تابيعي رەسۋرستارعا باي ەمەس, بىراق بالامالى رەسۋرسقا يەلىك ەتەدى. بۇل, ءبىرىنشى كەزەكتە, ادامي رەسۋرس, ياعني وسى باعىتتا يزرايل قوماقتى ينۆەستيتسيا سالۋدا. ءبىزدىڭ بارلىق جەتىستىكتەرىمىز يزرايل ادامدارىنىڭ جاسامپاز داعدىلارىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى», دەدى پاۆيلون كوميسسارى ەلازار كوەن.
بۇگىندە يزرايلدە 200-دەن استام جوعارى تەحنولوگيالىق كومپانيا جۇمىس ىستەيدى. ولار «جاسىل» ەنەرگەتيكا سالاسىندا, ياعني كۇن, جەل جانە بيوماسسا باعىتىندا بىرەگەي شەشىمدەر جاساۋدا. تاعى ايتا كەتەرلىگى, قازىرگى تاڭدا اسا تانىمالدىققا يە تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسى العاش رەت 1959 جىلى يزرايلدە پايدالانىلعان ەدى. سوڭعى جىلدارى ولار ەلەكتر ەنەرگياسى مەن سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسىنا قوماقتى قارجى ينۆەستيتسيالادى.
تاتار مادەنيەتىمەن تانىستىردى
كەشە كورمەدەگى رەسەي فەدەراتسياسى ۇلتتىق سەكتسياسىندا تاتارستان ءبولىمى اشىلدى. سالتاناتتى راسىمگە ەل پرەزيدەنتى رۋستام ميننيحانوۆ قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى. «بۇل – الەمدىك دەڭگەيدەگى وقيعا. استاناعا كۇللى دۇنيە كوز تىگىپ وتىر. ەنەرگيا ماسەلەسى – ءومىردىڭ بارلىق قاجەتتىلىكتەرى ءۇشىن اسا ماڭىزدى. مۇندا ەڭ زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن ادىستەر جينالعان. ارينە, جوبا اۋقىمدى ءارى كۇردەلى. جارتى جىل بۇرىن وسىندا كەلگەندە, «ەكسپو-2017» ۇك» اق باسقارما توراعاسى احمەتجان ەسىموۆ ماعان قۇرىلىس پەن دايىندىق جۇمىستارىن كورسەتكەن ەدى. سوڭعى جارتىجىلدىقتا اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ بارلىعى – عاسىرلار بويى ماقتانۋعا تۇرارلىق بىرەگەي ەسكەرتكىشتى تۇرعىزعان ادامداردىڭ وراسان زور ەڭبەگى. مۇنىڭ بارلىعى قازاقستان حالقى ءۇشىن قىزمەت ەتەدى», دەدى ر.ميننيحانوۆ.
باسقوسۋدا تاتارستان مەملەكەتتىك ءان-بي ءانسامبلى ونەر كورسەتتى. سونىمەن قاتار, ينتەراكتيۆتى جانە مۋلتيمەديالىق جابدىقتار ارقىلى ون بەسكە جۋىق ءىرى كومپانيالارى تانىستىرىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا «تاتنەفت» اق, «تايف» كومپانياسىنىڭ توبى, «كاماز» كاق, «تاتەنەرگو» اق جانە قازان مەملەكەتتىك ەنەرگەتيكا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۇمىستارى بار. اپتالىق بارىسىندا «جاڭا ەنەرگەتيكا, ينۆەستيتسيالار جانە سەرىكتەستىك» اتتى كونفەرەنتسيا وتپەك.
وسى كۇنى ەلورداداعى «Family Village» قالاشىعىندا قازان حاندىعىنىڭ حانشايىمى سۇيىنبيكە اتىنداعى كوشە اشىلدى.
ەلورداعا 30 مەترلىك ورامال كەلدى
كيەۆتەن استاناعا قولدان تىگىلگەن 30 مەترلىك ورامال جەتكىزىلدى. رەكوردتى ۇزىندىقتاعى ءشالىنى ماماندار كورمە بارىسىندا وتەتىن ۇلتتىق كۇندەرى ءۇشىن دايىنداعان. ال وعان 20 كەلى ءجىپ, 30 مەتر ماتا پايدالانىلعان ەكەن. شەبەرلەر كەستەلى ورامالدى تىگۋگە ەكى اپتا ۋاقىت جۇمساپتى. الايدا, ولار ءوز تۋىندىلارىن رەكوردتار كىتابىنا ەنگىزىپ ۇلگەرگەن جوق. سەبەبى, ەكسپو-2017 كورمەسى اياسىندا وتەتىن ۋكراينا ۇلتتىق كۇندەرىندە ەڭ ۇزىن ويۋلى ماتانى جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىنۋعا اسىققان.
وكسانا ديكايا مەن ونىڭ ارىپتەستەرىنە كەستەلى ورامالدى دايىنداۋ وڭايعا سوقپاعان كورىنەدى. تىنىمسىز ەڭبەكتەنسە دە, سيممەتريالىق ويۋلارىن تىگۋ ءبىراز ۋاقىت العان. ء«بىزدىڭ شەبەرلەر ۋاقىتپەن ساناسپاي جۇمىس ىستەدى. ولار ورامالدى بيىكتىكتەن كورىنەتىندەي اۋقىمدى جانە ءداستۇرلى بوياۋ – قىزىل, قارا تۇستەردىڭ قانىق بولۋىنا اسا ءمان بەردى», دەيدى بوگدان حمەلنيتسكي فابريكاسىنىڭ شەبەرى و.ديكايا.
استانادا وتەتىن حالىقارالىق باسقوسۋدا ۋكراينالىقتار قولونەر تۋىندىلارىن عانا ەمەس, ۇلتتىق ونەرىن دە كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنادى. ۋكراينانىڭ قازاقستانداعى ۋاقىتشا سەنىمدى وكىلى ۆلاديمير دجيدجورانىڭ ايتۋىنشا, ولار ۇلتتىق مەرەكەلەرىن ەستەن كەتپەس ساتتەرگە تولتىرماق جانە قوناقتارعا كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇي سىيلايمىز دەگەن نيەتتە.
ۋكراينادان كەلگەن العاشقى دەلەگاتسيانىڭ قۇرامى 15 ادامنان تۇرادى. جازعى ماۋسىمدا كەم دەگەندە تاعى ەكى توپتى اكەلۋدى ماقسات ەتۋدە. الدىن الا بولجامدارعا سۇيەنسەك, ەكسپو-2017 كورمەسىنە ەكى مىڭنان استام ۋكراينالىق قوناق كەلەدى. العاشقى دەلەگاتسيا قايتقاننان كەيىن, ولاردىڭ قاتارى ەسەلەپ ارتۋى مۇمكىن.
اسحات رايقۇل,
«ەگەمەن قازاقستان»
