ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ: "مەنى تۇلعالار ءوسىردى"

(جالعاسى) – وي-بۋي, اياعى قيسىق ەكەن عوي, ەكى بۇتىنىڭ اراسىنان توبەت جۇگىرىپ وتكەندەي, – دەپ جاكەڭ تاعى مىرس ەتتى. وسىلايشا, قىزىعى تاۋسىلماس كۇندەر وتە بەردى. كوپ ۇزاماي مەن دە ۇيلەندىم. اعايدىڭ ۇيىندە كىشىگىرىم توي جاساپ, نەكەمىز قيىلدى. اجار ماسكەۋگە وقۋىن جالعاستىرۋعا, اسپيرانتۋراعا كەتتى. ءوزىم ەلدە قالىپ قويدىم. “تاسبوگەت” بالىق كولحوزىنىڭ ەسەپشىسى ءشارىپ كەلدى ۇيگە. كەيدە كەلىپ ۇيگە قوناتىن ەدى. ەسكىلەۋ كىسى بولاتىن. شايعا وتىردىق. شاي ءىشىپ, ەل-سەل بوپ تەرلەدى. – ءابدى, ۇيلەنىپسىڭ, قۇتتى بولسىن, كەلىن قاي جاقتان؟ – ورالدان. – وقىعان با؟ – وقىعان. – تاۋدا جۇرەتىن وقۋ, – دەدى جانىمدا وتىرعان جاكەڭ. سول كەزدە الگى ءشارىپ وقىس جاكەڭە بۇرىلىپ: – جاكە-اۋ, تاۋدا جۇرەدى دەگەنشە – كەلىن مەن بالا ۇزىلمەيتىن داۋدا جۇرەدى دەسەڭشى, – دەگەنى. اۋىل كىسىلەرىنىڭ استارلاپ سويلەۋى, وراعىتىپ, مانەرلەپ, تۇسپالداپ توگىلدىرۋى ماڭگىلىك ەسىمدە قالىپتى. ەلگە بارعاندا ىلعي جاڭاعىداي جەردە ەتەگىمدى جيناپ بايقاپ وتىرامىن. باياعىدا ورىس جازۋشىسى سەرگەي بارۋزدين باسىمىزدى قوسىپ, دوڭگەلەك ۇستەل ۇيىمداستىرىپ, “ينتەللەكت دەگەن نە؟” دەگەن تاقىرىپقا كوكەزۋ بولعانىمىز بار ەدى. سول ينتەللەكت, استارلاپ, تۇس­پالداپ سويلەۋ, كىسىنىڭ جان الەمىن كوزبەن تانۋ قۇبىلىسى – ءوزىم بىلەتىن ەل ادام­دارىندا ۇشان-تەڭىز. اۋىل شالدارى ناعىز ينتەللەكت دارەجەسىنىڭ دۇلدۇلدەرى دەپ ويلايمىن كەيدە. ءبىزدىڭ ۇرپاق قازاقى ۇلى ءداستۇردى تەل ەمگەن, قازاقتىڭ ءمايىن تىلىنە سۋارىلىپ وسكەن ەدى. بىزدەر و دۇنيەگە جاقىنبىز. شىنىمدى ايتسام, نەنى جازبايىن, قاي تاقىرىپتى المايىن – بالا كەزدەگى اسەردى تاۋىسا المايمىن. ال بىزدەن كەيىنگى ۇرپاق مۇلدە بولەك سەكىلدى. مىسالعا, ءبىزدىڭ كەزىمىزدە ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ ۇيىمىزگە قونا كە­تۋشى ەدىك; كورشىنىڭ, جەكجاتتىڭ ءۇيىن ءوزى­مىزدىڭ تورىمىزدەي كورەتىنبىز. ال بۇل كۇندە ونداي ءداستۇر ۇمىتىلعان. سول كەزدەگى ادامداردى اڭسايمىن, ساعىنامىن. ىشكى سا­رايى, بولمىسى, تولعانىسى, ومىرگە كوز­قاراسى جوعارى, بيىك سەكىلدى ەدى. ادام­دار­دىڭ ءبىر-بىرىنە كەرەكتىگى كوزگە ۇرىپ تۇراتىن. ۇجىمدىق, كورپوراتيۆتىك رۋح دەگەنىمىز وسى ما الدە! كەشەگى كەڭەس داۋىرىندە ۇساق حالىقتىڭ تىلىنە, دىنىنە, ادەت-عۇرپىنا شابۋىل ەتەك الدى. بولشەۆيكتىڭ وسىنىسىن ۇنات­پاي­مىن. ايتپەسە سول زامانمەن, بول­شە­ۆيك­پەن قازىر دە جىلاپ كورىسەر ەدىم. نارىق دەگەنىڭ يمانى جوق, جيعانى جوق تىپ-تيپىل نارسە سەكىلدى. كەيدە ءوزىمدى ەسىك-تەرەزەسى جوق ۇيدە وتىرعانداي سەزىنەمىن. تاڭ­عالاتىنىم: سول كەزدەگى تسەنزۋرا, تاپ­سىرىسپەن جازۋ, توتاليتارلىق جۇيە, ءبىر-بىرىمىزبەن سىبىرلاسىپ سويلەسۋ – قيىن بول­عانىمەن; ادەبيەتكە دەگەن قامقورلىق, با­سىلىمنىڭ تيراجى, كىتاپ ساۋداسى كە­رەمەت ەدى. جوعارعى دارەجەدە ۇيىم­داستىرىلاتىن. جازۋشىنىڭ بەدەلى, ءۇي-جايى, تەگىن جاردەم دەگەندە – شەتەلدىكتەر بۇعىپ ءسوي­لەپ قالاتىن ەدى. شەتەلدە بۇلاردىڭ ءبىرى دە جوق قوي. قورلانعانداي, تومەندەگىدەي بولىپ قالۋشى ەدى. نەگە سويتەدى دەسەم: ولاردا تۇك جوق ەكەن عوي. تاقىردا وتىرعان قا­يىر­شىنىڭ كەبى كوبىندە. اتاعى دارداي, كۇنكورىسى بالاداي. نارىققا كوشۋىمىز كەرەك شىعار. ايتسە دە بىرىڭعاي ەلىكتەمەي, سولىقتاماي, ءوز قۇندىلىعىمىزدى جويىپ الماي ابايلاپ ۇستاعانعا نە جەتسىن. باياعىنىڭ پاتشا­لارى, مىسالعا, ەكاتەرينا داڭعىل ايەل, ەلگە جاساعانى, اعارتۋشىلىق رۋحى, الىس­تى بولجاۋى ءالى كۇنگە ەستەن شىقپايدى. سول كەزەڭنىڭ پاتشالارى جان-جاك رۋسسو مەن ۆولتەر, شتراۋستى توبەسىنە كوتەرىپ, باۋىرىنا تارتىپ, ونەرىن وركەندەتۋگە قولدان كەلگەن جاردەمىن اياماعان عوي. ول پاتشالاردىڭ ەكى ءومىرى بولدى. تىرلىگىندە ەلىنە پايدا جاساۋ ارقىلى – پاتشالار ەكىنشى ءومىرىن جاسايدى. وسى ماسەلەنى ايتىپ, كەلەشەكتە ونەر­دىڭ باعىت-باعدارىن پايىمداپ پرە­زيد­ەنت­تىڭ الدىنان وتسەم دەپ ويلايمىن. ءستاليندى قانشا جەرلەپ, تاپاپ جات­قاندا – ايتەۋىر امال جوق, جارق ەتكەن ءبىر ءىسىن ايتىپ قالۋعا ءماجبۇرمىز. كيروۆتى اتقانعا دەيىن ول كىسى جانىنا كۇزەتشى ۇستامادى. قازىر ەكىنىڭ بىرىندە كۇزەتشى بار, ماڭايىنا جولاي المايسىڭ. كەشەگى كسرو كە­زىندە داۆيد كۋگيلدينوۆتىڭ جانا­زا­­سىندا سويلەگەن ءسوزىمدى ۇستىنەن قايتا قاراپ, جازىپ شىققان ەدىم. سول ءسوزىم “ليتەراتۋرنايا گازەتاعا” “گدە سەيچاس موگي­كانى دۋحا” دەگەن اتپەن باسىلىپ شىقتى. وسى ماقالاعا كوپتەگەن پىكىر ايتۋشىلار بولدى. ۇلى تۇلعالار تۋرالى ويدى قىرىق ساققا جۇگىرتىپ جازاتىن نارسەلەر بارشىلىق. 7 كەشەگى كۇندەرىمدى ەسكە السام, اۋىلدىڭ بالاسىمىن عوي, العاشقى شىعارمالارىم سول اۋىلدىڭ قاريالارىنىڭ سوزىمەن جازىلىپتى. ۇلكەندەردىڭ ءسوزى قۇلاعىما ءسىڭىپ قالىپتى. اسكەردە ەستىگەنىمىز بالاعات ءسوز, وكوپ قازۋ, قارىننىڭ قامى, باسقا ەشتەڭە جوق. پودپولكوۆنيك يساەۆ دەگەن بولدى. ءبىر اۋىز سوزىنە ءتورت-بەس بوقتىق ءسوز قىستىرماسا كوڭىلى كونشىمەيتىن ەدى. اكەم 1944 جىلى سوعىستا ءولدى. ەكى تۋعان ءىنىسىن, ءۇش نەمەرە ءىنىسىن دە سوعىس جال­مادى, وزىمەن باقانداي التى كىسىنى سوعىس ءورتى شالدى. شەشەم 1938 جىلى قايتىس بولعان. الگى اعايلاردىڭ ايەلدەرى كۇ­يەۋگە شىعىپ كەتتى. ەلگە 1947 جىلى كەل­سەم, تۇك جوق. جۇرت اش-جالاڭاش. ارال­دان 340 شاقىرىم جەردە بەلاراندا جەر ءۇي كەپەدە ءۇيىلىپ وتىر. اكەمنەن قارا قا­عاز العاندا جىلاماعان ەدىم, ەكىنشى شە­شەمنىڭ, قارىنداسىمنىڭ جۇدەۋ, جەرگە قا­راعان كەيپىن كورگەندە ەگىل-تەگىل جى­لاپپىن. اقشاعا سالاق ەدىم. ءبىر مىسال ايتايىن. “كۋرليانديا” رومانىم شىقتى. ونىڭ قانداي حيكمەتپەن شىققانىن جوعارىدا جەكە اڭگىمە ەتىپ ايتتىم عوي دەيمىن. 1950 جىلى سول “كۋرليانديا” ءۇشىن جامبىل اتىنداعى سىيلىق الدىم. سىيلىقتىڭ كولەمى – 30 مىڭ سوم. ارتىنشا 158 مىڭ سوم قالاماقى قولىما ءتيدى. بارلىعى 188 مىڭ سوم اقشا. مۇنداي اقشانى ءوڭىم تۇگىلى تۇسىمدە كورگەن ەمەس­پىن. وسى اقشانى قالاي جاراتتىڭ دەگەن ساۋال كولدەنەڭدەيدى. اۋىلعا ارقالاپ بارايىن دەپ 4ح3 مەترلىك ءبىرى جا­سىل, ءبىرى قىزىل ەكى كىلەم الدىم. ەكەۋى 3 مىڭ سوم بولدى. ءوزىم ءبىرسىپىرا كيىندىم. ەلدەگى ءۇش وتباسىنا ارناپ قالعان اقشانى قىلداي ءبولدىم. 12 مىڭ سومدى وزىمە قالدىردىم. ەلگە كەلىپ الگى اقشانى ۇلەستىردىم. اعا­يىم ءار ۇيگە ءبىر-ءبىر تۇيە ساتىپ الدى. ايەلى مالجاندى بولىپ شىقتى. كە­رەۋەت­تىڭ تۇسىنا ۇستايتىن ءۇش-ءتورت كىلەمشە, وزگە دە ۇساق-تۇيەك, ورامال, كويلەك دەيسىز بە, ايتەۋىر باياعى اقشادان تۇك قالماپتى. 1951 جىلى ماۋسىمدا ۇيلەنىپ, توي جاسايىن دەسەم سوقىر تيىن اقشا جوق. كەيىننەن ماسكەۋگە كەلىپ, وسى وقيعانى ايتسام, سولوۋحين, ەۆتۋشەنكو زامان­داس­تارىم: “بۇل جازۋشى ءبىر قاپتاي قالا­ما­قى­سىنا تۇيە ساتىپ العان”, – دەپ كەڭكىلدەپ تۇرىپ كۇلەدى. ماسكەۋدە ءتورت جىلداي وقىدىم. ەسىمدە قالعانى – ءسابيت مۇقانوۆتان ءۇش رەت, مۇسىرەپوۆتەن ءۇش رەت قارىزعا اقشا الدىم. الماتىعا قايتا ورالىپ زەينوللانىڭ ۇيىنە ءتۇستىم. اجار, كىشكەنتاي قىزىمىز, ءوزىم, وتباسىم – ۇشەۋ; زەينوللانىڭ ۇيىندە توعىز جان بار. تۇندە دالاعا شىعۋدىڭ قيىندىعى سونداي, كولدەنەڭ جاتقان بىرەۋدىڭ اياعىن باسىپ كەتپەۋدىڭ قامىن ويلاپ, قابىرعانى جاعالاپ, تۇرتىنەكتەپ ءجۇرىپ الاسىڭ. كوڭىل جەتسە – ءبارى جەتەدى ەكەن. جاس كىسىگە – دۇنيە كەڭ. “سىردىڭ سۋى كەلمەيدى سيراعىمنان”, – دەگەن ءسوز سودان قالعان. قارت كىسىنىڭ كوڭىلى – كۇيگەن تەرى. كۇندە ويانا سالىپ “كىمنەن قارىز الامىن” دەپ ويلاپ جاتامىن. كەشەگى ماسكەۋدە جۇرگەندە, بىردە, بوريس گورباتوۆتىڭ اقىلىمەن, سول كەزدەگى وداقتىڭ ەكىنشى حاتشىسى ماركوۆتىڭ الدىنا حات جازىپ كىرىپ التى ايعا شىعارماشىلىق ءىسساپار الدىم. ەسەپتەپ كورىڭىز: جۇمساق ۆاگون, ۇشاقپەن ۇشۋ ءوز الدىنا, ءار كۇندىك تاماققا 40 سوم اقشا, جاتىن جەرگە جامباسپۇل قوسىمشا تولەنەدى. قىرۋار اقشاعا قارىق بولدىم. سول اقشانى الىپ ارالعا كەلدىم. ارالعا كەلسەم نۇرپەيىستىڭ ءىنىسى شو­قى­مان شال ارەڭ كۇنەلتىپ وتىر. ۇيىندە جەيتىن تالقان دا جوق. سودان نە ىستەيمىز دەپ اقىلداستىق. الگى اعايمەن اقىلداسا كەلىپ بەلاراننان ءۇي سالايىق دەدىك. سول جىلدارى اتىمدى “كۋرليانديا” شىعارعان جوق, اۋىلداعى مەنىڭ داڭقىم كەسەك قۇيىپ ءۇي سالۋمەن شىقتى. ارالدان 340 شا­قى­رىم جەردەگى اتاقونىسىمنان, جاردىڭ باسى, ار جاعىندا تەڭىز وكىرىپ جاتاتىن قىردىڭ باسىنان بالشىق يلەپ, كەسەك قۇيىپ ءتورت بولمەلى ءۇي سالدىق. ماعان توردەن 12 شارشى مەتر شاعىنداۋ شىعارماشىلىق بولمە جاسادىق. ءۇي بىتكەن سوڭ اياڭداپ, جاعالاپ الماتىعا كەلدىم. ويلاپ قاراسام, بارىنەن قارىز العانمىن. ەندى كىمنەن قارىز سۇرايمىن دەپ قينالىپ تۇرعاندا, ەسىمە مۇقان يمانجانوۆ ءتۇستى. سالىپ وتىرىپ تاتاركاداعى ۇيىنە كەلدىم. بۇل كەزدە جازۋشى اعامىز 42 جاستا ەدى. ەكپىندەي باسىپ كەلىپ ەدىم, اعامىز ءۇيىنىڭ ءتور جاعىنداعى بولمەدە كۇركىلدەپ جوتەلىپ جاتىر ەكەن. موينىندا تۇكتى ورامال, ديۆانعا كوسىلىپ جاتىپتى. بويى سەرەيگەن ۇزىن. جوتەلىپ جاتقانىن كورىپ كوڭىلىم ءتۇسىپ كەتتى. ول كىسى باسىن كوتەرىپ الدى دا مەنى كورىپ: – ءا, باۋىرىم, امانسىڭ با؟ – دەپ كەۋدەسىن كوتەردى, ءتوردى نۇسقادى. ءوزى دە سۇيرەتىلىپ تۇرىپ كەلىپ وتىردى. – زەينوللانىڭ ۇيىندە تۇرىپ جاتىرسىڭ با؟ – دەدى. – ءيا, سول ۇيدە تۇرىپ جاتىرمىز. – ول ءۇيدا توعىز ادام ەدى عوي, بولەك شىعۋ كەرەك قوي ساعان. نەگە شىقپايسىڭ؟ – مۇقا, ونىڭ رەتى بولماي تۇر. اۋزىما جاعدايىمدى ايتاتىن ءسوز تۇسپەي توسىلىپ قالدىم. جازۋشى ەمەس پە, ىشكى سىرىمدى سەزە قويدى. – وسى ۇيدە دەنساۋلىق بولماعانمەن, اقشا جەتەدى, – دەدى جايىمدى ايتپاي-اق ءتۇسىنىپ, – 10 مىڭ ال, بەرەيىن. – 3 مىڭ جەتەدى, – دەدىم. ول كىسى جاتىپ رەنجىدى. – كەم بولعاندا 5-6 مىڭ اقشا ال, كەيىن تاعى جۇگىرمەي, – دەپ كەيىگەن كەيىپ تانىتتى. – مۇقا, ونىڭ ءمانىسى بىلاي. بۇرىننان جۇرتتان العان قارىزىم 27 مىڭ ەدى. سىزدەن 3 مىڭ السام كرۋگلىي بولايىن دەپ تۇر, قارىزدىڭ كرۋگلىيى جاقسى! جازۋشى اعامىز يىعى سەلكىلدەپ شيقىلداپ كەپ كۇلدى. سوسىن سۇراعان اقشامدى ساناپ بەردى. ۇلكەن تەرەزە, ءتورت بولمەلى ءۇي. رۇستەم جانە ماقسۇت ەسىمدى ەكى ۇلى بار. ەكى ۇلىن دا وزىنە جولاتقىسى كەلمەي, “قورادا ويناسىنشى” دەپ سىرتقا شىعارىپ جىبەرەدى ەكەن. قۇدانىڭ قۇدىرەتى دەيمىز عوي! الگى ەكى ءسابي قورادا ويناپ جۇرسە, بۇل كىسى ودەيالدى باسىنا جامىلىپ الىپ, تەرەزەگە ءۇڭىلىپ, سىرتقا قاراپ وتىرادى ەكەن. بەينە, تەرەزە الدىنا قو­ناق­تاعان تورعاي سەكىلدى. ەكى بالاعا كوزىن ءسۇزىپ, ەرتەڭدى-كەش قادالادى دا وتىرادى. ءرازيا جەڭگەمىز اس ءۇيدىڭ شارۋاسىنان ءبىر ءپاس بولىنسە بولدى جوتەلدەن جانى قى­سىلىپ جاتقان جۇبايىنىڭ كورپەسىنىڭ استىنا كىرىپ كەتىپ, تەرگە مالشىنعان كوي­لەك, دامبالىن اۋىستىرىپ شىعا­تىنىن كوزىمىز كوردى. ادال جار بولساڭ – وسىنداي-اق بول دەپ تالاي ىشتەي ريزا بولعانىمدى نەگە جاسىرايىن. كەيىن ءرازيانى كوشەدەن كورسەم جۇگىرىپ بارىپ سالەم بەرەتىنىم تەگىن ەمەس ەدى. كوپ ۇزاماي ەستىدىم – تۋبەركۋلەز ينس­تيتۋتىندا مۇقاڭ جاتىر ەكەن, جازۋشىلار كىرىپ قوشتاسىپ شىقپاقشى دەگەندى ەستىپ, زەينوللا ەكەۋمىز باردىق, ينستيتۋت قوراسىنا كىردىك. ەسىك الدىندا ىعى-جىعى ادام. كەزەگىمىز جەتىپ, شەتكى پالاتاعا ءبىز دە ەنگەن ەدىك. بولمەدە جالعىز جاتىر ەكەن. قۋ سۇيەك, كوزىنىڭ استى كوگىس, ۇستىندە قوڭىر ودەيال. باس جاعىنا كەلىپ تۇرا قالىستىق. سوندا مۇقاڭ بىلاي دەدى: – باۋىرلارىم, كىندىگىمنەن تومەنگى جاق مەنىكى ەمەس, قوش بولىڭدار. كوزىمنەن تامشى جاس شىقپايدى, قاتىپ قالىپپىن. مايداندا وپات بولعان اكەمدى ەستىرتكەن كەزدە دە كوزىمنەن جاس شىقپاعان ەدى. بايقاسام, مۇقاڭ ماعان كوزىن قاداپ جاتىر ەكەن. بەتىنەن ءسال-ءپال كۇلكى شۋاعى جۇگىرىپ وتكەندەي سەزىلدى. ەڭكەيىپ قۇلاعىمدى توستىم: “قارىزدىڭ كرۋگلىي بولعانى جاقسى”. مىنا ءسوزدى ەستىگەندە جان-دۇنيەم بوساپ قويا بەردى. جايساڭ جىگىت, وتىرىك-وسەككە جوق, پىكىرىن تۋرا ايتاتىن, جۇزىنەن كۇلكى شۋاعى ۇزىلمەيتىن. جۇرتقا جاق­سىلىق جاساسام دەپ ۇزدىگىپ تۇراتىن. كوپ ۇزاماي اياۋلى ازاماتتان ايىرىلدىق. كوڭىلىم كوشى كەتكەن جۇرتتاي قۇلازىپ ءجۇردى. ورنى تولمايتىن قايعىعا ۇشى­رادىق. 8 جۇرەگىمنىڭ تورىنە ورناعان تاعى ءبىر ازامات تۋرالى ەستەلىك ەسىمە ورالادى. جاقسى ادامنىڭ ءوزى كەتسە دە بەينەسى كوكىرەكتەن ەش جۋىلمايدى ەكەن. ول ازاماتتىڭ ەسىمى – ءىلياس وماروۆ. قىزمەتتەن بوساپ, ساۋشىلىعىنا باي­لا­نىس­تى ەمدەلمەكشى بولىپ, تەڭىز تول­قىنىندا جۇزگەن جاڭقاۋىققا ۇقساپ, 1958 جىلى كوكتەمدە الماتىعا قايتىپ ورالدى. ول كەزدە زەينوللا قابدولوۆ ورتالىق پارتيا كوميتەتىندە سەكتور مەڭگەرۋشىسى. ادەيىلەپ ىزدەپ بارىپ, جولىقتىم. ءمان-جايدى ءتۇسىندىرىپ ايتتىم. – باستىقسىڭ, بەدەلىڭ بار, مادەنيەت مينيسترلىگىنە تەلەفون شالىپ, ءبىر پەسا السايشى. ەكەۋلەپ, تەز اۋدارىپ شىعامىز. قالاماقىسىن الامىز. ىلەكەڭدى كوردىم. كوس­تيۋم-شالبارى قىرقىلىپ, كونەرىپ قالىپتى. سول كىسىگە سىيىمىز بولسىن, ەكەۋ­لەپ كوستيۋم-شالبار كيگىزەيىك, – دەدىم. زەينوللا ماقۇلداي كەتتى. ەكى-ءۇش كۇندە ءبىر پەسا الىپ, جىلدام اۋدارىپ, وتكىزدىك تە قالاماقىسىن قولىمىزعا الدىق. ەندى نە ىستەيمىز دەگەنگە تىرەلدىك. ويعا العان ماقساتىمىزدى ايتساق, ىلەكەڭ شارت اشۋلانىپ, سىيىمىزدى لاقتىرىپ, شىعىپ كەتۋى دە عاجاپ ەمەس. ۇزاق وتىرىپ ايلا-شارعى ويلادىق. ىلەكەڭە ارناپ حات جازىپ قويدىق. حاتتىڭ مازمۇنى تومەندەگىشە. “ىلەكە, ءبىر ءوتىنىشىمىز بار. سول وتىنىشكە مويىنۇسىنىپ كونەسىز. قايدا ءجۇر دەسەك تە ءماۋ دەمەي, سوڭىمىزعا ەرەسىز. سۇرامايسىز. وسى شارتىمىزدى ورىندايمىن دەپ قول قوياسىز”. ىلەكەڭ ۇستىمىزگە كەلىپ, امان-ساۋلىق سۇراسقاننان كەيىن – ازىرلەپ, الدىنا قويعان حاتتى وقىدى. كۇلدى. حاتتىڭ سوڭىنا قولىن قويدى. – بۇل نە بولدى ەكەن, – دەپ باسىن شايقادى. حاتتى وقىعاننان كەيىن قالاي ءجۇر دەسەك تە ايتقانىمىزعا كونىپ, دەگەنىمىزگە ەرىپ, نوقتالى بۇزاۋداي جۇرە بەرەدى. كيروۆ پەن پانفيلوۆ بۇرىشىندا لاۋا­زىمدى كىسىلەرگە كيىم تىگەتىن اتەلە بولاتىن. ماتەريالىن الىپ قويعانبىز. مايەر دەگەن ەۆرەي تىگىنشىسى ەلپەك قاعىپ الدىمىزدان شىقتى. ىلەكەڭدى اينالا جۇگىرىپ, مايلى ىشەكشە اينالدىرىپ, كەلەشەك كوستيۋم-شالباردىڭ ءپىشىمىن الا باستادى. “اپتا اياعىندا كيىمدەرىڭىز دايىن بولادى”, – دەدى. اقشاسى تولەنىپ قويىلعان. سونداعى ىلەكەڭنىڭ ۇلكەن باسىن قايتا-قايتا شايقاپ, بىردە قىزارىپ, بىردە سۇرلانىپ, ايتقانىمىزعا كونىپ, ايدا­ۋى­مىز­عا جۇرگەنىن ايتۋدىڭ ءوزى قىزىق. جاق­سى كورگەنىمىزدىڭ شەتى, شەگى بولسايشى سونداعى. ەكىنشى دوسىم زەينوللا قابدولوۆ بولدى. كەيىنگى كەزدە قاتتى اۋىرىپ ءجۇردى. ءبىر كۇنى ۇيىمە ادەيىلەپ ىزدەپ كەلىپ, ۇزاق اڭگىمەلەسىپ وتىردىق. ء“بارى سەندە بار, جوعىڭ جوق بولعاننان كەيىن اقىل تاۋىپ, كوڭىلىڭدى بىرلەپ شىعايىن”, – دەدىم دەپ, ءىش بوساتىپ سىرلاسقانى ەسىمنەن كەتپەيدى. قيىن دۇنيەنى تارىلتپايتىن. تار دۇنيەنى كەڭەيتىپ وتىراتىن. ءبىزدىڭ ۇرپاق – جاقسى كەزدە, جاقسى ادامداردىڭ ارقاسىندا, اراسىندا ءوسىپ-جەتىلىپ قالدىق. قالاي ۇمىتارسىڭ. ول كىسىلەردىڭ پەيىلى, ىقىلاسى اشىق كۇندەي ەدى. كىسىلەردىڭ شاراپاتى قالاي ءتيدى بىزگە. سونى دۇرىستاپ جازا الماي-اق كەلەمىن! زەينوللا سوڭعى ءبىر كەزدەسكەندە ۇزاق­تان قايىرىپ تومەندەگىشە شەشىلدى. – ءاي, ءابدىجامىل, مەن سەنەن ەرتەرەك كەتەمىن عوي. سەن كەلەمىن دەگەنشە و دۇنيەدەگى گۇلدەردى ءوسىرىپ, باپتاپ, جاي­نا­­تىپ قويامىن. سەن كەلگەندە – سول گۇلدەردى قۇشاقتاپ الدىڭنان شىعامىن, - دەپ كۇلگەنى ەسىمنەن كەتپەيدى. ءسابيت مۇقانوۆتىڭ زايىبى ءماريام اپايعا قارىزىم باستان اسادى. كوبىنە قايتسەم كوڭىلىن جىبىتەمىن دەپ ويلاپ ءجۇ­رەمىن. ەستەلىك جازسام عوي دەپ ار­مان­دايمىن. ءسوزسىز تاۋعا شىققانداي بولار ەدىم. ءوز ويىمشا: ءسابيت مۇقانوۆ 50-ءشى جىلدارى دۇنيە سالعاندا – بىربەتكەي باتىر, ەرەكشە تۇلعا قالپىندا قالار ەدى. ءومىرىنىڭ اياعىن باسقاشا ارناعا بۇرىپ جىبەردى مە دەپ ويلايمىن. 1949 جىلى ىلەكەڭ: “كازگۋ-گە ءتۇسىپ وقى”, – دەپ رەكتورى تاجىباەۆقا تەلەفون سوقتى, سويلەستى, كەلىستى. ءوزىمدى سوندا جىبەردى. رەكتوردى ىزدەپ بارسام – ءبىر شا­رۋاعا شىعىپ كەتىپتى. ول كىسىنىڭ ال­دىن­داعى حاتشىسى فيلولوگيا فا­كۋل­تەتىنىڭ دەكانىنا تەلەفون سوقتى. “ماقۇل”, – دەپ الگى دەكاندى ىزدەپ بارسام – جوق, تابا المادىم. ول كىسى ءوزىنىڭ ورىنباسارى كوح دەگەن ەۆرەيگە سىلتەپتى. ەۆرەيگە كەلىپ جولىقسام, اتتەستاتىڭ بار ما دەپ سۇرادى. مەندە قايداعى اتتەستات, الدەقاشان جوعالتىپ العام. الگى كوح قولىن ءبىر سىلتەدى دە تۇڭىلگەن سىڭايمەن: “بار, انا اۋديتورياعا! ستۋ­دەنت­تەرمەن قوسىلىپ وقي بەر”, – دەپ ءوزىمدى ستۋدەنت ساناتىنا قوسىپ, ايداپ قويا بەردى. فيلفاكقا كىرگىزىپ جىبەردى. وتىز ستۋدەنت وقيمىز. مايداننان ورالعان بەس جىگىت, قالعان وڭگە جيىرما بەسى – قىز بالا. ويپىرىم-اي, الگى قىزداردىڭ تا­قىل­داپ سويلەگەنى جەردىڭ ءتۇبىن تەسىپ جىبەرەتىندەي, ءبارى بىلگىش, ءبارى پىسىق. جىگىتتەر, انشەيىن, شولدەن كەلگەن تۇيە سە­كىلدىمىز. تۇك بىلمەيمىز. كىتاپ بەتىن اش­پا­عانبىز. كوللوكۆيۋم جاقىنداپ قالدى. كى­تاپ­حاناعا بارىپ دايىندالايىن دەپ پان­فيلوۆ پاركىندەگى كىتاپحاناعا ات ءىزىن سال­دىم. ىعىسىپ ءجۇرىپ, وشىرەتىم جەتىپ “يليادانى” الدىم. ءتۇپ جاعىنا بارىپ تىزە بۇكتىم. ۇستەلدىڭ شەتىندە ەلەۋسىزدەۋ, سەپكىل بەت, بودەنەدەي قوڭىرقاي قىز وتىر. قاسىنا جايعاسىپ, الىپ كەلگەن كىتاپتى اشايىن. وقي باستاسام-اق, قۇدانىڭ قۇدىرەتى, ميىم اينالىپ قويا بەرگەنى, ەشتەڭە تۇسىنبەيمىن. ءبىر كەزدە جەردەن جىك شىققانداي – پىسىقتاۋ جىگىت كەلىپ, الگى بودەنەدەي قىزدىڭ قاسىنا وتىرىپ “وگونەك” جۋرنالىن كورسەتىپ, انانى ءبىر, مى­نانى ءبىر نۇسقاپ, بىردەڭەلەردى بىق­سىتىپ ايتىپ, كورسەتىپ وتىرىپ, ءبىراز ۋاقىت وتە سىبىرلاسىپ سويلەسۋگە كوشتى. قىزدىڭ ويىن بولە بەردى-اۋ دەيمىن. الگى قىز مازاسى كەتتى مە, كەنەت ورنىنان تۇرىپ, ەسىككە بەتتەدى. قاراسام, سىزگە وتىرىك, ماعان شىن, بەلى قىلدىرىقتاي, بۇرىمى توقپاقتاي, قاسى-كوزى قيىلعان سىمباتتى قىز ەكەن. تالىپ تۇسە جازدادىم! ىشتەي: “قايدا قاراپ وتىر­عامىن”, – دەيمىن. قىزدىڭ سوڭىنان تۇرەگەلىپ, كىتاپتى قايىرا تاپسىرىپ بويجەتكەننىڭ ىزىنە ىلەسە مەن دە شىقتىم. ساياباقتىڭ باتىس جاعىنداعى ەسىگىنە كەلدىم. سارتىلداپ توقتاعان ترامۆايعا ەكەۋمىز قوسىلا مىندىك. سويتسەم, الگى قىز ءوزىم وقيتىن كازگۋ-دە وقيدى ەكەن, ءوزىم جاتاتىن جاتاقحانادا تۇراتىن كورىنەدى. ىزىنەن قالمادىم. جارقاناتشا جابىسىپ ءجۇرىپ تانىسىپ الدىم. سودان نە كەرەك, اقىرى ارۋ كوڭىلىنىڭ كىلتىن تاپتىم. پوشلا ليۋبوۆ!.. كازگۋ-دە, بەينە سەرۋەنگە شىققانداي, ءبىر جارىم جىلداي ۋاقىت وقىدىم-اۋ دەيمىن. بۇل كۇندەر-داعى, دەگەنىمەن, زىمىراعان پوەزشا زۋ ەتىپ وتە شىقتى. وسى تۇستا جانە ءبىر ەستەلىككە جۇگىنەيىن. “سوڭعى پارىزعا” كىرگىزبەگەن ءبىر تاراۋ بار ەدى. ءوزى جيىرما-وتىز بەتتەي. نوبايى تۇسىرىلگەنىمەن, ۆالتەر سكوتتىڭ “ايۆەنگوسى” سەكىلدى ەدى. ىلعي ازىمگە قارسى شىعىپ جۇرەتىن اققۇبا جىگىت, العىر بولعانىمەن, ادام ەسىندە قالاتىن ەشتەڭەسى جوق. تايعاناق, جىلپوس ەدى. وسىنى كىرگىزە المادىم. ەكىنشى كەيىپكەرىم – يمانجانوۆتىڭ ءپروتوتيپى ەدى. بۇل قالاي دەيسىز عوي. ايدالا, قۇبا ءدۇز. قوي سوڭىنان ەرگەن جۇدەۋ قويشى... وسى قويشىنىڭ كوڭىلدى تاسپەن باستىرعانداي قيىن ءحالىن سۋرەتتەيمىن دەپ كوپ ۋاقىتىم كەتتى. جەر-جەبىرىنە جەتكىزە سۋرەتتەمەسەم – كوڭىلىم كونشىمەيتىن اۋرۋىم بار. نەگىزگى ماقساتىم – وسى جۇدەۋ تىرشىلىكتى سۋرەتتەي وتىرىپ, ارال ماڭىنداعى ەكولوگيا قاتەرىن, تەڭىزدىڭ شەگىنىپ كەتكەنىن, ەرتەدەن قارا كەشكە جەلى ازىناپ, قۇمى سۋىرىپ تۇرا­تىن قاتال تابيعاتتى كورسەتۋ ارقىلى – وقىرمانعا قازىر ءبىز قانداي ورتادا ءومىر ءسۇرىپ ءجۇرمىز دەگەندى ۇقتىرا ءتۇسۋ ەدى. ماقساتىما جەتتىم بە, جەتپەدىم بە, بىلمەيمىن... قويشى, ايەلى ەكىقابات, ءۇش بالاسى بار. كەشقۇرىم ۇيىنە كەلسە – ءسۇتى مول ساۋ­لىعىنا ايەلى شەلەگىن الىپ جارماسىپ, ءبىر تىزەرلەپ ساۋعالى جاتىر. وسى مەزەت اسپان جەرگە تۇسكەندەي گۇرىل باستالادى. اينالا ابىر-دابىر. بەينە, دۇنيە دوڭگەلەنىپ, زاماناقىر كەلىپ جەتكەندەي كۇيگە بولەنەدى اينالا. اتوم بومباسىنىڭ سىناعى وسى بولاتىن. ايەلى ەسىنەن تانىپ جىعىلادى. سۇلاپ قۇلايدى. كۇيەۋى جۇگىرىپ جەتسە – ايەلى ساۋلىقتىڭ ساۋىرىنا با­سىن سۇيەگەن كۇيى تالىپ قالعان, ول ازد­اي تۇسىك تاستاعان. كەلەسى جىلى ءۇش با­لا­سىنان, ايەلىنەن ايىرىلادى. جاڭا تۋعان نارەستە عانا ولمەي قالادى. تاتاتىن ءدام-تۇزى تاۋ­سىلماعانى بولار. سول شالا تۋعان ءنا­رەستە وسە كەلە ەكولوگ عالىمعا اي­نا­لا­دى. الگى كەيىپكەرىم – يمانجانوۆتىڭ ءپروتوتيپى, ءوزى سونشاما جۇدەۋ, بەتىنەن بوزداعى شىعىپ كۇن كورىنەدى, جاعىنا پىشاق جانىعانداي. ايتسە دە ءسوزى ءمىردىڭ وعىنداي. ءوز ماقساتىنا جەتپەي تىنبايدى, اسا العىر, شالىمدى, مىنەزدىڭ ادامى. يت بايلاسا تۇرعىسىز ارال ماڭىنا ەكولوگ عالىم بولىپ ورالادى. ارال ماسەلەسى جونىندە وسى وڭىردە ۇلكەن ساليقالى ءماجىلىس وتەدى. ىعاي مەن سىعاي باس قوسقان ۇلكەن جينالىستا باياعى مەنىڭ كەيىپكەرىم – اسپاننان تۇسكەن بومبانىڭ الاپاتىن ايتىپ, ازون جىر­تىعىن تەرمەلەپ, دەرەك پەن دايەككە ءجۇ­گىنىپ سويلەۋگە وقتالادى. ايتسە دە, مىنبەگە شىعىپ, ىزالى ءسوزىن دەستەلەپ توگە باس­تاعان كەزدە, جوتەل قىسىپ, قالتىراپ, اق تەر, كوك تەر دەمىگىپ, سويلەي الماي قالادى. ەشتەمەگە جانى اشىمايتىن, ءمان بەرمەيتىن بىلايعى جۇرت شۋلاپ, جەر تەپكىلەپ, ءارى قاراي سويلەتپەيدى. مەنىڭ كەيىپكەرىم امال جوق مىنبەدەن ءتۇسىپ كەتەدى. ءتۇسىپ كەتكەنى قۇرىسىن ءوزىن-ءوزى ىشتەي كەمىرىپ, ءمۇجىلىپ, جالپاق دۇنيەگە سىيماعانداي سەزىنىپ, ۇيىنە قايتادى. ءوزىن-ءوزى جەردەن الىپ, جەرگە سالىپ سوگەدى. – ءسوزىمدى ايتا المادىم. ادام ەمەس­پىن. عىلىمداعى ەڭ تاماشا جاڭالىق ادامزاتتى ءوزىن-ءوزى ولتىرۋگە ءبىر تابان جا­قىن­داتادى, – دەپ ءتۇنى بويى الاسۇرىپ ۇيىقتاماي شىعادى. اياعىن جىپپەن بۇتاعا بايلاعان تورعايعا ۇقسايدى. ءوز-وزىنەن قور بولادى. مىنە, مۇقان يمانجانوۆتىڭ بەينەسىن وسىلايشا بەينەلەۋگە كۇش سالىپ ەدىم. مۇقاڭ وراتور, توگىلگەن ەمەس ەدى, سويلەسە – بەتى قاتتى ەدى; ءبىر رەت عابي­دەننىڭ “قاراعاندىسىن” سىناپ سويلەگەن ەدى, ءبىرىن-ءبىرى ولە-ولگەنشە كورمەي كەتتى. ادام دەگەن پەندە ەمەس پە. وكىنىشتىسى سول, وسى جازعانىمدى رومانعا كىرگىزبەدىم. قاسىم امانجولوۆ شاعىن دەنەلى, قانشىرداي قاتقان, شاقار, تىك مىنەز ادام بولاتىن. ءىشىپ جۇرەتىن. بىردە وداقتان شىعارىپ تاستادى. 1949 جىلدىڭ باسى بولار. وداققا كىرىپ كەلە جاتسام قارسى ۇشىراستى. ­– نۇرپەيىسوۆ دەگەن سەن بە؟ تاحاۋي كى­تا­بىڭدى وقىپتى. ونىڭ پىكىرىنە سەنەمىن. ال قۇتتى بولسىن! – دەدى دە تۇسىمنان ءوتىپ كەتتى. بىردە “يوگا” دەگەن ولەڭ جازعانىن ايتتى. بۇل ولەڭىن ەش جەردەن ۇشىراتا الماي ءجۇرمىن. بىردە كەزدەسكەندە ءۇيدى قالاي العانىن ايتىپ بەردى. “پاتەردەن پاتەرگە كوشىپ جۇرەمىن, سىعان سەكىلدىمىن دەسەم – ارتىق ايتقانىم ەمەس. ءۇي جوق, كۇي جوق. “ادەبيەت ماي­دانى” جۋرنالىنا “داۋىل” دەگەن داس­تانىم باسىلىپ شىقتى. ءسابيت ءبىر كۇنى مەنى وزىنە شاقىرىپ الدى. “ساعان ور­تا­لىق كوميتەتتەگى ءىلياس وماروۆ كەلىپ كەتسىن دەدى. وزىڭمەن سويلەسپەكشى, بۇدان بۇرىن دا ءۇش كۇن ىزدەدىك”, – دەدى... تۇرعان ۇيىمىزدەن شىعارىپ جىبەرگەن. ءۇشىنشى كۇنى دەگەندە قالا شەتىندەگى اياداي پاتەردە, سىنىق ديۆاندا, تەرىس قاراپ ۇيىقتاپ جاتقان ءوزىمدى تاۋىپ الدى. دەرەۋ جۋىندىرىپ, شايىندىرىپ ىلەكەڭنىڭ الدىنا اپاردى. ىلەكەڭ “داۋىل” اتتى داستانىما كەرەمەت تالداۋ جاسادى. ءبىر مەزەتتە: “قاسەكە, ءۇي جاعى قيىن بولىپ ءجۇر مە؟” – دەپ ساۋال تاستادى. سوندا اقىنىمىز توگىلىپ قويا بەرگەن عوي. ىلەكەڭ سول جەردە قالالىق كەڭەستىڭ توراعاسى ايباسوۆقا تەلەفون سوعادى. “سالىنىپ جاتقان ءۇي بار ما؟” – دەپ سۇرايدى. ايباسوۆ: “جالعىز ءۇي, تەمىر جول مەكەمەسى سالىپ جاتىر”, - دەيدى ايباسوۆ. ىلەكەڭ: “وسىدان كەيىن ءۇي جونىندە اڭگىمە ايتپايمىن. ءۇش بولمەلىك پاتەردى مىنا اقىن ازاماتقا بەر”, – دەپ پارمەن جاسايدى. سونىمەن ۋاقىت وتە بەرەدى. قىس ءوتىپ, كوكتەم جەتەدى. ءبىر كۇنى ىلەكەڭ اقىندى ىزدەسە – تابا المايدى, ءىشىپ كەتىپتى. دەرەۋ ايباسوۆتى شاقىرىپ الادى. ايباسوۆ كىرگەن بويدا ىلەكەڭە قولىن الا جۇگىرەدى. ءىلياس قولىن بەرمەي ۇستەلدى قويىپ قالادى. – سەن ورتالىق كوميتەتتىڭ حات­شى­سىنىڭ ءسوزىن جەرگە تاستادىڭ! وتىرىكشى ەكەنسىڭ! ايتقانىمدى ىستەمەدىڭ! – دەپ كەيىپ بەرەدى. سوندا ايباسوۆ اۋزىنا تۇسكەن ءسوزىن ارەڭ ايتىپ: – ويباي, ىلەكە, ول ءۇي ءالى بىتكەن جوق قوي, – دەيدى. – قاشان بىتەدى؟ – ءبىر جەتىدەن كەيىن. – وندا جوعالىپ كەتپەي تۇرعاندا انا اقىندى تاۋىپ الىپ, مەنىڭ ماشينەمە مىنگىزىپ ال دا سالىنىپ جاتقان ۇيگە جەت, ءۇش بولمەلى ءۇيدىڭ كىلتىن بەر! ءسوزى جەردە قالمايدى. از ۋاقىت ءوتىپ ۇلگەرمەيدى. باستىق ايتقان سوڭ جان قالا ما. الگى ايباسوۆ قاسىمدى ماشينەگە مىنگىزىپ الىپ, سالىنىپ جاتقان ۇيگە جەتىپ – جالما-جان كىلتىن تابىستايدى. ءۇي وردەرىن ءبىر ايدان كەيىن جازىپ بەرەدى. – ىلەكە, ءۇيدىڭ كىلتىن الدىم, - دەپ, مارتەبەلى حاتشىعا تەلەفون شالدىم, – دەپ اقىنىمىز سىلق-سىلق ك ۇلىپ, بولعان جاعدايدى بايانداپ بەرگەنى ءالى ەسىمدە... مىنەكەي, ىلەكەڭنىڭ شىعارماشىلىق ادامىنا, ونەرگە دەگەن قامقورلىعى ۇشان-تەڭىز ەدى. وزگەنىڭ تىرلىگىن وزىنىكىندەي ەتىپ تىندىراتىن. ادەبيەتكە جانى جاقىن ەدى. قازىر ويلايمىن: ونداي اق جۇرەك ادام ازايىپ كەتتى. ىلەكەڭ سەكىلدى تۇلعا بار ما دەگەندە – ويىما يمانعالي نۇرعالي ۇلى ورالادى. “وتىرار كىتاپحاناسى” دەگەن ايدارمەن 100 كىتاپ شىعاردى. قارجىسىن ءوزى تاپتى. الگى 100 كىتاپتىڭ نەگىزگى دەنى – حالتۋرا! بىردە يمانعاليمەن كەزدەسىپ قالىپ ماريكوۆسكي ەسىمدى ەكولوگ عالىم تۋرالى ايتتىم. بۇرىن ءۇش كىتابى شىعىپتى. ەندى “وحرانا جيۆوتنوگو ميرا” دەگەن كىتابىن جازىپ ءبىتىرىپ, شىعارا الماي ءجۇر ەكەن. جان-جانۋاردىڭ كوشەلى سەزىم-تۇيسىگى تۋرالى جوتالى زەرتتەۋ كورىنەدى. ينستينكت – قايىرىمدىلىقتىڭ كوزى دەگەن ويعا تابان تىرەپتى دەپ باجايلاپ بەرگەن ەدىم. يمانعالي سول ارادا ج ۇلىپ العانداي ءسوزىمدى ءبولىپ: – ول قايدا. ءوزىم كومەكتەسىپ, شىعارىپ بەرەيىن, ­– دەدى. مىنەكەي, يمانعالي باۋىرىمىز جاق­سىعا جانى قۇمار, ەلگەزەك, جۇرتقا ىلعي كومەكتەسسەم دەپ ەلپىلدەپ تۇرادى. ۇل­تى­نىڭ جۇرەگى جۇمساق جاناشىرى. كەشەگى كۇندەرى قيىرداعى موڭعوليا جەرىنەن كۇلتەگىننىڭ تاسىن العىزدى. جاقىندا اس­تا­نانىڭ تورىنەن “قازاق ەلى” مونۋمەنتىن تۇرعىزدى. جۇمىس دەسە – ءوزىن-ءوزى ۇمىتىپ كەتەدى, جانىپ ىستەيدى. عابيتتىڭ قالاي قارتايعانى ەسىمدە قالىپتى. حۇسني جەڭگەمىز ۇستىنە شاڭ جۋىتپايتىن. كويلەگىن تروينوي ودەكولون بۇركىپ وتەكتەيتىن. كەيىن حۇسني جەڭگەي قايتىس بولىپ... انەبىر كەلىنشەگى كەتىپ... جالعىز قالدى. ءبىر كۇنى قازىرگى قابانباي كوشەسىنىڭ بويىندا ۇلكەن گاسترونومعا كىرسەم, باسىندا قالپاق, ۇستىندە كونەتوز كوستيۋم, قولىندا قالايى بيدونى, ءسۇتتىڭ كەزەگىندە تۇر ەكەن. ۇيالتپايىن دەپ كەرى بۇرىلىپ كەتتىم... كىسى مەزگىلىندە ءومىر ءسۇرىپ, مەزگىلىندە كەتكەنى ءجون عوي دەيمىن. *** قادىرمەندى وقۋشى! ادەبيەتىمىزدىڭ ابىزى ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ اعامىزدىڭ اۋزىنان بەس كۇن بويى ۇنتاسپاعا جازىپ العان ەستەلىك-دەرەكناما وسىلاي اياقتالدى. اۋىزدان شىققان ءسوز – اتىلعان وق. ءاربىر ءسوزى, ءوزى ايتقانداي, ءمىردىڭ وعىنداي, ساقاعا قۇيعان قورعاسىنداي, بۇكپەسىز, رياسىز, ىنتا-ىقىلاسپەن شەشىلە توگىلدىرگەن اڭگىمەنىڭ ۇزىن-ىرعاسىن تۇگەل ۇسىندىق. اۋىزەكى ايتىلعان اڭگىمە عوي, قاعازعا تۇسىرگەن كەزدە قايتا ءبىر قاراپ, ىقشامداپ, جۇيەلەپ بەرۋدى دە ءجون كوردىك. وسى اڭگىمەنىڭ ءبارىن ابەڭ بىردە راحاتتانىپ ك ۇلىپ, كەيدە قاپەلىمدە مۇڭايا قالىپ, بايگە اتىنداي ءدۇر سىلكىنە وتىرىپ ءيىن قاندىرىپ ايتتى. ادەتتە سىرت كوزگە بارىنە دە بەيتاراپ قارايتىن, جۇقالتاڭ, ەلەۋسىز كىسى بولىپ كورىنەتىن داناگوي قارتتىڭ ىشكى دۇنيەسىن سونشاما اقتا­رىلعانىنا تاڭ قالاسىڭ. ونىڭ بۇرالاڭى كوپ ومىردەن كورگەن تاۋقىمەتى, جا­زۋ­شىلىق جولىنداعى ازابى مەنەن مەحناتى, شىرعالاڭى, قامقورشى اعا­لا­رىنا دەگەن شەكسىز ماحابباتى, تولعانىس-تەبىرەنىستەرى ءازىز اعامىزدىڭ كەلبەتىن ءبارىمىز بىلەتىن بيىكتەن دە بيىككە كوتەرەدى, كوز الدىڭا تۇلعالانعان ابىزدىڭ ءوزىن اكەلەدى. ادام بالاسىنىڭ ءومىر بويى اشى­لا بەر­مەيتىندىگىنىڭ ءبىر سىرى مىسالى, مىنە, وسى. ونسىز دا جاقسى كورەتىن ابەمدى وسى ءبىر سىر سۇحباتىنان كەيىن بۇرىنعىدان دا جاقسى كورىپ كەتتىم. زادىندا جازۋشى لابوراتورياسى دەيتىنىڭىز وسى بولۋ كەرەك. اڭگىمەلەرى ارقىلى ابەڭنىڭ تاينيكتەرىن اشتىق, سىرىن اقتاردىق, شىنىن ايتقىزدىق, ءسويتىپ جازۋشىنى زەرتتەگەندە ەندى اتتاپ وتە المايتىن جاڭا, قۇندى دەرەكتەردى جاريالاۋدىڭ مۇمكىندىگى تۋدى. ءبىز مۇحتار اۋەزوۆ, قانىش ساتباەۆ, ءسابيت مۇقانوۆ, عابيت مۇسىرەپوۆ, عا­بي­دەن مۇستافين, الكەي مارعۇلان, ءابدىلدا تاجىباەۆ اعالارىمىزدىڭ ءار ءتۇرلى جيىن­دارداعى ءسوزىن تىڭداپ وسكەن ۇرپاقپىز. اياۋلى مۇحاڭنان ءۇش جىل ءتالىم الدىق, ءبىر جىل ءبىر كافەدرادا بىرگە قىزمەت ىستەدىم. ءسابيت اعامىزبەن بىرلەسىپ ماقالا جازعانىم بار. الكەي اعا مەنىڭ كان­دي­داتت­­ىق ديسسەرتاتسياما تورەشى بو­لعان كىسى ءارى ۇستازىم. ءابدىلدا اعامەن ارالاس-قۇرالاس بولدىم, جاناشىرىم ەدى. عابي­دەن اعانىڭ 70 جىلدىعىنا وراي قازاق تە­لەديدارىندا 1972 جىلى ءوزىن قا­تىس­تى­رىپ, ساعاتتان استام حابار جۇرگىزگەن ەدىم. بەيسەنباي كەنجەباەۆقا, ەسماعامبەت ىسمايىلوۆقا شاكىرت بولدىم. شاحمەت قۇسايىنوۆ, زەيىن شاشكين, زەينوللا قابدولوۆ, وزبەكالى جانىبەكوۆ, عافۋ قايىربەكوۆ, مۇقاعالي ماقاتاەۆ, ساعي جيەنباەۆ اعالارىممەن دە ءجيى ارالاستىم. ءابدىلدا اعاعا, مۇقاعاليعا ارناپ كەش وتكىزدىم, ماقالا دا جازدىم. وزبەكالى تۋرالى دا بىرنەشە رەت تەبىرەندىم. دەسە دە جاقىن ىنىسىندەي كورگەن اسىل اعالارىم جايىندا ءالى دە ماندىتىپ ەشتەڭە جازا الماي كەلە جاتقانىما قىسىلامىن. ءجۇرىس-تۇرىسى, تابيعاتى, بولمىسى بولەك ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆتىڭ دە مەن ءۇشىن ءجونى بولەك. كوپتەن ارالاسپىز. سىي­لاسپىز. اعالى-ءىنىلىمىز. ەشكىمگە ۇقسا­ماي­تىن, ەشكىمنىڭ الدىندا كىشىرەيمەيتىن, باسىن يمەيتىن, ءبىر ۇناعان كىسىسىن تۋ­عا­نىنداي قادىرلەيتىن, كوڭىلى تۇسسە – كول, جىبەكتەن دە جۇمساق; كوڭىلى تۇسپەسە – ءشول, ەمەننەن دە قاتتى, جانى تازا, قاراپايىم ادام, جەتى اتاسىنان بەرى بيلىك, شەشەندىك ۇزىلمەگەن تەكتى كىسى. ءابدىجامىل – مەنىڭ اعام. وسىنى ماق­تان ەتەمىن. ءبىز ءومىر بويى ۇعىنىسىپ كەلە جاتقان جاندارمىز. وسى ۋاقىتقا دەيىن اعا تۋرالى ءبىر اۋىز ءسوز جازباعانىما وكى­نىپ ءجۇرۋشى ەم, سونىڭ دا ءساتى تۇسكەندەي. (جالعاسى بار)