قارالدىنىڭ قاراشىعى
جات جەردەن كەلگەن جىگىت ءار مۇجىقتىڭ سان سالالى شارۋاسىنا كومەكتەسىپ ءجۇرىپ, ءبىرىنىڭ قىزىنا ۇيلەنەدى. تۇڭعىشىنىڭ اتىن ءۇي تىلەگىمەن يليا (ەلكە), ەكىنشى ۇلىن شۋرا (شورا) دەپ اتاي سالادى. ءۇيى جوق, جەرى جوق ازاماتتىڭ وشارلى جانى جايلى جەر ىزدەپ قونىس اۋدارۋىنا تۋرا كەلگەندە جەرگىلىكتى ۋدمۋرت, موردۆا, چۋۆاش, چەرەميستەر اياپ: «پريشلىە ليۋدي, شلي, شلي, پريستالي», دەگەن ءسوزدىڭ ماعىناسىن تەرەڭ تۇسىنبەگەن ول ءۇشىنشى بالاسىنىڭ اتىن شلي دەپ قويادى. سىرتتا ورىن تەبۋ وڭاي ما, جىلجي-جىلجي باشقۇرتتار اراسىنا كەلىپ, ءتىلى ۇقساس ادامداردىڭ قاسىنا قوسىلعانىنا شۇكىرشىلىك ەتىپ, سوندا تۋعان ءتورتىنشى ۇلىن قۇدايبەردى, بەسىنشى ۇلى تۋعاندا جانعا بايىدىق دەپ جانباي قويعان ەكەن. قارالدى اۋلەتى – وسى شليدەن تۋعان جارىلعاپتىڭ ۇرپاعى. «وسى بەس جىگىتتىڭ شليىنەن تۋعان ۇلدارىنىڭ اتى نەگە قاراعاي, قايىڭ, بوستان, بوستانباي دەپ سۇراعاندا قاراعاي باشقۇرتتىڭ ءبىر رۋىنىڭ اتى, قايىڭ دەيتىنى قايىڭ ورمانىنىڭ ىشىندە تۋىپتى, بوستان ەمەس بوسىعان, بوسىعانباي باشقۇرت جەرىندە تۇراقتاي الماي جۇرگەندە كورشىلەردىڭ بوسىپ كەلگەندەر دەگەنىمەن اتاي سالعان, ال شۋاش پەن شەرمىش بايبىشەدەن تۋعان. توركىنىنىڭ اتىن ساقتاۋ ءۇشىن بالالارى ناعاشىلارىن ءبىلىپ ءجۇرسىن دەپ ايەلدەرى قويىپتى. ال ءبىزدىڭ رۋدىڭ قاز اتالۋى اجەلەرىمىزدىڭ قۇس, باۋ-باقشا سالعان داعدىسىن تاستاماۋى رۋدى قاز اتاندىرعان كورىنەدى, دەپ اجەسى شەگەتايدىڭ ايتاتىنىن جازادى داناش اپاي.
قارالدىنىڭ اكەسى جارىلعاپ بولسا, قارالدىمدى اياقتاندىرامىن, بىراق ۇلىما تەنتەك قىز كەرەك, ايتپەسە بالام مومىن, ۇرپاعىم قوي اۋزىنان ءشوپ المايتىن ىنجىق بولادى دەپ اتىراپتان كىمدە قانداي قىز ءوسىپ كەلەدى دەپ كوز تىگىپ جۇرگەندە, بىردە قوي باعىپ جۇرگەن 13 جاسار قىزدىڭ جانىنا ايالداپ ءجون سۇرايدى.
– بالام, اۋىلىڭدا قوناقاسى بەرەتىن جان تابىلا ما؟ باعىپ جۇرگەنىڭ كىمنىڭ مالى, – دەيدى.
– مال – تىستىنىكى, قىزمەت – ىستىنىكى. قوناقاسى بەرەتىن ەشكىم شىقپاسا, ءوزىم-اق اتقارامىن, – دەپ ءبىر توقتىنى وڭگەرە جونەلىپتى.
ۇيگە كەلگەندە بي اتشىسىنا: «بار, قىزعا باۋىزداتپاي ءوزىڭ سوي», – دەگەندە قىز: «ايەلدى انا دەپ قادىرلەيسىز دە, ول باۋىزداعان مالدىڭ ەتىن جەمەيسىز, وسىندا قانداي قيسىن بار؟», – دەيدى. «بولدى, بالاما بۇدان وزگە جار كەرەك ەمەس», دەپ وي تۇيگەن بي ايتتىرىلعان جەرىنىڭ باتاسىن بۇزىپ, قالىڭىن كوتەرە تولەپ, بالاسىنا سول قىزدى الىپ بەرىپتى. بارلىق ءىسى شەگەدەي مىقتى, مىقتاي ورنىقتى دەپ سۇلۋشاش اتىن وزگەرتىپ شەگەتاي دەپ قارالدىعا الىپ بەرەدى. شەگەتاي ءارى ءانشى, ءارى اقىن, وعان اقىلى مەن ورلىگى قوسىلعان ەرەكشە جان بولىپتى. ال بايقادام اۋلەتىنىڭ ونەرگە جاقىندىعى وسى شەگەتاي اجەمىزدەن كەلگەن, دەيدى تورعايلىقتار.
قارالدى مەن شەگەتايدان تۋعان بايقادام وتە زەرەك بالا بولىپ ءوسىپ, 1891 جىلى تورعاي ورىس-قازاق ەكىجىلدىق ۋچيليششەسىن بىتىرگەننەن كەيىن ۋەزدىك باسقارمادا ەسەپشى جانە كوشىرمەشى بولىپ ىستەپ, ارتىنا يگىلىكتى مول ىستەر قالدىرعان زامانىنىڭ وزىق تۋعان ايتۋلى جانىنىڭ ءبىرى بولادى. تورعايداعى بايقادامنىڭ ءۇيى سول كەزدەگى ساۋلەتتى عيماراتتاردىڭ ءبىرى عانا ەمەس, زيالىلاردىڭ باسىن قوساتىن, ءۇيىنىڭ اۋماعىن دالا تەاترىنا اينالدىرعان, كەشكىلىك بايقادام اۋلاسىنان شىققان بايان مەن دومبىرا, ماندولينا ءۇنى حالىقتى مۇندا كەلىڭدەر دەپ شاقىرىپ تۇراتىن قاسيەتتى ورىننىڭ بىرىنە اينالادى. تورعايعا جەر اۋدارىلىپ كەلگەنى بار, ارنايى جۇمىس اتقاراتىن ورىس وقىعاندارىمەن قاتار احمەت بايتۇرسىنوۆ, مىرجاقىپ دۋلاتوۆ, ءالىبي جانگەلدينمەن سىيلاس بولعان قارالدىنىڭ قاراشىعى − بايقادامنىڭ ەلىنە بەرگەنى كوپ جان. بىراق اڭگىمە ونىڭ ونەرلى ۇرپاعى – باقىتجان بايقاداموۆتىڭ بيىلعى جىل 100 جاسقا تولۋىنا بايلانىستى ءوربيتىن بولعاندىقتان, ونەر باستاۋىنىڭ قايدان شىققانىنا نازار اۋدارعاندى ءجون كوردىك.
وسى اۋلادا ورىس تىلىندەگى پەسالار قازاقشا اۋدارىلىپ, سپەكتاكل قويىلعانى تۋرالى «ايقاپ» جۋرنالىنىڭ 1914 جىلعى سانىنىڭ بىرىندە جاريالانعان. بۇل ۇيىرمەنى بايقادامنىڭ ۇيىندە تۇراتىن سەركە قوجامقۇلوۆتىڭ جەزدەسى مۇعالىم مۇقاش باسقارىپ, سول جىلدارى وقۋ ىزدەگەن بالا سەركە جەزدەسىن ساعالاپ بايقادامنىڭ ۇيىندە تۇراقتايدى. كەيىننەن سول كەزدە قويىلعان ويىندارىن ەسكە العاندا بايقادامنىڭ جارى, باقىتجاننىڭ اناسى ءۇرزيپا: «ساحنا سىرتىنان كەتپەۋشى ەدىڭ, اقىرى ساحنا تورىندە قالدىڭ-اۋ», دەيدى ەكەن. سەركە اعا بولسا: «سىزدەردىڭ ويىندارىڭىز اياقتالا بەرگەندە, ۇيگە جۇگىرىپ كەلىپ, ساماۋرىن قويىپ, كۇتىپ وتىراتىنمىن, مىنا بوقمۇرىن قىزىڭدى ارقالايتىنمىن», − دەپ ماعان كۇلە قاراۋشى ەدى, دەيدى دانابيكە اپاي.
ۇكىمەتتىڭ جۇمىسىن اتقارا جۇرە ماڭايىنىڭ قامىن ويلاعان بايقادام ەلدى-جەردى ەمۋگە ۇيرەتۋگە دە كۇش سالادى. ءتىپتى, سول ويمەن جاقىن ءبىر ءىنىسى بولانعا ەلگە باقشا سالۋدى كورسەتسىن دەپ جەر اۋدارىلىپ كەلگەن ورىستىڭ مارفا اتتى قىزىنا ۇيلەندىرەدى. تورعاي ۋەزىندەگى 1920 جىلى وتكەن كەڭەستىڭ I سەزىندە قارالدين كوممۋنالدى جانە ارتەلدىك شارۋاشىلىقتار قۇرۋدى ۇسىنادى. ونى ءوزى باستاپ قۇرىپ, 1921-22 جىلدارى اشتىق ورىن العاندا بايقادام قۇرعان كەنجەتاي ارتەلىنەن ءبىر ادام شەتىنەمەپتى. كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ قارالديننىڭ ەلى ءۇشىن اتقارعان قىزمەتىنىڭ ءبارىن ءتىزىپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس. تەك ونىڭ «رەسپۋبليكاداعى سۋلاندىرۋ جۇيەسىنىڭ العاشقى ءىزاشارى» دەلىنۋىنىڭ ءوزى ءبىراز جايدى اڭعارتسا كەرەك.
«بايقادامنىڭ بەس باقسىسى»
بايقادام اۋلەتىن ونەردەن كەندە قىلماعان. بايقادام «حالىق جاۋى» اتانىپ, ۇستالىپ كەتسە دە كەزىندە سانكت-پەتەربۋرگتەگى بەستۋجەۆ كۋرسىن تامامداعان, ورىس, فرانتسۋز تىلدەرىن مەڭگەرگەن ونىڭ جارى ءۇرزيپا تولەبايقىزى 7 بالا شەتىنەپ كەتكەننەن كەيىن زارىعىپ بارىپ تۇرعان ۇلكەن قىزى دانابيكەمەن بىرگە بالالارى باقىتجان, رايىمبەك, ارىستانبەك, ايسۇلۋ, كۇنسۇلۋ, مۇراتتىڭ ونەرگە دەگەن قۇشتارلىعىن قولىنان كەلگەنشە دەمەپ وتىرادى. جابىعىپ, جەتىمدىك پەن جەسىرلىكتىڭ تاۋقىمەتىن تارتىپ جۇرگەندە دە سول قالىبىنان جازباي, ۇيگە كەلگەن مەيمانعا, ماڭايداعى كورشىلەرگە كونتسەرت قويىپ بەرۋىن ماقۇلدايدى. سودان ءازىلى جاراسىپ, ونەردى قۇپتاعان كورەرمەن ولاردى «بايقادامنىڭ بەس باقسىسى» اتاپ كەتەدى. سونداعى بەس باقسى − باقىتجان, ارىستانبەك, ايسۇلۋ, كۇنسۇلۋ, مۇرات بولاتىن. بۇلاردىڭ ىشىندە ونەرگە ءباسىبۇتىن دەن قويعانى –كومپوزيتور باقىتجان بايقاداموۆ پەن قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, وپەرا ءانشىسى ايسۇلۋ بايقاداموۆا.
1917 جىلى تورعايدا دۇنيەگە كەلگەن باقىتجان بايقاداموۆتىڭ كاسىبي مۋزىكادان ءوز ورنىن تاۋىپ, كومپوزيتورلىعىنان وزگە حور كاپەللاسىنىڭ نەگىزىن قالاۋى تالاي ماقالالار مەن زەرتتەۋلەر كوتەرەر جۇك ەكەنى ايقىن. العاشىندا ءتۇرلى ۇرمەلى اسپاپتاردا اۋەسقوي وركەستەردە ويناعان باقىتجاننىڭ مۋزىكا ۋچيليششەسىنە ءتۇسىپ وقۋىنا, ۇرمەلى اسپاپتان وكپەڭدى قۇرتاسىڭ دەگەن اپكەسىنىڭ ءسوزى اينىتىپ, ماتەماتيك ماماندىعىن تاڭدايدى. سول قازپي-دە وقىپ جۇرگەنىندە-اق كوركەمونەرپازدار ۇيىرمەسىن باسقارىپ, قاپان بادىروۆ, سەركە قوجامقۇلوۆ, قۇرمانبەك جانداربەكوۆتىڭ كومەگىمەن دراما ۇيىرمەسىن اشادى. ال ينستيتۋتتى بىتىرگەن سوڭ الماتى قالاسىنداعى مەكتەپتەردە ماتەماتيكادان ساباق بەرە جۇرە 1936-41 جىلدارى بايقاداموۆ قۇرعان مەكتەپ كوركەمونەرپازدارى رەسپۋبليكا كولەمىنە كەڭىنەن تانىلادى. وسىنداي حالىق شىعارماشىلىعىنىڭ ءبىر بايقاۋىندا ول ەۆگەني برۋسيلوۆسكيمەن تانىسادى. كومپوزيتوردىڭ ءوزى ءبىر ەستەلىگىندە «جاقىندا عانا قازاق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ ماتەماتيكا فاكۋلتەتىن بىتىرگەن كەزىم, ءوز ءومىرىمدى مۋزىكامەن بايلانىستىرماق ويىم مۇلدە جوق بولاتىن. اندەرىمدى تەك ءوزىم ءۇشىن شىعاراتىنمىن», دەپ جازادى. سول جولى برۋسيلوۆسكي ءبوروديندى مىسالعا كەلتىرىپ, ول حيميك بولامىن دەگەن, بىراق تاريحتا حيميك ەمەس, كومپوزيتور بولىپ قالدى, دەپ باقىتجاندى ايىنا مىندەتتى تۇردە ۇيىنە كەلتىرەتىن ەتىپ, پاتەرىندە ۇيىمداستىرعان مۋزىكالىق ۇيىرمەگە تارتادى. ال ونىڭ مۇشەلەرى احمەت جۇبانوۆ, مۇقان تولەباەۆ, قۇددىس قوجامياروۆ, بوريس ەرزاكوۆيچكە برۋسيلوۆسكي پوليفونيا, كومپوزيتسيا, وركەسترگە ءتۇسىرۋ تەحنيكاسىن ۇيرەتەتىن. سوعىس باستالعاندا الماتىعا ەۆاكۋاتسيالانعان كيەۆ كونسەرۆاتورياسىنىڭ پروفەسسورى ميحايل سكورۋلسكيدەن گارمونيا مەن پوليفونيادان ساباق الۋعا كەڭەس بەرگەن دە برۋسيلوۆسكي بولاتىن. سكورۋلسكي باقىتجاننان ۇنەمى حالىق اندەرىن ايتۋىن سۇراپ, گارمونيا زاڭدىلىقتارىن قازاق اۋەنىنمەن قابىستىرىپ, شاكىرتىنەن حالىقتىق سازداعى لادتىق ەرەكشەلىكتى قاداعالاۋدى وتىنەدى ەكەن. وسىلايشا سكورۋلسكيدەن 2 جىل ءدارىس العان بايقاداموۆ كونسەرۆاتورياعا وقۋعا تۇسەدى. بۇل ونىڭ ناعىز شىعارماشىلىقتى ومىرلىك سەرىگى ەتىپ تاڭداعانى بولاتىن.
بايقاداموۆ اتىندا
بۇگىندە باقىتجان بايقاداموۆ اتىندا ءوزى قولىمەن قۇرعان حور كاپەللاسى, ارقالىق قالاسىندا مۋزىكا مەكتەبى بار. ەگەر ەلىمىزدىڭ ونەر كوكجيەگىندە حور الەمى ءوز ورنىن الاتىن بولسا, وندا ونى بايقاداموۆسىز ەلەستەتۋ ەش مۇمكىن ەمەس. كومپوزيتور ومىربەك بايدىلداەۆ ارىپتەسى 50-گە تولعاندا: ء«ان انگە ۇلاستى. تۆورچەستۆولىق ءساتتى ساپار باستالىپ, جەكە داۋىستى حالىق اندەرى كوپ داۋىستى حورعا كوشتى. ول ارلەنىپ, ادەمىلەنىپ, نۇرلانىپ شىقتى», دەپ باعالايدى. شىنىندا دا, بايقاداموۆتىڭ ارتىندا قالعان مول مۇراسى قازاق ونەرىنە قىزمەت ەتۋىنەن جاڭىلماي كەلەدى. 200-دەن استام تۋىندى, «ايگولەك», «دومبىرا», ء«وزىڭسىڭ», «سۇيگەن ساۋلەم», «تەمىرتاۋ جاستارىنىڭ مارشى», «پوشتاشىنىڭ ءانى» سىندى قاي زاماندا دا ولمەيتىن دۇنيەلەرىنىڭ سىرتىندا مەملەكەتتىك حور كاپەللاسىن قۇرىپ, ونى جوعارى كاسىبي دەڭگەيگە كوتەرۋىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى.
جاۋعان قارداي تازالىق
كوزكورگەندەر بايقاداموۆتىڭ مەيلىنشە اقكوڭىل بولعانىن ايتادى. ءوز اپكەلەرىم − اقسىمبات پەن الما ستۋدەنت كەزىمىزدە باقام قاينەكەي جارماعامبەتوۆ اكەمىزبەن دوس بولعاندىقتان ءجيى كورەتىنبىز. بىردە سول ۇيگە بارعانىمىزدا ۆاليا جەڭگەمىز كۋرورتقا ەمدەلۋگە كەتكەن ەكەن, اياق استىنان تەلەفون شىر ەتە قالدى. تىلدەسىپ تۇرعان امانگەلدى يمانوۆتىڭ بالاسى ءشارىپ اتا بولىپ شىقتى. الدىندا عانا: – جەڭگەلەرىڭ وسىدان 5 كۇن بۇرىن مەنىڭ قارنىم اشىپ قالماسىن دەپ ءبىر قازان بورشش ءپىسىرىپ كەتكەن, قازىر سونى ءىشىپ الامىز», – دەگەن ەشتەڭە بۇكپەيتىن اعا. اياق استىنان ۇلكەن كىسى كەلەدى دەگەنگە ساستى دا قالدى. قانشا دەگەنمەن ەتتىڭ جايىن بىلەتىن اۋىل قىزىمىز, ەتتى اسىپ, قامىرىن جايىپ, تۇزدىعىن قۇيىپ بۋىن بۇرقىراتىپ الىپ كەلگەنىمىزدە قالاي بالاشا قۋاندى, باقامىز شىن كۇلەتىن, شىن رەنجيتىن, شىن قۋاناتىن. ول كىسىنىڭ بويىنان جالعاندىق تاپپايتىنسىڭ, جاسىرىنى جوق, ويىنداعىسى تىلىندە, تىلىنە سالعانى جۇرەگىنەن شىعاتىن عاجاپ جان بولاتىن, دەيدى.
قاشاندا كەڭ كوڭىلدى دارحان جاننىڭ ساياسى كوپكە جەتەدى. سوناۋ سوعىستىڭ قيىن تۇستارىندا اناسى مەن 2 ءىنىسى جانە 2 قارىنداسىمەن بىرگە تۇراتىن اياداي 2 بولمەلى پاتەرگە سكورۋلسكيدى جۇبايىمەن, قىزىمەن بىرگە الىپ كەلىپ, 3 جىلداي سايا بولۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرە مە؟ ال قىتايدىڭ اتاقتى كومپوزيتورى سي سينحايدى قايدا بارارىن بىلمەي تەاتردا قونىپ جۇرگەنىن كورىپ, داناش اپايدىڭ ۇيىنە اپارىپ ورنالاستىرۋى شە؟ وسىلايشا وزگە ۇلت وكىلدەرىنە پانا بولۋى ولاردىڭ كوڭىلىندە قازاق حالقىنا دەگەن قۇرمەتتى تۋدىرىپتى. قۇرقىلتايدىڭ ۇياسىنداي شاعىن 2 بولمەدە 9 جان بىرگە تۇرىپ, ءبىر قازاندا پىسكەن استى ءبولىپ جەپ, تار بولمەلەردى بالاداي پاك كوڭىلدى بايقاداموۆتاردىڭ دارحان پەيىلدەرى كەڭەيتىپتى.
ۆالەنتينا – ۆاليا جەڭگەي
«حالىق جاۋىنىڭ» بالاسى دەگەن ۇرەيلى اتتى ارقالاپ شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋ, قيىندىقتارعا جاسىماي, تۋرالىعىن ايتا ءجۇرىپ ءومىر ءسۇرۋ وڭاي جۇك ەمەس. 1941 جىلى سوعىس باستالعاندا ءوزى سۇرانعان باقىتجاندى «حالىق جاۋىنىڭ» بالاسىسىڭ دەپ اسكەرگە قابىلداماي, ال ءىنىسى رايىمجاندى «جاۋلاردىڭ» بالاسىنان ىرىكتەلگەن «ايىپتىلار باتالونىنا» الادى.
بايقادام الاشورداشى رەتىندە ۇشتىك ۇكىمىمەن اتىلعاندا ساسقان ءۇرزيپا ونىڭ ەكى ۇلى – رايىمبەك پەن ارىستانبەكتى ءوز اكەسىنىڭ اتىنا تولەباەۆ ەتىپ جازدىرادى. ءالى كۇنگە ولاردان تاراعان ۇرپاق باباسىنىڭ اتىن الماي, ناعاشىسىنا جازىلىپ جۇرسە, قىزىلورداعا وقۋعا كەتەردە ەل اقساقالدارىنىڭ كەڭەسىمەن باقىتجان شەشەسىنىڭ اتىمەن ءۇرزيپين بولىپ اتتانادى, تەك كەيىننەن ءالىبي جانگەلديننىڭ كومەگىنىڭ ارقاسىندا تەگىن قايتارىپ الادى.
سوعىستىڭ قان قاسابى ازاماتتاردى جۋساتىپ جاتقاندا قازاقستاندا «حالىق جاۋلارىمەن» كۇرەس ءالى دە جالعاسىپ, قاجىم جۇماليەۆ, ەرمۇحان بەكماحانوۆ, جۇماعالي ساين ءىستى بولىپ, ءۇرزيپا انا بالامنان ايىرىلىپ قالامىن با دەگەن ۇلكەن ۋايىمدا جۇرەدى. ال باقاڭ بولسا ءوزى باسقاراتىن ۇجىمدارمەن كونتسەرت قويىپ, كۇن-ءتۇن دەمەي, ۇيقى كورمەستەن جۇمىسىنا بەرىلەدى. بىردە ۇجىممەن ماسكەۋگە بارىپ, ونداعى ءاربىر زاۋىت, فابريكالارعا كونتسەرت بەرىپ ءجۇرىپ گەنەرال پانفيلوۆتىڭ قىزىمەن تانىسادى. تانىستىقتىڭ دوستىققا ۇلاسىپ, ودان ءۇي بولۋ تاريحى ۇزاق. بىراق ۆالەنتيناعا: «مەنىڭ بالامدى جاقسى كورەسىڭ بە؟» – دەپ كابينەتىنە بارىپ سۇراق قويىپ, ودان: «كىم سۇيمەيدى ونداي جىگىتتى, قىزداردىڭ ءبارى سۇيەدى», – دەگەن جاۋابىن العان سوڭ: «ەگەر باقىتجاندى سۇيەتىنىڭ راس بولسا, وندا بىزبەن بىرگە تۇراسىڭ. ءبىزدىڭ وتباسىنىڭ ۇلكەن ەكەنىن كورىپ ءجۇرسىڭ, بىزبەن بىرگە تۇرىپ, ءبىز نە جەسەك, سونى جەيسىڭ. بارلىق نارسە ورتاق بولادى, مەنىكى, سەنىكى دەگەن بولمايدى, ەڭبەكاقىنى دا ورتادان جۇمسايمىز», – دەپ شارت قويىپ قولىنا كەلىن ەتىپ ءتۇسىرىپ, كەڭ كوڭىلدى, سالماقتى, كورگەندى ۆالەنتينانى سۇيىكتى كەلىنى ەتىپ تاڭداعان ءۇرزيپا شەشەمىزدىڭ ءوزى بولاتىن.
شىنىندا, ۆاليا جەڭگەي وتە كەڭ بولادى. ءتىپتى, ەنەسى قايتىس بولعاننان كەيىن ۇيلەرىندە جاتىپ وقىعان قايىناعاسى بيماعامبەتتىڭ بالاسى قورعانبەككە سول ءۇيدىڭ اقشاسىن ۇستاتىپ قويادى. كۇنىمجان اپايدىڭ ايتۋىنشا, ۆاليا جەڭگەي – «حالىق جاۋىنىڭ وتباسى» دەگەن جامان اتتان قورعاپ, بايقاداموۆتار اۋلەتىنە دەگەن ساياسي كوزقاراستى وزگەرتكەن, باقىتجاننىڭ جولىندا اتقارىپ وتىرعان ۇلكەن قىزمەتىنەن باس تارتىپ, ەنەسىنە بەرگەن ۋادەسىن اق ادالىمەن, بار پەيىلىمەن اتقارعان جان.
ماقالانى جازۋ بارىسىندا اۋلەت تاريحىن ءبىراز اۋدارىستىردىم, ءبىراز جايعا قانىعىپ, الدەبىر زاڭدىلىق ساقتالعانىن دا باعامداعاندايمىن. قازاقتىڭ تەككە ءمان بەرۋى تەگىن بولماسا كەرەك. باقىتجان بايقاداموۆتىڭ گەنەرال پانفيلوۆتىڭ قىزىنا ۇيلەنۋىنەن سوناۋ كەدەل بابا سالعان ءىزدىڭ جالعاسىن تاپقانى ما. ال جارىلعاپ ءبيدىڭ تاڭداۋى ەش قاتە بولماي شەگەتايداي ءانشى, اقىن انادان ونەرلى ۇرپاق تاراپ, ۇلت مادەنيەتىنە ولجا سالىپتى. قارالدىنىڭ قاراشىعىنان تاراعان تەكتى اۋلەتتىڭ بەرەرى تاۋسىلماسىن دەگەن نيەتپەن ماقالانى تامامداعاندى ءجون كوردىم.
انار تولەۋحانقىزى,
"ەگەمەن قازاقستان"
