تۇرك حالىقتارى مۇنداي سىپاتتاعى رۋحاني جەتەكشىلەرىن ابىز دەپ ايشىقتاپ اتاعان. الاش جۇرتىن تاريحتىڭ تالاي بۇرالاڭ, تۇماندى جولدارىندا, نەبىر شاڭدى جورىقتاردا اداستىرماي العا ءسۇيرەگەن تەگەۋرىندى تۇلعالار قوبىز ۇستاپ, تولعاۋلارىن ءتۇمەن ساربازدىڭ الدىندا تولعاپ, تولاعاي ەرلەردى قاھارماندىققا, بىلىكتى بيلەۋشىلەردى دانالىققا ۇندەگەن, بولاشاقتى بولجاپ, حاندارعا كەڭەس ايتىپ, ەلدىڭ جارعى-جاساسىن جاساقتاعان, حان مەن حالىقتىڭ اراسىنا التىن كوپىر بولعان. ەستە جوق ىقىلىم زامانداردان باستاۋ الىپ, ەلمەن بىرگە ەسەيگەن ابىزدار لەگىنىڭ بىزگە ءمالىم كوشباسشىسى تونىكوك ەكەنى بەلگىلى.
كۇڭىرەنىپ كۇن تۇبىنە جورتاتىن باتىرلارعا جول سىلتەگەن دانا تونىكوك ۇلى دالانىڭ ۇرپاعىنا ايدان انىق, كۇننەن نۇرلى, ءاماندا جىگەر بەرەتىن تالماس قانات سەكىلدى. ماڭگىلىك ەل مۇراتىن جانىنا جالاۋ ەتكەن بۇگىنگى جاس بۋىن «كۇندىز وتىرمادىم, ءتۇن ۇيىقتامادىم, قارا تەرىمدى توكتىم, قىزىل قانىمدى اعىزدىم, تۇرك ۇرپاعى ءۇشىن» دەگەن ۇراندى جاتقا ايتادى, جاراۋ اتقا ءمىنىپ, مۇزداي ساۋىت كيىپ, جالاۋلى نايزا كوتەرگەن بابالار رۋحىنان ماڭگىلىك قۋات الادى. بۇل – تاۋەلسىزدىك جەمىسى, تاۋەلسىزدىككە جەتۋ جولىندا كۇنى بۇرىن تاۋەلسىز سانانى, رۋح بوستاندىعىن حالقىنا سىيلاپ ء ۇلگەرگەن قازاق مادەنيەتىنىڭ مارقاسقالارى, الدىڭعى بۋىن التىن ءداۋىرىمىزدىڭ القالى زيالىلارىنىڭ توككەن تەرى, ەككەن ءدانىنىڭ ماۋەسى ەكەنى ايدان انىق.
توقتاۋسىز اينالعان ءداۋىر دوڭعالاعىمەن بىرگە ءداستۇر دە جالعاسا بەرەدى. بۇگىندە سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە كەلگەن, ورحون مۇرالارىن زەرتتەۋدە ولجا سالىپ, قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحىن ون عاسىرعا ىلگەرى جىلجىتقان, تونىكوك سىندى ءبىلگەنىن بىلىكتىلىكپەن زەردەلەپ, قارا تاسقا قايتا ءتىل بىتىرگەن عۇلاما, جامبىل جىراۋدىڭ رۋحىمەن سىرلاسىپ, كەمەل كەنەننىڭ باتاسىمەن كوگەرگەن, ءتاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ كەرەگەسىن كەرىسىپ, شاڭىراعىن كوتەرىسكەن ۇلت قايراتكەرى, ازاتتىقتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا ەلباسىنىڭ جانىنان تابىلعان قازاق مادەنيەتىنىڭ قارانارى, عۇلاما عالىم مىرزاتاي اعا جولداسبەكوۆتى سول كەشەگى ابىزداردان قالعان سارقىت, مىڭ جىلدىق كەرۋەنگە كۋاگەر جولاۋشى دەپ ايتا الامىز.
كەڭەستىك كەزەڭدە ەلىمىزدىڭ تاريحىن ءارحيۆتىڭ شاڭ باسقان تۇكپىرىنە قاماپ, تىلگە تۇساۋ, رۋحقا كىسەن سالعان ءزىلماۋىر كەزدە حالىقتى ماركسيزم-لەنينيزمنىڭ قىزىلكومەش داڭعازا ۇرانىنان ەمەۋرىنمەن اراشالاپ, تەگەۋرىندى مىنەز كورسەتكەن, رۋحى قۇلدىراعان الاشقا قارلىعاشتاي قاناتىمەن سۋ سەپكەن قامقورشى ەل اعاسى, قاراعايداي قاسقايعان ابىزدار بولدى. بۇل – ەلىن «اباي جولىنا» شاقىرعان ۇلى مۇحتار اۋەزوۆ, كەزبە كوشپەلىلەردە قازىنالى قالا, ءوزگەشە وركەنيەت بولعانىن ايعاقتاعان اكادەميك الكەي مارعۇلان, حان كەنەنىڭ رۋحىن ءتىرىلتكەن تاريحشى ەرمۇحان بەكماحانوۆ, ەجەلگى ادەبي جاۋھارى بار تامىرلى ەل ەكەنىمىزدى دالەلدەگەن پروفەسسور بەيسەنباي كەنجەباي ۇلى باستاعان ۇلتىمىزدىڭ ار-نامىسى ءىسپەتتى كەمەل كەمەڭگەرلەر كەرۋەنى ەدى.
سولاقاي ساياسات ۇستەمدىك قۇرعان سول تۇستا ورحون-ەنەسەي مۇرالارىن, التىن وردا ءداۋىرىندە حاتتالعان ەجەلگى ادەبيەت ءۇلگىلەرىن كەيبىر عالىمداردىڭ ءوزى جاتىرقاعان, توسىرقاپ, ۇركە قاراعان كەزدەر بولعان. وسىنداي تاريحقا دەگەن قاساڭ قاعيدا, مادەني مۇراعا دەگەن ىزعارلى كوزقاراس, سىرەسكەن مۇزعا اينالعان قاتە ۇعىم-ءتۇسىنىگىمىزدى تۇزەتۋ الدىڭعى بۋىن زيالىلارىمىز ءۇشىن وڭايعا سوقپاعان. ۇلتتىق ءتول مادەنيەت ابدەن جۇتاڭ تارتىپ, اتا دىلىنە, انا تىلىنە الاپات اپات تونگەن تۇستا الىس عاسىرداعى تۇرك رۋحىن شىراق ەتىپ, الاشتىڭ نامىسىن وياتۋ ۇلكەن ەرلىككە پارا-پار ەدى. ەلدى ەلەڭ ەتكىزىپ, 1967 جىلى «مەكتەپ» باسپاسىنان «ەجەلگى ادەبيەت نۇسقالارى» حرەستوماتيا-وقۋلىق جاريالانىپ, مادەني ومىرىمىزگە ەرتە كەلگەن كوكتەمنىڭ شۋاعىنداي ەلەۋلى جاڭالىق اكەلەدى. قازاق ادەبيەتتانۋ عىلىمىن جاڭا بەلەسكە كوتەرگەن ەسەلى ەڭبەكتىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرى مىرزاتاي جولداسبەكوۆ بولاتىن. وسىلايشا عىلىمعا تۇلپار تۇياعىمەن دۇبىرلەپ كەلگەن جاس تالانت 1969 جىلى «كونە تۇركى ادەبيەت نۇسقالارى جانە ونىڭ قازاق ادەبيەتىنە قاتىسى» دەگەن سونى تاقىرىپتا اكادەميك ءا.مارعۇلان جەتەكشىلىك ەتەتىن ديسسەرتاتسيالىق كەڭەستە عىلىمي ەڭبەگىن تابىستى قورعايدى. ايگىلى الكەي حاقان ۇلى سول ماجىلىستە: «مىرزاتاي جولداسبەكوۆتىڭ ديسسەرتاتسياسى قازاق ادەبيەتىنىڭ بايىرعى باستاۋلارىن اشقاندىقتان, بۇل جۇمىسقا دوكتورلىق اتاق بەرۋ كەرەك» - دەپ, زەرتتەۋگە اسا جوعارى باعا بەرەدى. بۇل وقيعا – بايىرعى بابالار مۇراسىنىڭ تاريح قويناۋىنان وتانىمىزعا قايتا ورالعان جۇلدىزدى ءسات ەدى.
تۇعىرلى ەڭبەگىنە تاريحي-سالىستىرمالى ءادىستى تىرەك ەتكەن جاس زەرتتەۋشى «تۇرك حالىقتارى ءوز ادەبيەتىنىڭ تاريحىن بەرتىندەگى ۇلت بولىپ قالىپتاسقان شاقتان ەمەس, ءبىرگە ءجۇرىپ تىرشىلىك ەتكەن ءبارىمىزگە ورتاق ءداۋىردەن باستايدى. بۇل ابدەن زاڭدى. حV عاسىرعا دەيىنگى جاسالعان ادەبي شىعارمالار مەن اقىن-جازۋشىلار تۇرك حالىقتارىنىڭ بارىنە دە ورتاق بولىپ كەلەدى. ەندەشە, قازاق حالقى حV عاسىردا قۇرالدى, ودان ارگى تاريحتىڭ, مۇرانىڭ ءبارى دە بىزگە بوگدە ەكەن دەپ ءتۇڭىلىپ قاراۋعا بولمايدى. ويتكەنى, حالىق تاريحى, ءتىلى, ادەبيەتى قىسقا مەزگىلدىڭ اياسىنا سىيمايتىن, باسىنان سان مىڭ جىلداردى وتكىزىپ كەلە جاتقان تىم ۇزاق جول» دەپ جازىپ, الاش رۋحىن اسپانداتا تۇسەدى.
عالىمنىڭ تۇرك حالىقتارىنىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماعىن تۋ ەتىپ, ەلدىك پەن ەرلىكتى ۇران ەتكەن قيسىندى وي-جوسىعى كەيىنگى ەڭبەكتەرىندە دە جالعاسىن تاۋىپ,نىعايا ءتۇستى, ءبۇكىل عىلىمي-شىعارماشىلىق, قارىمدى قايراتكەرلىك قىزمەتىنىڭ التىن ارقاۋىنا, شالقار ورىسىنە اينالدى.
1986 جىلى جارىق كورگەن «اسىل ارنالار» مونوگرافياسىندا عالىم ورحون مۇرالارىنىڭ جانرلىق تابيعاتى, پوەتيكاسى, تىلدىك ورنەكتەرى, ءVىى-ءVىىى عاسىرداعى تۇرك حالىقتارىنىڭ ءومىر-تۇرمىسى, حاندىق جۇيەسى, ولاردىڭ قازاق حالقىمەن بايلانىسىن بايسالدى زەردەلەيدى. بۇل مونوگرافيا تۇركولوگيا عىلىمىنا تۇرەن سالعان سالماقتى دا ساليقالى تەرەڭ زەرتتەۋ ەڭبەك بولدى. ول كەزدە الەمدىك تۇركولوگيا عىلىمدا بۇل كەلەلى ماسەلەلەردىڭ كەيبىر سالاسى ءالى شەشىمىن تۇبەگەيلى تاپپاعان, ءپىكىرسايىس كۇيىندە داۋلى تۇرعان بولاتىن. ماسەلەن, تۇركولوگ ا.ششەرباك ورحون جازبالارىن قارا سوزبەن جازىلعان ءتۇرك قاعاندىعىنىڭ جىلناما, دەرەكتەرى, ولەڭگە قاتىسى جوق دەسە, زەردەلى زەرتتەۋشى ي.ۆ.ستەبلەۆا وسى ۇلگىلەردى تۇتاستاي پوەزياعا جاتقىزعان ەدى. جەتەكشى عالىمداردىڭ ىعىنا جىعىلماي دارا سوقپاق تاڭداعان جاس عالىم م.جولداسبەكوۆ وزىندىك كوزقاراسىن سەنىمدى دالەلدەپ, اتالمىش ەڭبەگىندە بۇل مۇراعا پوەزيا مەن قارا ءسوز ارالاس جازىلعان باتىرلىق ەپوس دەگەن انىقتاما بەرىپ, ەسكەرتكىشتىڭ جانرلىق ەرەكشەلىگىن ءدوپ باسىپ ايقىندايدى. ول كۇلتەگىن, تونىكوك جازبالارىن «الپامىس» سىندى قازاق ەپوستارىمەن سالىستىرىپ, پوەتيكالىق-ستيلدىك ۇقساستىقتارىن سالىستىرا زەردەلەپ, سالماقتى تۇجىرىمدار جاسايدى. وزىنە ءدارىس بەرگەن ۇستازى م.اۋەزوۆتىڭ «ورحون جازۋلارى دەگەن نە؟ بۇل كۇنگە دەيىن ولاردى ءتىل تاريحىنىڭ ەسكەرتكىشى رەتىندە زەرتتەپ ءجۇر. سوعان قوسا ول فولكلوردىڭ مەيلىنشە كونە ۇلگىلەرىنىڭ دە ەسكەرتكىشتەرى ەمەس پە؟ سول جازۋلاردا ەپوستىق اڭىزداردىڭ شاعىن دا ىقشام فابۋلالىق جەلىلەرى بار عوي» دەگەن وي ۇشقىنىن وبەكتەپ, سونبەس الاۋعا اينالدىرىپ, تاباندى دا باتىل عىلىمي تۇيىندەر جاسايدى. زەرتتەۋشى ورحون مۇرالارى تۋرالى ساۋلەلى وي-پىكىر بىلدىرگەن قازاق اۆتورلارىن ەرەكشە ىقىلاسپەن اتاپ ءوتىپ, كىشىپەيىلدىكتەن اينىماي, عىلىمنىڭ كۇمبەزدى سارايىندا ادەپتىلىك پەن كىسىلىك پاراساتىن تانىتا تۇسەدى. داڭعايىر ءتىلشى ق.جۇبانوۆ ورحون جازۋلارىن العاش رەت جوعارى وقۋ ورنىندا وقىتۋعا تالاپ قىلعانىن ىلتيپاتپەن اتاپ, بۇل سالاعا قاتىستى ءا.مارعۇلان, ا.امانجولوۆ, ع.مۇساباەۆ, ع.ايداروۆتاردىڭ تاريحي-ءتىلتانىمدىق زەرتتەۋلەرىنە تەرەڭ نازار اۋدارادى. ىرگەلى زەرتتەۋى ارقىلى سونى تاقىرىپقا قالام ءىزىن سالعان العىر عالىم م.جولداسبەكوۆ «شىنىندا ول ەسكەرتكىشتەردى جاساعان نەگىزىنەن قازاق حالقىنىڭ قۇرامىنا ەنگەن رۋ-تايپالار ەدى... بۇل ەسكەرتكىشتەردىڭ قاي ءتىلدە جازىلعانىن انىقتايتىن ۋاقىتتىڭ جەتكەندىگىن ۆ.بارتولد, ۆ.رادلوۆ, پ.مەليورانسكي, س.مالوۆ سىندى عۇلامالار تالاي جازعان جانە سوڭعى ەكەۋى ول جازبالاردىڭ ءتىلى قازىرگى قازاق ءتىلىنە كوبىرەك كەلەتىنىن باسا ايتقان. ءسويتسە دە, وكىنىشكە وراي, ءبىر عاسىردان استام ۋاقىت بويى زەرتتەلىپ كەلە جاتقان وسى ءبىر عاجاپ شىعارمالاردى حالقىمىزدىڭ مۇراسى رەتىندە سوڭعى جىلدارعا دەيىن قازاق عالىمدارىنىڭ باتىلى جەتىپ, ەشكىم قولعا الا قويماعان», دەپ عاسىرلار كەرۋەنىنەن قالعان تولاعاي جۇكتى تاۋەكەلدىك ەتىپ يىعىنا العانىن وقىرمانعا حاباردار ەتەدى.
«اسىل ارنالاردىڭ» جارىق كورۋى شىن مانىسىندە قازاق رۋحانياتى ءۇشىن كوزقۋانىش, كونە مۇرامىزدىڭ ورتامىزعا قايتا ورالۋىنا جاسالعان جارقىن قادام ەدى. كۇلتەگىن جىرىنىڭ كۇمبىرى, تونىكوك دانالىعىنىڭ التىن زەرلى ۇشقىنى حالقىمىزعا وسىلايشا تابارىك-تارتۋ بولدى. تاس بەتىندەگى ەپوستاردى قاعازدان وقۋ ارقىلى قازاق جۇرتى ءوزىنىڭ ارعى تامىرىن تاپتى, مۇقالا باستاعان ار-نامىسىن قايرادى, تۇپكى بوستان بولمىسىن تانىدى. «ەلدى حالىق ەدىم, ەلىم قايدا, كىمگە ەل-جۇرت ىزدەرمىن, قاعاندى حالىق ەدىم, قاعانىم قايدا, قاي قاعانعا كۇش-قۋاتىمدى بەرەرمىن؟» دەگەن ۇراندى جولدار بۇعاۋداعى الاشتى بوستاندىققا تالپىندىردى, ءمۇلگىگەن تاس بەتىنەن قايتادان نۇرلى ومىرگە جولداما العان جاۋىنگەرلىك جىردىڭ ايبىندى ءۇنى ءتاۋەلسىزدىكتىڭ بوزالا تاڭىندا ۇلى دالانى تەربەتىپ تۇردى.
دارىندى تۇركولوگ, جىراۋلىق ءداستۇرلى مەكتەپتىڭ زەردەلى زەرتتەۋشىسى ءھام شىراقشىسى مىرزاتاي اعا اۋدارعان «كۇلتەگىن», «تونىكوك» جىرلارى قوبىزدىڭ قوڭىر اۋەزىندەي حالىقتى بىردەن باۋراپ الدى, ناقىستى تىلىمەن, ورنەكتى كەستەسىمەن وزىنە ەلىكتىرىپ, كونە پوەزيامىزدى بايىتا ءتۇستى. بۇل تۋرالى كلاسسيك جازۋشى س.مۇراتبەكوۆ, «مىنە, «اسىل ارنالار» دا قاناتىن قاعىپ ۇشىپ شىقتى. عۇمىرلى كىتاپ! كىتاپ قانا شىعارىپ وتىرعان جوقسىڭ, تاريحىمىزدىڭ وشۋگە اينالعان بەيمالىم بەتتەرىن جاساپ وتىرسىڭ. ءالى تالاي ۇرپاق وزىڭە باس ءيىپ, العىس ايتاتىن بولادى. 26.ءىح.1986», - دەپ قولتاڭباسىن قالدىرىپ, اق ءتۇيەنىڭ قارىنى جارىلعان ساتتە اقجارما لەبىزىن ءبىلدىرىپتى.
كۇلتەگىن, تونىكوك مۇراسى قالىڭ وقىرمان قاۋىمنىڭ ءسۇيىپ وقيتىن جىرىنا اينالىپ, قادىم داۋىردەن كەلگەن قاستەرلى قازىنا ەلگە ءتول مۇراسىنداي لەزدە ەتەنە بولىپ جەرسىنە قالۋى مىرزاتاي اعانىڭ ءوزى جازعانىنداي قازاق حالقى كونە تۇركىلەردىڭ ناعىز جۇرناعى ەكەندىگىندە, سونىمەن بىرگە عالىمنىڭ قالام قۋاتى, عىلىمي شىعارماشىلىق ءادىسناماسى, ستيلدىك ورنەگى ەرەكشە تارتىمدى دا ءنارلى بولعاندىعىنىڭ ايعاعى.
ول ورحون-ەنەسەي مۇراسىن بادىزدەگەن رۋ-تايپالار جەر بەتىنەن ءوشىپ كەتپەي, قازاق اراسىندا بۇگىن دە جاساپ جاتقانىن, جۇرتىمىز كونە تۇركتىڭ زاڭدى جالعاسى, مۇراگەرى ەكەنىن باي دەرەكتەرمەن دالەلدەي تۇسەدى, ۇلى دالا مۇراسىنىڭ يەسى دە, كيەسى دە قازىرگى الاش ەكەنىن تۇجىرىمدايدى. سونىمەن بىرگە جاۋىنگەر جىراۋلار ينستيتۋتى قازاق اۋىز ادەبيەتىندە التىن وردا داۋىرىنەن جەلى تارتىپ, سىپىرادان باستاۋ الىپ, قازتۋعان, شالكيىز, اسان قايعىلارمەن جالعاستىق تاۋىپ, بەرتىنگى بۇقار, ءسۇيىنباي, جامبىلعا دەيىن ۇزىلمەي جەتكەنىن, وسى جىراۋ ءتيپىنىڭ باستاۋ ساعاسىندا تونىكوك تۇلعاسى تۇرعانىن ءداستۇر ساباقتاستىعى مەن پوەتيكالىق-ستيلدىك بايلانىستار ارقىلى ناقتىلى دالەلدەيدى. عالىم بۇل ارقىلى جازبا ادەبيەتىمىزدىڭ ارنالى باستاۋى سوناۋ ءVىىى عاسىردا الدەقاشان قالىپتاسقانىن دايەكتەپ كورسەتەدى, تاسقا ورنەكتەلگەن ەجەلگى ۇلگىلەر ادەپكى ەرلىك ەپوس ەكەنىن جۇيەلى انىقتايدى.
حالىق شىعارماشىلىعىنىڭ بىردەن-ءبىر ساليقالى زەرتتەۋشىسى رەتىندە عالىم كونە تۇركتەن كەرۋەن تارتقان زەرلى دە ءمورلى وي-تۇجىرىمدارىن كەيىنگى زەرتتەۋلەرىندە جالعاستىرا ءتۇستى. جامبىل باستاعان جەتىسۋ جىراۋلارىنىڭ ءداستۇرلى مەكتەبىن زەردەلەگەن جۇمىسى – ءوز الدىنا ءبىر توبە. جامبىل مەن كەنەندى حالقىنا قايتا تانىتىپ, تانىستىردى. «ءجۇز جىل جىرلاعان ءجۇرەك», «اسىل ءسوزدىڭ اتاسى», «حالىق پوەزياسىنىڭ الىبى», «توقسان تولعاۋ», «ورحون ەسكەرتكىشتەرىنىڭ تولىق اتلاسى», «كۇلتەگىن», «ەل تاعدىرى – ەر تاعدىرى», «شىڭ مەن شىڭىراۋ», «كۇندەرىمنىڭ كۋاسى», «ءسوزدى ۇعاتىن كەز كەلدى» سەكىلدى ىرگەلى ەڭبەكتەرى عىلىم كەڭىستىگىندە سامالاداي جارقىراپ تۇر.
مىرزاتاي اعا تونىكوكتەي تاعىلىمى تەرەڭ, تانىمى تۇڭعيىق, تەگەۋرىنى بەرىك تۇلعا, ويشىلدىق پەن مەملەكەتشىلدىكتى, وتان ءۇشىن جاسامپاز قىزمەتتى ءوزارا قاۋىشتىرا بىلگەن ورەلى قايراتكەر. ول تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ قالىپتاسۋىنا تياناقتى ۇلەس قوسىپ, ەلباسى ساياساتىنىڭ ءجۇزەگە اسۋىنا «ءتۇن ۇيىقتاماي, كۇندىز وتىرماي, قارا تەرىن توگىپ» قاجىرلى قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان ءبىرتۋار تۇلعا. ەل تاريحىنىڭ ەڭ ءبىر كۇرمەۋى قيىن كۇردەلى كەزەڭىندە قازاقستاننىڭ وقۋ اعارتۋ مينيسترى, قازاقستان كومپارتياسىنىڭ ورتالىق كوميتەتىنىڭ يدەولوگيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, مەملەكەتتىك كەڭەسشىسى, پرەمەر-مينيستردىڭ ورىنباسارى, پرەزيدەنتتىڭ كەڭەسشىسى سياقتى لاۋازىمدى قىزمەتتەردى ابىرويمەن اتقاردى. قازاق حالقىنىڭ تاعدىرى تارازىعا تۇسكەن اۋمالى-توكپەلى زاماندا ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ جانىنان تابىلدى. حالىقتىڭ ارداقتى ۇلدارىنىڭ ءبىرى وزبەكالى جانىبەكوۆپەن ۇزەڭگىلەسە ءجۇرىپ, ۇلت مۇددەسى جولىندا قالامى مەن قايراتىن قارۋ ەتىپ, قىرۋار ىستەر اتقاردى. ءماسەلەن, قازاق ءتىلى تۋرالى كولبينگە جازعان حاتىن كەيىن اكادەميك ءابدۋالي قايدار «تاريحي حات» دەپ باعالاعان ەدى. سول تۇستا سەڭ قوزعالىپ, الاش ارىستارى اقتالدى, «قازاق ءتىلى» قوعامى قۇرىلىپ, ءتىل تۋرالى زاڭ قابىلداندى. ۇلتتىق سانادا سەرپىلىس بولىپ, حالىقتىڭ رۋحى كوتەرىلدى, ناۋرىز مەيرامى رەسمي تۇردە مەملەكەتتىك دەڭگەيدە تويلانا باستادى. «ەلدەستىرمەك – ەلشىدەن» دەپ, قازاقستاننىڭ يرانداعى ءتوتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقاردى, ديپلوماتيالىق اكادەميانىڭ رەكتورى, سىرتقى ىستەر مينيسترىنىڭ ورىنباسارى بولىپ, سىرتقى ساياسات سالاسىندا تەر توكتى. ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى بولعان جىلدارى ايتىستى جانداندىرىپ, وركەستر قۇردى. كۇلتەگىن ەسكەرتكىشى ەلگە كەلىپ, «كۇلتەگىن كۇندەرى» داستۇرگە اينالدى. مىرزاتاي اعا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتتىك ءمادەنيەت ورتالىعىن باسقارعان تۇستا ونى ۇلت رۋحانياتى مەن مادەنيەتىنىڭ وردالى ورتالىعىنا اينالدىردى. ەلباسىنىڭ ۇسىنىسىمەن تۇركى ءدۇنيەسى اقساقالدار كەڭەسىنىڭ العاشقى ءمۇشەسى بولدى, تامىرلاس ەلدەر اراسىندا بايلانىستاردى نىعايتۋ, ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ جولىندا كوپتەگەن كەلەلى ۇسىنىستار جاسادى.
تۇركى وركەنيەتىنىڭ تەڭدەسسىز قۇندىلىقتارىن تەك قانا قاعاز بەتىندە زەرتتەپ قانا قويماي, ونىڭ بۇگىنگى تاۋەلسىز ەلدەرىمىزدىڭ مادەني-رۋحاني ءومىرىنە دەندەپ ەنىپ, ىزگىلىكتى كادەگە جاراپ, جاس ۇرپاققا ءنار بەرۋىنە ۇدايى ىقپال جاساپ, قالامگەرلىگى مەن قايراتكەرلىگى ۇندەستىك تاپقان مىرزاتاي اعا جولداسبەكوۆ تۇڭعيىق, دانا تونىكوك سياقتى ءتۇركى دۇنيەسىنىڭ تەگەۋرىندى تۇلعاسىنا, ارداقتى اقساقا-
لىنا, باتاگوي ابىزىنا اينالدى.
دارحان قىدىءرالى
