ال ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ بولسا, كەرىسىنشە, ەكونوميكالىق جانە ساياسي جاڭعىرۋ, ىشكى جانە سىرتقى ساياسات, ەلىمىزدىڭ جاقىن اراداعى جانە ۇزاق مەرزىمدىك مۇددەلەرى اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى تابا ءبىلدى جانە ونىڭ تىزگىنىن قولىندا نىق ۇستادى.
ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ 1993 جىلى جارىق كورگەن «قازاقستاننىڭ بولاشاعى – قوعامنىڭ يدەيالىق بىرلىگىندە» اتتى ەڭبەگىندە قوعامدا وزگەرىستەرگە ساي كەلەتىن رۋحاني احۋال تۋعىزۋ قاجەتتىگىنە سول كەزدىڭ وزىندە-اق نازار اۋدارعان بولاتىن. تۇجىرىمدامادا تۇراقتىلىق پەن ۇلتارالىق كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋ رەفورمالار جۇرگىزۋ مەن قوعام دامۋىنىڭ باستى ساياسي شارتى رەتىندە قاراستىرىلعان. ساياسي جۇيە مەن ەكونوميكانى نارىققا بەيىمدەۋ ۇلتتىق يدەياعا دەگەن كوزقاراستى وزگەرتۋدى تالاپ ەتتى.
ياعني, كەز كەلگەن مەملەكەت ءوز ازاماتتارى ءۇشىن تارتىمدى ساياسي, ەكونوميكالىق قانا ەمەس, سونداي-اق, يدەولوگيالىق بەينەلەردى جاساۋعا ۇمتىلۋى كەرەك. «شىن مانىندە, يدەولوگيا – بۇل ادامداردىڭ قوعامداستىعىن ساياسي جانە ەكونوميكالىق مىندەتتەردى شەشۋگە توپتاستىرۋ مەن جۇمىلدىرۋدىڭ ۋاقىت تەزىنەن وتكەن ءتاسىلى, بۇل الەۋمەتتىك مىنەز-ق ۇلىقتى قالىپتاستىرۋ مەحانيزمى... ادامداردىڭ اقىل-ويىنا وركەنيەتتى تۇردە ىقپال ەتۋ ءتاسىلى», – دەلىنگەن ەڭبەكتىڭ كىرىسپەسىندە.
تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى ەلباسى قازاقستاندا تۇرىپ جاتقان ازاماتتاردى تەڭدىگىن تەك قازاق حالقىنىڭ جانە قازاق ءتىلىنىڭ بىرىكتىرۋشى ءرولىن ارتتىرۋ نەگىزىندە عانا ىسكە اسىرۋ مۇمكىندىگىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولدى. سودان بەرى قىرۋار جۇمىستار اتقارىلدى. ەكونوميكالىق كۇش-قۋاتىمىز ارتتى, مەملەكەتتىلىگىمىز ورنىقتى, حالىقارالىق بەدەلىمىز ءوستى. ادامدار وزگەردى, قوعام ەسەيدى. تۇپتەپ كەلگەندە, وسىنىڭ بارلىعىنا سول كەزدەردەن باستاۋ العان ىشكى ساياسي تۇراقتىلىق, ۇلتارالىق كەلىسىم سياقتى قۇندىلىقتاردى تاباندى تۇردە, بىرىزدىلىكپەن جانە مەملەكەتتىك ساياسات دەڭگەيىندە ىسكە اسىرۋىمىزدىڭ ارقاسىندا عانا قول جەتكىزگەندىگىمىزدى ماقتانىشپەن ايتۋىمىزعا بولادى.
جوعارىداعى ءۇردىستىڭ قالىپتاسۋىنا 90-جىلدارى قازاقستانداعى تاريحي سانانىڭ قالىپتاسۋى, مەملەكەتتىك بىرەگەيلىكتى قالىپتاستىرۋ تۇجىرىمدامالارى مەن «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋى شەشۋشى ءرول اتقارعان. ءدال وسى كەزەڭدە جاستاردى تاريحي تۇرعىدا تاربيەلەۋ ماسەلەسىنە دەگەن قاعيدالار مەن كوزقاراستار نەگىزدەلدى, حالىقتىڭ بىرلىگى, ازاماتتىق تاتۋلىق, الەۋمەتتىك تۇراقتىلىق, ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىم, ىمىراعا كەلۋ جانە توزىمدىلىك مەملەكەتتەگى نەگىزگى يدەيالارعا اينالىپ, كۇندەلىكتى ومىرگە ءبىر ەلدە ءومىر ءسۇرۋدىڭ باستى شارتى رەتىندە ەنە باستادى.
ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «قازاقستاندىق جولىنىڭ» جۇيەلىلىگىنىڭ كەلەسى ءبىر كورىنىسى – نەگىزگى ۇلتتىق يدەيا رەتىندە ۇلتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى, قازاقستاننىڭ الەمدىك ەكونوميكا مەن قاۋىمداستىققا ىقپالداسۋىنا باسىمدىق بەرىلۋى. ەلباسى «وسى يدەيا جالپىۇلتتىق جوبا رەتىندە كوپۇلتتى جانە كوپكونفەسسيالىق قوعامنىڭ باسىن بىرىكتىرۋى كەرەك» – دەپ ءدوپ باسادى. ۇلى ماقسات – ۇلتتىق رۋحتى كوتەرەدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XII سەسسياسىندا ەلباسى «... ءبىز ءبىر قازاقستاندىق حالىق رەتىندە قالىپتاستىق..., ءبىز ەندى باسەكەگە قابىلەتتى ۇلت بولۋىمىز كەرەك», – دەپ, جاڭا ماقسات-مىندەتتەر قويدى.
اتالعان ماسەلەنى ەلباسى 2008 جىلعى جولداۋىندا مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك ساياساتىن جەتىلدىرۋ قاجەتتىلىگىمەن بايلانىستىرادى. ويتكەنى, الەمدىك قارجى نارىعىنىڭ تۇراقسىزدىعى جاعدايىندا الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ وزەكتىلىگى ارتا تۇسەدى. ول ساياسي سيپاتقا يە بولىپ, مەملەكەتتىڭ ىشكى ساياسي تۇراقتىلىعىنا تىرەلۋى ابدەن مۇمكىن ەدى. ەلباسى ءتونىپ تۇرعان بۇلتتى سەيىلتىپ, داعدارىستى ءوز پايدامىزعا دۇرىس پايدالانىپ, ونى جاڭارۋ مەن دامۋدىڭ كوزىنە اينالدىرۋدى ۇسىندى.
2012 جىلى «2030 ستراتەگياسى ىسكە استى, زاماناۋي قازاقستان ورنىقتى... «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – تىم قۇبىلمالى تاريحي جاعدايداعى جاڭا قازاقستان ءۇشىن جاڭا ساياسي باعىت... قازاقستان 2050 جىلعا قاراي الەمنىڭ ەڭ دامىعان وتىز ەلىنىڭ قاتارىندا بولۋى ءتيىس» دەگەن تۇجىرىم جاسالدى.
ن.ءا.نازارباەۆ الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ جاڭا پرينتسيپتەرىن ايقىنداپ, الەۋمەتتىك قاۋىپسىزدىك جانە ازاماتتارىمىزدىڭ باقۋاتتىلىعى قوعامداعى تۇراقتىلىقتىڭ ەڭ جاقسى كەپىلى ەكەندىگىنە تاعى دا نازار اۋداردى. «جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم – ءبىزدىڭ كوپۇلتتى جانە كوپكونفەسسيالى قوعامىمىز تابىسىنىڭ نەگىزى... ءبىز قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋعا جانە نىعايتۋعا ءتيىسپىز. بۇل ءبىزدىڭ مەملەكەت رەتىندە, قوعام رەتىندە, ۇلت رەتىندە ءومىر ءسۇرۋىمىزدىڭ اينىماس شارتى», – دەيدى ەلباسى.
قازاق ءتىلى جانە تىلدەردىڭ ۇشتۇعىرلىلىعى, مادەنيەت, ءداستۇر جانە دارالىق, ۇلتتىق ينتەلليگەنتسيانىڭ ءرولى, ءدىن ماسەلەسى جان-جاقتى تالدانىپ, ەلىمىزدى «ماڭگىلىك ەل» ەتۋدىڭ سارا جولى ايقىندالادى. ناتيجەسىندە, ادامداردى بىرىكتىرەتىن رۋحاني يدەيا دۇنيەگە كەلدى. ساراپشىلار بۇل يدەيانىڭ الەۋمەتتىك بايلانىستارعا باسىمدىق بەرەتىنىنە, سول الەۋمەتتىك كەڭىستىكتى قۇرىلىمدىق جاعىنان رەتتەۋشى قۇرال بولا الاتىنىنا كوڭىل اۋدارادى.
تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قارقىندى دامۋىنىڭ وزىندىك قۇپيالارى دا جوق ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى – ول حالىقتىڭ رۋحى دەر ەدىك. مىنە, ءدال وسى ماسەلە ەلباسىنىڭ ۇنەمى كوكەيىندە جۇرگەنىن بايقاۋعا بولادى: «مەن قوعامدا «قازاق ەلىنىڭ ۇلتتىق يدەياسى قانداي بولۋى كەرەك؟» دەگەن ساۋال ءجيى تالقىعا تۇسەتىنىن كورىپ ءجۇرمىن. ءبىز ءۇشىن بولاشاعىمىزعا باعدار ەتەتىن, ۇلتتى ۇيىستىرىپ, ۇلى ماقساتتارعا جەتەلەيتىن يدەيا بار. ول – ماڭگىلىك ەل يدەياسى», – دەگەن ەدى.
سوندىقتان دا بولار «ماڭگىلىك ەل» ۇعىمى ارقىلى پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ قازاقستاندىق بىرلىكتىڭ ماڭگىلىكتىگىنە شەك كەلتىرمەيدى, ونى وشپەيتىن, سارقىلمايتىن, تەك قازاق حالقىنا, قازاقستاندا تۇرىپ جاتقان باسقا دا ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ بويىنا ءسىڭىپ, دۇنيە ەسىگىن جاڭا اشىپ جاتقان ۇرپاقتارىنا انالارىنىڭ سۇتىمەن داريتىن جاراتۋشىنىڭ بەرگەن ەرەكشە ءبىر قاسيەتتى سىيى دەپ قابىلدايتىنى, تۇسىنەتىنى ايدان انىق. ناتيجەسىندە ەل بولاشاعىنا تىكەلەي ىقپال ەتەتىن ماڭىزدى قۇندىلىقتار جيىنتىعى – «ماڭگىلىك ەل» پاتريوتتىق اكتىسى قابىلداندى. «جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم دەگەنىمىزدىڭ ءوزى – ماڭگىلىك ەل! ول – بارشا قازاقستان قوعامىنىڭ وسىنداي ۇلى قۇندىلىعى».
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XXV سەسسياسىندا ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ «جۇيەلى جاڭعىرۋ ءبىزدىڭ بۇكىل جۇمىسىمىزدىڭ وزەگىنە اينالدى. بىرىنشىدەن, ەكونوميكالىق جاڭعىرۋدى قولعا الدىق. ەكىنشىدەن, ساياسي جاڭعىرۋ باستالدى. ۇشىنشىدەن, رۋحاني جاڭعىرۋعا كىرىستىك. بۇعان مەن «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالامدى ارناعانىمدى بىلەسىزدەر», – دەدى.
ەلباسىنىڭ العا قويعان جاڭا مىندەتتەرى: بىرىنشىدەن, جۇيەلى جاڭعىرۋدىڭ ماقساتتارىنا جاۋاپ بەرە الاتىن قوعامدىق سانا سەزىمدى قالىپتاستىرۋ كەرەك. ەكىنشىدەن, ازاماتتىق بىرەگەيلىكتى نىعايتىپ, بىرلىك پەن كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگى. وسى ايتىلعان سوزدەر, جاڭا كوزقاراستار مەن تۇسىنىكتەر قوعامدا تۇبەگەيلى وزگەرىستەردىڭ قاجەتتىلىگىن ايقىنداسا كەرەك.
بۇل – تۇبەگەيلى بەتبۇرىس. ەگەر ءبىز وسىعان دەيىن قوعامداعى تۇراقتىلىقتى ساقتاپ, نىعايتۋمەن اينالىسىپ كەلسەك, ەندىگى جەردە قالىپتاسقان جاعدايدى تەك ساقتاۋ نەمەسە ۇستاپ ءتۇرۋ جەتكىلىكسىز بولىپ وتىر. جاڭا سۇرانىستارعا ساي كەلەتىن جاڭا مىندەتتەر مەن جاڭا مەجەلەر قويۋ ارقىلى قوعامنىڭ العا ۇمتىلۋىنا تۇرتكى بولاتىنداي احۋال قالىپتاستىرا ءبىلۋىمىز كەرەك. كەز كەلگەن قوعامدىق پروتسەستەرگە جالپى ۇلتتىق تۇرعىدا قاراپ, باعا بەرۋ دارەجەسىنە جەتكەنىمىز ابزال. ال ۇلتتىق مۇددە ۇلتتىق ساناعا تىكەلەي بايلانىستى.
ەندەشە, الداعى ۋاقىتتا ىسىمىزگە جالپى ۇلتتىق سيپات پەن پارمەن بەرىپ, جۇمىسىمىزدىڭ ءادىس-ءتاسىلىن, جالپى باعىتىن, مازمۇنىن ەلدىڭ ۇلتتىق-رۋحاني تامىرىنىڭ نارىمەن سۋسىنداتىپ, تۇرعىنداردىڭ ماسەلەلەرىمەن ناقتى اينالىسىپ, ونى شەشۋگە بۇرۋىمىز كەرەك. سوندا عانا بيلىكتىڭ ءىس-ارەكەتى قاراپايىم حالىققا تۇسىنىكتى جانە جاقىن بولاتىنى انىق.
راس, بۇل وڭاي شارۋا ەمەس. ەسكى ءادىس-تاسىلدەردەن باس تارتۋ تىپتەن قيىن نارسە. ال ەگەر اڭگىمە رۋحاني جاڭعىرۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى بولىپ وتىرعانىن ەسكەرەر بولساق, پروبلەما ودان بەتەر كۇردەلەنە تۇسەرى ءسوزسىز. ويتكەنى «سانا-سەزىمىمىز بەن دۇنيەتانىمىمىزعا ابدەن ءسىڭىپ قالعان تاپتاۋرىن قاعيدالاردان ارىلۋ» وڭاي ەمەس. ودان ارىلماي جاڭعىرۋ بولمايدى, وزىق داستۇرلەر قالىپتاسپايدى, ونىڭ ساباقتاستىعى ۇزىلەدى. وسىنىڭ بارلىعى تۇپتەپ كەلگەندە ۇلتتىق كودتىڭ ساقتالىپ, دامۋىنا اسەر ەتەدى, تىپتەن كەدەرگى دە كەلتىرۋى ابدەن مۇمكىن.
ەكونوميكالىق جاڭعىرۋ مەن ساياسي رەفورما قولعا الىندى. بۇل الەمدەگى ەڭ دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن جەتكىلىكسىز ەدى. ول ءۇشىن سانامىزدى وزگەرتۋ شارت. سوندا عانا جوعارىدا ءبىز اڭگىمە قىلىپ وتىرعان ەكونوميكا مەن ساياسي سالاداعى وزگەرىستەر رۋحاني جاڭعىرۋمەن تولىقتىرىلىپ, تولىققاندى سيپات الاتىندىعىن ەلباسى اتاپ كورسەتتى.
جالپى العاندا, رۋحاني جاڭعىرۋ جانە ۇلتتىق سانا فيلوسوفيالىق ۇعىمنان گورى مادەني ساناتقا جاقىنىراق. ويتكەنى, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق فورماتسيالار وزگەرۋى مۇمكىن, ال مادەنيەت تۇراقتى (كونستانتا) قالپىندا قالادى. ارينە, ول داميدى جانە باسقا مادەنيەتتەرمەن ءوزارا بايلانىستا بولىپ, بايۋى مۇمكىن. ال ءبىزدىڭ, كەشەگى كەڭەستىك «مەڭى» بار مادەنيەتىمىز ۇزاق جىلدار بويىنا ەتنوگرافيالىق نەمەسە تەاترالدىق سيپات الىپ, رۋحاني جاڭعىرۋ, ۇلتتىق سانا سياقتى حالقىمىزدىڭ «جاندى جەرى» – بولمىستىق دۇنيەتانىمىنا پارمەندى ىقپال ەتۋگە قاۋقارسىز بولىپ كەلگەنى بارشاعا بەلگىلى. قوعامدىق پروتسەستەرگە, ءبىلىم بەرۋ جانە تاربيە ماسەلەسىنە ءتيىستى دارەجەدە ارالاسا المادى. سەبەبى, ولار ءبىرتۇتاس الەۋمەتتىك جۇيەنىڭ اجىراتىلماس ءبىر بولشەگىنە اينالا المادى. ۇلتتىق, رۋحاني دەڭگەيگە جەتە الماعاندىقتان, قوعامنىڭ بار الەۋەتى تولىق پايدالانىلمادى. ونىڭ ۇستىنە الەۋمەتتىك تۇراقتىلىق پەن ۇلتارالىق كەلىسىم سياقتى ماسەلەگە كەلگەندە مادەني-رۋحاني جانە يدەيالىق (يدەولوگيالىق ەمەس) دۇنيەلەرگە, وكىنىشكە قاراي, «قالدىق ءپرينتسيپى» ءتان بولدى.
كەڭەس داۋىرىنەن كەلە جاتقان جالاڭ يدەولوگيالىق ۇستانىمدار ەندىگى جەردە جۇمىس ىستەمەيتىن بولدى. وسى «كەمشىلىكتەردى», ال شىن مانىندە ءتونىپ تۇرعان الەۋمەتتىك جانە ساياسي قاۋىپ-قاتەرلەردى كورىپ, ولاردى بولدىرماۋدىڭ جولىن الدىن الا بولجاپ, ناقتى شارالاردى ىسكە اسىرۋدى تاريح تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ ەنشىسىنە جۇكتەدى. حالقىمىزدىڭ باعىنا وراي وسى جىلدارى ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ءسوزى مەن ءىسىنىڭ اراسىندا قانداي دا ءبىر سايكەسسىزدىك نەمەسە الشاقتىق بولعان ەمەس.
ەندەشە بۇل جولى دا رۋحاني سالاعا دەگەن بۇرىنعى كوزقاراستى وزگەرتۋ قاجەتتىگى ەشبىر كۇمان تۋدىرمايدى. ەلباسىنىڭ تەرەڭ ويلانىپ-تولعانىپ حالقىنا ۇسىنعان ستراتەگيالىق باعدارلاماسىندا بۇل ءدوپ باسىپ ايتىلعان. بۇل سالاداعى پروتسەستەردى تەرەڭ تۇسىنبەي, مويىنداماي ونداعى ماسەلەلەردى بۇگىنگى زاماننىڭ تالاپتارىنا ساي شەشۋ مۇمكىن ەمەستىگى دە انىق. سوندا عانا ءبىز باسەكەلىك قابىلەت, ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى ساقتاۋ, ءبىلىمنىڭ سالتانات قۇرۋى سياقتى تۇتاس قوعامنىڭ جانە ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ساناسىن جاڭعىرتۋدىڭ باعىتتارىمەن بىرگە پراگماتيزم, قازاقستاننىڭ رەۆوليۋتسيالىق ەمەس, ەۆوليۋتسيالىق دامۋى جانە سانانىڭ اشىقتىعى ىسپەتتەس تىڭ نەگىزدەرىن ءارى قاراي ىلگەرىلەتىپ, ەلباسى العا قويعان مىندەتتەردى ورىنداي الامىز.
تاياۋ جىلدارداعى مىندەتتەردىڭ ىشىندەگى قازاق ءتىلىن بىرتىندەپ لاتىن الىپبيىنە كوشىرۋ, جاڭا گۋمانيتارلىق ءبىلىم سانانى جاڭعىرتۋدىڭ باسەكەلىك قابىلەت, پراگماتيزم, سانانىڭ اشىقتىعى سياقتى باعىتتارىنا جاقىنىراق بولسا, ال «تۋعان جەر», «تۋعان ەل», «قازاقستاننىڭ قاسيەتتى رۋحاني قۇندىلىقتارى», «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى», «جاhانداعى زاماناۋي قازاقستاندىق مادەنيەت», «قازاقستانداعى 100 جاڭا ەسىم» جوبالارى ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى ساقتاۋ, قازاقستاننىڭ رەۆوليۋتسيالىق ەمەس, ەۆوليۋتسيالىق دامۋى باعىتتارىنا جاتسا كەرەك.
بۇل جەردە ءبىز اڭگىمەنىڭ قۇندىلىقتىق, وركەنيەتتىك دەڭگەيدە ءوربىپ وتىرعاندىعىن دا ايقىن تۇسىنگەنىمىز ءجون. ياعني, ەلباسىنىڭ باعدارلامالىق ماقالاسىنداعى XXI عاسىرداعى ۇلتتىق ساناعا بايلانىستى قاراستىرىلعان سانانىڭ اشىقتىعى, ەۆوليۋتسيالىق دامۋ مەن پراگماتيزم باعىتتارىن جاڭاشىل, مەتودولوگيالىق ماڭىزدىلىعى جوعارى ۇلتتىق جاڭعىرۋ نەمەسە ۇلتتىق سانانىڭ كەمەلدەنۋىنە اپاراتىن جول دەپ تۇسىنگەن دۇرىس. ونىڭ توركىنى قازاقستاندىق پاتريوتيزمدە جاتىر.
ن.ءا.نازارباەۆ «...ۇلتتىق كود, ۇلتتىق مادەنيەت ساقتالماسا, ەشقانداي جاڭعىرۋ بولمايدى», – دەيدى. ەندەشە مادەنيەتتىڭ دە باسەكەلەستىك قابىلەتى بولۋى شارت, ول ۇلتتىق ءداستۇردىڭ باستى نەگىزدەرىن قالاپ, زاماناۋي مادەنيەتكە اينالۋى جانە تاريحي سانا-سەزىمدى دە قالىپتاستىرۋعا ات سالىسۋى قاجەت. سوندا عانا جاڭعىرۋ ەلدىڭ ۇلتتىق-رۋحاني تامىرىنان ءنار الادى جانە ۇلتتىق رۋحىمىز بويىمىزدا ماڭگى ساقتالادى, اۋماقتىق جاڭعىرۋ ۇلتتىق جاڭعىرۋعا اكەلەدى.
ءبىرتۇتاس ۇلت بولۋ جانە بۇقارالىق سانانى وزگەرتۋدىڭ بارشا قازاقستاندىقتار, اسىرەسە, جاس ۇرپاق ءۇشىن ماڭىزدىلىعىنا ن.ءا.نازارباەۆ جەتە كوڭىل ءبولىپ, ولار «وسىناۋ ۇسىنىستاردىڭ ماڭىزىن تەرەڭ تۇسىنەدى دەپ سەنەمىن» دەگەن-ءدى. ولاي بولسا, حالىقتىڭ سەنىمى قازاقستاننىڭ رۋحاني جاڭعىرۋىن, ەلباسىنىڭ يدەيالارىن ىلگەرىلەتۋ جۇمىستارىن بەلسەندىرەتىن بولادى. ال وعان ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى تارتىلسا, قوعامنىڭ مۇددەسى, كوزقاراسى جانە قۇندىلىقتارى ەسكەرىلىپ, حالىقتىڭ كوكەيىنەن شىعاتىن ورتاق ماقسات-مۇددەلەر قالىپتاسىپ, قازاقستاندىق جانە ازاماتتىق بىرەگەيلىك نىعايىپ, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن مەكەمەلەردىڭ قولدارى ۇزارار ەدى.
ورتاق مۇددە بولعان جەردە عانا ورتاق يدەيا بولادى. ونى ويدان شىعارا سالۋعا دا بولمايدى. ول قوعامنىڭ قويناۋىندا جاتادى. ونى سول قوعامنىڭ جاي-كۇيىن, مۇڭ-مۇقتاجىن, بولمىسىن ءبىلىپ, سەزىنەتىن ادام عانا قورىتىپ, قوعامنىڭ تالقىسىنا شىعارا الادى. قوعامدا جالپى ۇلتتىق كەلىسىم, ورتاق قۇندىلىقتىڭ بارلىعىنا كۇماندانباعان, الەۋمەتتىك ورتادا سوعان دەگەن تالپىنىستىڭ, قاجەتتىلىكتىڭ, سۇرانىستىڭ بارلىعىنىڭ اقيقات ەكەندىگىنە سەنگەن, ونى دۇرىس سەزىنىپ, ءدال تابا بىلگەن ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ بولدى.
وسىنىڭ بارلىعىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك بايلانىستاردى نىعايتۋ قاجەت. ونىڭ بارىسىندا عانا جالپىلىق ءمانى بار قۇندىلىقتار مەن دامۋدىڭ ۇلتتىق باسىمدىقتارى تۋرالى ورتاق پىكىرگە كەلىپ, ازاماتتىق كەلىسىم ارقىلى ۇلت, ءبىرتۇتاس حالىق بولىپ قالىپتاسامىز. سوندا عانا قوعامدى بىرىكتىرىپ, جاhاندىق باسەكەگە قابىلەتتى ماڭگىلىك ەل بولىپ, الەمدىك قوعامداستىقتا ءوز ورنىمىزدى الاتىنىمىز انىق.
جاپسارباي قۋانىشەۆ,
ساياساتتانۋ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
