قارجى مينيسترلىگىنىڭ, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ جانە ۇلتتىق بانكىنىڭ باسشىلارى نەگىزگى بايانداما جاسادى.
2016 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ۇكىمەت ەسەبىن قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ تانىستىردى. ونىڭ بايانداماسىندا بيۋدجەت تۇسىمدەرى 100,2 پايىزعا ورىندالىپ, 7 تريلليون 760 ميلليارد تەڭگەنى قۇراعانى, شىعىستار 8 تريلليون 501 ميلليارد تەڭگەگە اتقارىلىپ, 98,3 پايىز يگەرىلگەنى اتاپ ءوتىلدى.
بيۋدجەت تاپشىلىعى 741 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل الدىڭعى جوسپارداعى كورسەتكىشتەن 161,5 ميلليارد تەڭگەگە تومەن. بيۋدجەت تاپشىلىعىنىڭ مولشەرى جالپى ىشكى ونىمگە شاققاندا جوسپارداعى 2%-ءتىڭ ورنىنا 1,6%-ءتى قۇرادى. تاپشىلىق سوماسى 2015 جىلدىڭ كورسەتكىشىنەن 171 ميلليارد تەڭگەگە ازايدى. كىرىستەر 382 ميلليارد تەڭگەگە اسىرا ورىندالدى.
ب.سۇلتانوۆ ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ جاقسارعانىن اتاپ ءوتتى. جالپى ىشكى ءونىمنىڭ ءوسۋى جوسپارلانعان 0,5% -ءتىڭ ورنىنا 1%-ءتى قۇرادى.
بيۋدجەتتىڭ ۇلعايۋى, بىرىنشىدەن, الەۋمەتتىك سالاعا قارجىنى كوبەيتۋگە مۇمكىندىك بەردى. شىعىستاردىڭ جارتىسى, ياعني 4 تريلليون تەڭگەسى الەۋمەتتىك بولىپ تابىلادى. 1 قاڭتاردان باستاپ زەينەتاقى مولشەرى 9%-كە كوبەيدى. زەينەتاقىنى تولەۋگە بيۋدجەتتەن 1 353 ميلليارد تەڭگە قارجى ءبولىندى. بالا تۋىلۋىنا وراي جاردەماقى 438 مىڭ ادامعا تولەندى, وعان 33 ميلليارد تەڭگە جۇمسالدى.
باياندامادا بيۋدجەتتىڭ يگەرىلمەگەن تۇستارى دا ايتىلدى. جىل قورىتىندىلارى بويىنشا پايدالانباعان قارجىنىڭ 110 ميلليارد تەڭگەسى بولىنبەگەن رەزەرۆ پەن ۇنەمدەۋگە تيەسىلى. يگەرىلمەگەن 36 ميلليارد تەڭگەنىڭ 29 ميلليارد تەڭگەسى قورعانىس مينيسترلىگىنە جاتادى. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى – 1,2 ميلليارد تەنگە; ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى - 1 ميلليارد تەنگە; سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى – 920,2 ميلليون تەڭگە; اۋىل شارۋاشىلىق مينيسترلىگى 870,2 ميلليارد تەڭگە; ادىلەت مينيسترلىگى – 759 ميلليون تەڭگە بولدى.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى نۇرمۇحامبەت ابدىبەكوۆ ءوزىنىڭ بايانداماسىندا 2016 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ۇكىمەتتىڭ ەسەبىنە ەسەپ كوميتەتىنىڭ قورىتىندىسى جاڭا سيپاتتا دايىندالعانىن اتاپ ءوتتى. زەردەلەۋ بارىسىندا ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتاردى انىقتاپ قانا قويماي, ولاردىڭ تۋىنداۋ سەبەپتەرىن جان-جاقتى زەرتتەۋ جانە ولاردى الداعى ۋاقىتتا بولدىرماۋ ءۇشىن سىندارلى ۇسىنىستار ازىرلەۋگە باسىمدىقتار بەرىلدى.
ەسەپ كوميتەتىنىڭ باعالاۋى بويىنشا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ ناقتىلانعان كورسەتكىشتەرى جۇزەگە اسىرىلدى. شوعىرلاندىرىلعان بيۋدجەت تۇسىمدەرىندە شيكىزات سەكتورىنىڭ ۇلەسى ەداۋىر قىسقاردى. سونىمەن قاتار, ەكسپورت قۇرىلىمىنىڭ شيكىزاتتىق ەمەس بولىگىنە قاتىستى وزگەرىس بولعان جوق, بۇل ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ بويىنشا قويىلعان ماقساتتار مەن مىندەتتەرگە قول جەتكىزبەۋ قاۋپىن تۋدىرادى.
ن. ابدىبەكوۆ اتاپ وتكەندەي, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرىنىڭ ۇلتتىق قوردان بەرىلەتىن ترانسفەرتتەرگە تاۋەلدىلىگىنىڭ ساقتالۋى ۇلتتىق قوردىڭ جيناقتاۋ جانە تۇراقتاندىرۋ فۋنكتسيالارىن قاۋىپسىز جۇزەگە اسىرۋ تاۋەكەلدەرىن ۇلعايتادى. باياندامادا سونداي-اق, قارجى ءتارتىبىنىڭ جالپىلاما تومەندەۋى سەكىلدى ولقىلىقتار, سالىق جانە كەدەندىك زاڭنامانى ورىنداۋداعى وزەكتى ماسەلەلەر ايتىلدى.
ەسەپ كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنشە 2016 جىلى 267,9 ميلليارد تەڭگە ءتيىمسىز پايدالانىلعان. قارجىلىق ءتارتىپتىڭ تومەندەۋى جەكەلەگەن جاعدايلاردا پروتسەستەردىڭ تىم ارتىق رەگلامەنتتەلۋىمەن, ولاردىڭ كۇردەلىگىمەن, كوپ ساتىلىعى جانە كوپ شىعىندىلىعىمەن بايلانىستى بولىپ وتىر.
ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى الپىسباي احمەتوۆ سەناتورلاردى اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ بارىنشا ماڭىزدى اسپەكتىلەرى تۋرالى حاباردار ەتتى. بايانداماشىنىڭ پىكىرىنشە, ءبىزدىڭ ەلىمىز قولايسىز سىرتقى جاعدايلارعا قاراماستان وتكەن جىلعى قيىنشىلىقتاردى ەڭسەرە ءبىلدى. 2016 جىلدىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا ينفلياتسيا 8,5% دەڭگەيىندە قالىپتاستى. ۇلتتىق بانك جۇمىسىنىڭ نەگىزگى باعىتى اقشا نارىعىنداعى نارىقتىق پايىزدىق مولشەرلەمەلەردى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان. ۇلتتىق بانك بازالىق مولشەرلەمەنى 2016 جىلى 17%-دان 12%-عا دەيىن جوسپارلى تۇردە تومەندەتتى.
ۆاليۋتا نارىعىندا 2016 جىلى سالىستىرمالى تۇراقتىلىق بايقالدى جانە تەڭگەنىڭ اقش دوللارىنا قاتىستى باعامى 2%-عا نىعايدى.
2016 جىلى ۇلتتىق ۆاليۋتا تەڭگەنىڭ جيناقتاۋ, ەسەپ ايىرىسۋ جانە اكتيۆتەردىڭ قۇنىن ولشەۋ قۇرالى رەتىندەگى ءرولىنىڭ ارتۋىندا ايتارلىقتاي پروگرەسكە قول جەتكىزىلدى. 2016 جىلى تەڭگەمەن دەپوزيتتەر 3,3 تريلليون تەڭگەگە (66%-عا ءوسۋ) ءوستى, شەتەل ۆاليۋتاسىمەن دەپوزيتتەر 1,1 تريلليون تەڭگەگە (10%-عا) تومەندەدى. دەپوزيتتەردىڭ دوللارلانۋ دەڭگەيى ءبىر جىلدا تاريحي ەڭ جوعارى 70%-دان 55%-عا دەيىن تومەندەدى.
ۇلتتىق بانكىنىڭ بولجامى بويىنشا كۇيزەلىس بولماعان كەزدە ينفلياتسيا 2017 جىلى نىسانالى ءدالىز (6-8%) شەڭبەرىندە بولادى. قارجى رەتتەۋشىسى ايىرباستاۋ باعامىنىڭ ەركىن وزگەرمەلى رەجيمىن ۇستانۋدى جالعاستىرىپ وتىر. «تومەن ينفلياتسيا جانە ۆاليۋتا نارىعىندا تەڭگەرىمسىزدىكتەردىڭ جيناقتالۋىن بولدىرماۋ – وسى ەكى مىندەت – ەكونوميكانىڭ ۇزاق مەرزىمدى ورنىقتى ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋگە بارىنشا تولىق سەبەپشى بولاتىندىعىن اتاپ وتكىم كەلەدى», - دەدى ا.احمەتوۆ.
بايانداماشىلار جوعارعى پالاتا دەپۋتاتتارىنىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى. 2016 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ۇكىمەت ەسەبى سەنات كوميتەتتەرىندە جالعاساتىن بولدى.
