– باقتيار عاريفوللا ۇلى, بيىلدان باستاپ «تارلان باتىرلارى» دەگەن جاڭا جوبانى قولعا الىپ جاتىر ەكەنسىز. بۇل نە جوبا, ماقساتى قانداي, وسىلار جايلى ايتا كەتسەڭىز...
– بۇل – سپورت سالاسىنداعى جاڭا مەنەدجمەنت, جاڭا كوزقاراس. سپورت سالاسىنداعى ۇيىمداردىڭ باسىم بولىگى – اكتسيونەرلىك قوعامدار مەن مەملەكەتتىك ورگاندار. ولار بيۋدجەت اقشاسىنا جۇمىس ىستەيدى. ال «تارلان باتىرلارى» – جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىك, جەكە مەكەمە. ياعني ءبىز مەملەكەتتىك ورگان مەن جەكەمەنشىك ارىپتەستىك اراسىن بايلانىستىرۋشى كوپىرمىز. مەملەكەتتەن سۋبسيديا الۋ ارقىلى باپكەرلەرگە جالاقى تولەيمىز, وسى ارقىلى ول باپكەرلەر بەس جۇزگە جۋىق بالانى سپورتقا تەگىن باۋليدى.
– ۇكىمەتكە بۇل جوبادان قانداي پايدا تۇسەدى؟
– بىرىنشىدەن, جاتتىقتىرۋشىلارعا ءبىر رەت جىلدىق جالاقىنى ءبولىپ تولەپ قانا بەرەدى. بيۋدجەت دەگەن جوق. باسقا مەكەمەلەردە وزدەرىنىڭ بيۋدجەتى بار. جىل سايىن ميلليونداعان قارجى بەلگىلەنەدى. ال بىزدە بۇل تۇرعىدان العاندا «تازالىق» ساقتالادى. باپكەرلەردىڭ ايلىعى ەسەپتەۋلى. ال عيماراتتى ساقتاۋ, ارلەپ-سىرلاۋ, ونىڭ شىعىندارىن تولەۋ ءبىز جۇرگىزەتىن اقىلى قىزمەتتەر ەسەبىنەن وتەلەدى. مەن ايتىپ وتىرعان باپكەرلەر سپورتتىڭ بەس تۇرىنەن – بوكس, دزيۋدو, اۋىر اتلەتيكا, ەركىن كۇرەس, تاەكۆوندودان 350-400 بالانى تەگىن دايىنداسا, ودان بولەك فيتنەس, كروسسفيتكە, بيگە كەلۋشى 200-دەي ادام ابونەمەنتتەردى ساتىپ الادى. ياعني از عانا قارجىمەن قانشاما بالانىڭ تەگىن جاتتىعۋ جاساۋىنا مۇمكىندىك بەرىلەدى, ودان قالدى ەرەسەكتەردىڭ دە سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋىنا باعىت. ۇكىمەتكە تيىمدىلىگى وسى.
– تۇرعىندار قولدانادى دەگەن جوسپارمەن سالىنىپ, قاڭىراپ قالاتىن سپورت نىساندارى از ەمەس. ءسىز ايتىپ وتىرعان بۇل عيمارات تا سولاردىڭ قاتارىنا ەنىپ كەتپەي مە؟
– مۇنىڭ ءبارى الدىن الا زەردەلەنىپ, ساراپتاما جاسالادى. ياعني وبلىس باسشىلارىمەن كەزدەسىپ, مۇنداي عيماراتتارعا قاي وڭىرلەر مۇقتاج ەكەنىن انىقتايمىز. ال وبلىس باسشىلارىنىڭ تاپسىرماسىمەن ءوز كەزەگىندە قانداي اۋداندارعا سپورتتىق نىسان سالىنۋ كەرەكتىگى انىقتالىپ, بىزگە ۇسىنىس بەرەدى. بۇل قاتاردا نەگىزىنەن ءىرى قالالار جوق. ال قولدانىسقا بەرىلىپ ۇلگەرگەن نىسانداردا ادامدار سىيماي قالىپ جاتىر. سەبەبى, اتتەستاتسيادان وتكىسى كەلەتىن پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى بار, جاز مەزگىلىنە كاراي كىز-كەلىنشەكتەر دەنە ءبىتىمىنىڭ دە سىمباتتى بولۋى ءۇشىن ءبىزدىڭ ورتالىقتارعا كوپتەپ كەلىپ جاتىر. كۇندىزگى ۋاقىتتا دا, كەشكى ۋاقىتتاردا دا زالدار لىق تولى.
– بۇل جوبانى جۇزەگە اسىرۋ قانشالىقتى قاجەت بولدى؟
– اۋىلداردا, اۋدان ورتالىقتارىندا سپورتتىق زالدار بار دەگەن اتى عانا. ال ساپاسى جايلى ءسوز قوزعاۋدىڭ دا قاجەتى جوق. ءوز باسىم وسى جوبانى قولعا العالى ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىن تولىق ارالاپ شىقتىم. الماتى مەن استانا قالالارى جانە الماتى وبلىسىندا بولماسا, باسقا وڭىرلەردە سوڭعى ۇلگىدەگى عيماراتتار كورمەيسىڭ. بارلىعى ەسكى, جاماۋ-جاماۋ, سارايعا كىرگەندەي اسەر الاسىڭ. ال ءبىزدىڭ ورتالىقتاردا سوڭعى ۇلگىدەگى قۇرال-جابدىقتان باستاپ مونشا, قوناق ءۇي, اسحانا مەن دۇكەندەرگە دەيىن قاراستىرىلعان. بالالاردىڭ سوندا تۇرىپ جاتتىعۋ جاساۋىن ەسكەردىك. ءىرى قالالاردا ءومىر سۇرەتىن ادامدارعا اۋىلدارداعى احۋالدى ەلەستەتۋ قيىن. سوندىقتان اۋىل تۇرعىندارى دا زاماناۋي كەشەندەردە جاتتىعۋى جاساۋى كەرەك دەپ ويلايمىن.
– اقىلى قىزمەتتەردىڭ باعاسى قانداي؟
– بارلىق وڭىردە ءبىر باعا ساياساتىن ۇستاندىق. ايىنا – 6 مىڭ تەڭگە. بۇل كوپ اقشا ەمەس شىعار. ەگەر ۇجىممەن كەلەتىن بولسا, ولارعا ابونەمەنت 4 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. استاناداعى فيتنەس ورتالىقتاردىڭ جىلدىق باعاسى 250 مىڭ تەڭگەدەن باستالسا, بىزدە 40 مىڭ تەڭگە شاماسىندا. سال اۋرۋىنا شالدىققاندارعا, سوعىس ارداگەرلەرىنە تەگىن قىزمەت كورسەتىلەدى.
ال ماماندار جەرگىلىكتى باپكەرلەر اراسىنان ىرىكتەلەدى. ولاردىڭ بىلىكتىلىگى, تاجىريبەسىمەن قاتار سوتتالماعاندىعى دا تەكسەرىلەدى. جەرگىلىكتى باسشىلار تاڭداعان مامانداردىڭ قۇجاتتارىن ءبىزدىڭ ساراپشىلار زەرتتەپ, وزدەرىمەن اڭگىمەلەسۋ ارقىلى جاۋاپكەرشىلىگى مول, حالىقپەن جۇمىس ىستەي الاتىن جاتتىقتىرۋشىلاردى جۇمىسقا الادى.
– نەلىكتەن بەس سپورت ءتۇرىن عانا تاڭداپ الدىڭىزدار؟
– تاڭداۋ وليمپيادا ويىندارىندا كوبىرەك ناتيجە بەرىپ جاتقان سپورت تۇرلەرىنە ءتۇستى. باستى ماقسات – ولارعا رەزەرۆ دايىنداۋ. ودان قالدى ۇنەمى ايتاتىنىم – بالالار سپورتپەن تەگىن شۇعىلدانۋى كەرەك. ول اۋىل بولسىن, قالا بولسىن. مىقتىنىڭ دارىنىن كورسەتۋگە ماتەريالدىق جاعداي كەدەرگى بولماۋى كەرەك.
– سىزدەرگە بولىنگەن قاراجاتتى كىم باقىلايدى؟
– الگىندە ايتقانىمداي, بىزدە بيۋدجەت جوق. بولىنەتىن قارجى ەسەپتەۋلى. ونى جىرىپ-جىرىپ ەشكىم دە الا المايدى. بىلايشا ايتقاندا, قازىرگى بالاباقشالاردى قولدانىسقا بەرۋ جۇيەسى. وڭىرلەردە ءبىر عيماراتتى سالۋ ءۇشىن باسقارمالارمەن كەلىسۋ, قۇجات ماسەلەسىن تولىقتاي شەشۋ ءۇشىن شامامەن 4 ايداي ۋاقىت كەتىپ جاتىر. ءبىر كەشەندە 22-27 ادام جۇمىس ىستەيدى. سول قىزمەتكەرلەرگە جىلىنا بولىنەتىن قارجى – 22 ملن, كەي جەرلەردە ماماندار سانىنا بايلانىستى 30 ملن تەڭگەگە تەڭ. ونىڭ جاسىراتىن تۇگى جوق. ەندى وسى قارجىنى ماماندار سانىنا بولسەك, كوپ اقشا ەمەستىگىن تۇسىنەسىزدەر. ياعني كەلەتىن قاراجات تەك ماقساتتى جۇمسالادى. ال جوبالاردىڭ ەسەبىن ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق وليمپيادا كوميتەتى مەن سپورتتىق جەكپە-جەك جانە كۇش قولدانىلاتىن سپورت تۇرلەرى كونفەدەراتسياسىنا تاپسىراپ وتىرامىز.
– بىلۋىمشە, قىزىلوردا وبلىسىمەن كەلىسىمشارت جاساپ ۇلگەردىڭىزدەر. ال باسقا وڭىرلەرمەن بايلانىس ورناتۋ جاعى قالاي؟
– اشىلعانىمىزعا بەس اي بولعانىنا قاراماستان, وسى ايدا جامبىل وبلىسىمەن كەلىسىمشارت جاساماقپىز. اللا ءناسىپ ەتسە, تامىز نە قىركۇيەكتە سەمەي جانە تۇركىستانمەن كەلىسىمگە قول قويامىز. ودان قالدى سەرىك ساپيەۆ اتىنداعى ورتالىقتى دا ءوز بالانسىمىزعا الماقپىز. قازىر الماتى وبلىسىندا فەدەراتسيا تاراپىنان ەكى نىسان سالىنىپ جاتىر. بىراق بولاشاقتا بۇل ورتالىقتار دا ءبىزدىڭ جۇيە بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن بولادى. ال عيماراتتاردىڭ سالىنۋ ۋاقىتى شامامەن ءبىر جىل.
– ءسىز سياقتى لاۋازىمدى قىزمەتتە جۇمىس ىستەپ كورگەن, ۇلىبريتانيادا ءبىلىم العان ازاماتتى بۇل باستاما نەسىمەن قىزىقتىردى؟
– العاشقىدا اسا قىزىعا قويماعانىم راس. بۇعان دەيىن سالىنعان بەس, قازىر قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتقان ەكى عيماراتقا مەنىڭ قاتىسىم جوق. ولار مەن كەلگەنگە دەيىن باستالعان. ال بۇدان بىلايعى جۇمىستار تولىق مەنىڭ موينىمدا. ابدەن زەرتتەپ-زەردەلەدىك. ءبىراز قاتەلىك بار ەكەن. قوناقتار ءۇشىن كۇتەتىن زالمەن قاتار ءباسپاسوز ورتالىعى سەكىلدى قاجەتتىنىڭ ءبارى بولۋى كەرەك. بۇل – مەن ءۇشىن جاڭا دۇنيە. ءوز قولىڭمەن سالىپ, ونى ءارى قاراي جۇرگىزۋ – ۇلكەن شارۋا. جوبا ءوزىن-ءوزىن اقتاي باستاسا, وندا جۇمىستىڭ اقتالىپ جاتقانى.
قازىر فەيسبۋك پەن ينستاگرام جەلىلەرىندە پاراقشالار اشىپ, وقىرمانداردى قىزىقتىرۋ جاعىن, جارنامانى قولعا الدىق.
ءبىر قىزىعى, مەنى تانيتىنداردىڭ كوپشىلىگى بۇل قىزمەتكە كەلگەنىمدى ءالى كۇنگە دەيىن تۇسىنە الماي ءجۇر. اكىمدىكتە, ودان قالدى «استانا» پرەزيدەنتتىك كاسىبي سپورت كلۋبىنىڭ باسشىلىعىندا جۇمىس ىستەگەن ادام شاعىن عانا جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتە نەسى بار دەپ ويلاسا كەرەك. ورىنباسار قىزمەتىنە شاقىرىپ جاتقان وبلىس اكىمدەرى دە جوق ەمەس. ولارعا ۇلكەن العىس. بىراق مەن ءۇشىن بۇل جاڭا قۇرىلىم. ءوز-وزىممەن باسەكە. بۇرىن فرانتسيا, يتاليا, كۋبا دەپ جۇرسەم, قازىر شۋ, قىزىلوردا, تۇركىستان, سەمەي دەپ جۇگىرىپ جۇرەمىن (ك ۇلىپ).
– وسىعان دەيىنگى سۇحباتىڭىزدا جەكە بيزنەسىڭىزدى اشۋ مۇمكىن ەكەنىڭىزدى ايتىپ ەدىڭىز. بۇل سونىڭ باستاۋى ما؟
– قازىرگى تاڭدا دوڭگەلەتىپ وتىرعان ۇساق-تۇيەك شارۋالارىم بار. بىراق ولاردىڭ «تارلان باتىرلارىنا» قاتىسى جوق. بىراق بۇل جوبانىڭ ءوزى سول بيزنەستىڭ ءبىر ءتۇرى. ءوزىم سۇراپ العانداي بولىپپىن عوي.
– نەلىكتەن «تارلان باتىرلارى» دەگەن اتاۋعا توقتادىڭىزدار؟
– ماعان دەيىن بولعان باسشى وسى اتاۋدى قۇپ كورىپ, ءمور مەن بلانكتەردىڭ بارلىعىن راستاپ قويعان ەكەن. سوندىقتان ونى وزگەرتىپ ۇلگەرمەدىم. وزىمە قويسا, « ۇلى دالا باتىرى», «بولاشاق ارلاندار», ءتىپتى جاي عانا «تارلان» دەگەن اتاۋدى تاڭداۋشى ەدىم.
– وقىرماندارعا ءسىزدىڭ جاڭا لاۋازىمىڭىزبەن قاتار ۇلىبريتانياداعى ءومىرىڭىز دە قىزىق. اڭگىمە اۋانىن ستۋدەنتتىك شاققا بۇرساق. «ادام جاقسىعا تەز ۇيرەنەدى» دەپ جاتادى. ەۋروپادان كەيىنگى ءومىرىڭىز قالاي بولدى؟
– شىنىمدى ايتسام, ۇلىبريتانيادا ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي كاراستىرىلعان. ادامدار دا مەيىرىمدى. سەن سوعىپ كەتسەڭ دە, سەنەن كەشىرىم سۇرايدى. ساعان تانىمايتىن ادامنىڭ ءوزى امانداسىپ, كۇننىڭ جاقسى ءوتۋىن تىلەيدى. ايقاي-شۋ, ۇرىس دەگەن جوق. «دامىعان ەلدەردىڭ كوشىن باستاپ تۇر» دەپ بەكەر ايتپايدى عوي.
ال ءبىزدىڭ مەملەكەت ەڭبەكتەپ كەلە جاتقان ءسابي سەكىلدى. ساياساتتا, ەكونوميكا, سپورت, جالپى جۇمىس ىستەيتىن ورگانداردىڭ جۇيەلەرىندە شيكىلىك پەن قاتەلىكتەر وتە كوپ. ونىڭ ءبارىن كورە تۇرا «بۇعان مەنىڭ قاتىسىم جوق» دەپ قالايشا قول قۋسىرىپ وتىرا بەرەسىڭ؟! ءبارىمىز قازاقپىز. ەگەر ەلگە, ۇلتقا ءبىزدىڭ جانىمىز اشىماسا, سىرتتان كەلىپ ەشكىم ەشتەڭە تۇزەپ بەرمەيدى, جانى دا اشىمايدى. ءبىر سپورتتىڭ ءوزىن سپورتقا مۇلدە قاتىسى جوق, مۇرنىنا بۇل سالانىڭ ءيسى بارماعان, سپورتتا اششى تەرىن توگىپ, قانداي قيىندىقتار بار ەكەنىن تاجىريبە جۇزىندە بىلمەيتىن ادامدار باسقارىپ وتىر. قالاي قاراساڭ دا بۇل دۇرىس ەمەس. سپورتشىدان بىلىكتى سپورت باسشىسى نە باسقا سالانىڭ باسشىسى شىقپايدى دەگەن تۇسىنىك ەسكىردى. بۇل جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنەتىن, جۇمىسىن بۇگە-شەگەسىنە دەيىن بىلەتىن, كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ, ەڭ باستىسى, شىنىمەن دە جانى اشيتىن سپورت ساڭلاقتارى از ەمەس.
ەلباسىنىڭ ءوزى ء«ار وبلىستان ءبىر وليمپيادا چەمپيونى شىقسا, ول ءبىزدىڭ تاقيامىزعا تار كەلمەيدى» دەپ ايتاتىن ءسوزىن نەگە جۇزەگە اسىرا الماي كەلەمىز؟! سەبەبى سول ورىنتاققا جوعارىدا ايتىلعان كىسىلەردىڭ مىقتاپ جايعاسۋىنىڭ ارقاسىندا وبلىس, اۋدانداردا جەمقورلىق بەلەڭ الىپ كەتكەن. ولار سپورتتى دامىتۋدى, جاس سپورتشىلارعا جول اشۋدى كوزدەمەيدى. ولارعا ءبارىبىر. ال قيىن جولدى ءجۇرىپ وتكەن سپورتشى وزىنەن كەيىنگىگە قاستاندىق جاسامايدى. جۇرەگىڭ «قازاق» دەپ سوققان سوڭ, سپورت ءۇشىن جانىڭ اۋىرعاندىقتان, سول كەمشىلىكتەردىڭ جويىلۋىنا شاماڭ جەتكەنشە ۇلەس قوسۋ كەرەك دەپ سانايمىن.
– شەتەلدە ءبىلىم الىپ, ءومىر ءسۇرىپ كەلگەن جاستاردىڭ بارلىعى ءسىز سەكىلدى ەلگە ۇلكەن قۇلشىنىسپەن كەلەدى. كوزگە ۇرىپ تۇرعان كەمشىلىكتەردى جويسام دەيدى. كوپ ۇزاماي جانارداعى وت سونە باستايدى. سەبەبى, بۇل – جۇيە. ونى وزگەرتۋ وڭاي ەمەس. ال ءسىزدىڭ قولىڭىزدان كەلەدى دەپ ويلايسىز با؟
– حالىقتان اسىپ تۋعان جوقپىن. مەن دە قاراپايىم اداممىن. مەنىڭشە, بۇل جۇيەنى تەك بۋىن الماسۋى وزگەرتە الادى. ارتىق ايتسام, اعا-اپكەلەرىمىزدەن كەشىرىم سۇرايمىن. دەگەنمەن بۇگىنگىنىڭ جاستارىنىڭ باسىم بولىگى ءىستىڭ ادامى. تەك ءبىر كەمشىلىك بار – ءبارى اسىعىس. «تەز بايىسام, شارۋامدى ەرتەرەك اياقتاسام» دەپ ءومىر سۇرەدى.ء وز باسىم شەتەلدە ءبىلىم الىپ كەلگەن قانشاما قاتارلاستارىمدى بىلەمىن. بارعا قاناعات, جوققا سابىرلىق تانىتادى. بۋىن الماسۋىمەن سول جىگىتتەر لاۋازىمدى قىزمەتتەرگە كەلسە, دالاعا كەتىپ جاتقان دۇنيەنى قايتارۋعا, ەلدە الىپ قالۋعا مۇمكىندىك تۋار ەدى. ولار اش تا, جالاڭاش تا ەمەس. كوزدەگەندەرى ءبىر – ەلدىڭ مۇددەسى. قانات يسلام دا ءبىر سۇحباتىندا «ەلىم دەيتىن قازاق جىگىتتەرى كۇزەتتە ءجۇر» دەپتى. مەن قانات باۋىرىممەن كەلىسەمىن. كەرەك دەسەڭىز, اباقتىنىڭ ار جاعىندا وتىرعانداردىڭ اراسىندا جۇرەگى قازاق دەپ سوعاتىن, نار تۇلعالى ازاماتتار از ەمەس. جىلان سەكىلدى يرەلەڭدەيتىندەردىڭ زامانى بولىپ تۇر. ال بىلەتىنىم, مەن جالعىز ەمەسپىن. ارداق نازاروۆ, قانات يسلام سەكىلدى ەلى ءۇشىن بارىن بەرۋگە دايىن جىگىتتەر كوپ. مىنە, وسىنداي جاناشىر جىگىتتەر كەلىپ جاتسا, ءبىراز ءىستىڭ جولعا قويىلارى انىق.
– ءسىزدىڭ الدىڭىزدا سەرىك ساپيەۆ انگليادا ءبىلىم الىپ كەلدى. قازىر دەپۋتات. ءوزىڭىز بىلەسىز, سپورتشىلار اراسىنان حالىق قالاۋلىسى اتانعانداردىڭ وسى سالانىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە قاتىستى ءبىر رەفورمالار جاساعانى شامالى. ال ساپيەۆكە كوپتىڭ ءبىرى بولىپ كەتپەس ءۇشىن قانداي كەڭەس بەرەر ەدىڭىز؟
– سەرىككە ايتار العاشقى كەڭەسىم – سابىرلىق تانىتۋ. مەن بىلەتىن سەرىك سپورت تاقىرىبىندا ءبىراز ماسەلەنىڭ باسىن اشىپ, شەشۋگە تىرىسادى. بىراق ول قيىنعا سوعادى, سوندىكتان باستاعان جۇمىسىن سابىرلىقپەن اياعىنا دەيىن جەتكىزۋىن تىلەيمىن. الايدا قاي ماسەلەنى تالقىعا سالماس بۇرىن الدىمەن جاقسىلاپ زەرتتەپ-زەردەلەپ العانى ءجون. جالپى سپورت سالاسىنداعى قاراپايىم نورماتيۆتەردىڭ ءوزى جوعارى تالاپپەن بەكىتىلگەن – ولاردى ونشا-مۇنشا ادام تاپسىرا المايدى. ودان قالدى سپورت قاعازباستىلىقتان ارىلا الماي قالدى. باپكەر شاكىرتىن تاربيلەي مە, قاعازىن تولتىرا ما؟! شەشىلۋى ءتيىس سۇراقتار وتە كوپ.
– بريتان جەرىندە ءبىر جارىم جىلداي ءومىر ءسۇردىڭىز. اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرىپ كەلگەنىڭىز انىق. تۇماندى البيون سىزگە تىلدەن بولەك نە ۇيرەتتى؟
– جالپى لوندونعا دەيىن دە سابىرلى, كىشىپەيىل ەدىم, سول كاسيەتتەرىم انگليادا ءجۇرىپ ەسەلەندى دەپ ويلايمىن. بۇرىن ءبىر كابينەتتە باسشىمىن دەپ جالعىز وتىرۋىم مۇمكىن ەدى. ال قازىر باس-باسىمىزعا كابينەتتەردىڭ قاجەتى قانشا دەپ ويلايمىن. ەۋروپادا ءومىر ءسۇرۋ ارقىلى ادامنىڭ بارلىعى بىردەي ەكەندىگىنە كوز جەتكىزدىم. مەن دە, ءسىز دە. ول جاقتا ءمينيسترىڭ دە, اكىمىڭ دە, جۇلدىزىڭ دا, سپورتشىڭ دا سەنىمەن بىرگە مەترومەن كەتىپ بارا جاتقاندا, تەڭ ءومىر ءسۇرۋ, تەڭ قۇقىق دەگەننىڭ ماعىناسىن تۇسىنەسىڭ. شۇكىر, يمانىمىز دا ارتا ءتۇستى. سەبەبى, باراتىن جەرىمىزدىڭ, بۇيىراتىن توپىراقتىڭ ءبىر ەكەندىگىن, ەشكىمنىڭ ارعى دۇنيەگە ارتىق ەشتەڭە الىپ كەتپەيتىنىن بىلدىك.
– ءوزىڭىز بوكسشى بولعان سوڭ بۇل سپورتتى, قۇرامانى باقىلاپ تۇراتىنىڭىزعا كۇمانىم جوق. سوڭعى, ازيا چەمپيوناتىنداعى جاعدايداعا بايلانىستى ءسىزدىڭ پىكىرىڭىزدى دە بىلە كەتسەك. الدىمەن ريودا, ەندى سارى قۇرلىق بىرىنشىلىگىندە وزبەكتەرگە ەسە جىبەرگەنىمىزدى كوپشىلىك «قازاق بوكسىنىڭ توقىراۋىنا» تەڭەپ جاتىر. ءسىز بۇعان قاتىستى نە ايتاسىز؟
– ءبىزدىڭ بوكستىڭ شارۋاسى ءتامام دەگەنمەن كەلىسپەيمىن. ول – بوكستى بىلمەيتىن ادامنىڭ ءسوزى. سەبەبى, بىزدە تاريح بار, ءداستۇر, بولاشاق بار. بوكسىمىزدىڭ تاريحى وزبەكتەرگە قاراعاندا وزگەشە, اناعۇرلىم تەرەڭدە جاتىر. قازىر گولوۆكيننىڭ سوڭىنان كاسىپقوي بوكسقا اۋىسقان جاستارىمىز كوپ. الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە قارسىلاستارىن بىرىنەن سوڭ ءبىرىن قۇلاتىپ جاتقاننىڭ ءبارى قازاق. «قازاق» دەگەندە شەتەلدىك بىلعارى قولعاپ شەبەرلى قورقاتىن دەڭگەيگە جەتتى. ريو وليمپياداسىنان كەيىنگى جينالىستا لاۋازىمدى ءبىر تۇلعا باس باپكەردى, بوكسشىلارعا ايىپتى جاۋدىرتىپ جاتقان. سوندا تيمۋر اسقار ۇلى: «باپكەردىڭ دە, بالالاردىڭ كىناسى جوق. كىنانىڭ ءبارى وزىمىزدەن» دەگەن ءسوزى مەنى تاڭعالدىردى, ول كىسىنىڭ مىقتىلىعىنا, ارقاشان جەكە ويىمەن جۇرەتىنىنە قاتتى ريزا بولدىم.
وسىنداي سوزدەردەن كەيىن باسشىلىقتان قولداۋ بارىن, بىراق ونىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ پروتسەسى تومەن دەڭگەيدە ەكەندىگىن بايقايسىڭ. سول سەبەپتى تاشكەنتتەگى جاعداي – وزبەك فەدەراتسياسىنىڭ «ەڭبەگى». وسىمەن الاشاپاندى كورشىلەرىمىز كەم دەگەندە 30 جىلعا قاناعات قىلادى دەپ ويلايمىن. ايتپەسە مىرزاعالي قۇلان ۇلى دا, جىگىتتەر دە ءوز دەڭگەيىندە جۇمىستارىن ىستەپ ءجۇر. بالكىم, وسى ءسوزىم ءۇشىن تاياقتىڭ ۇشى تيەتىن دە شىعار. مەيلى. رەفورما جاساۋدىڭ قانشالىقتى قاجەت ەكەنىن جوعارىداعى باسشى شەشە جاتار. سوندىقتان جاۋاپتى ازاماتتاردىڭ اراسىندا سپورتشىلارعا جانى اشيتىن, پىسىق, ەتى ءتىرى تۇلعالار بولسا دەيسىڭ. باسشىمىز مىقتى, قاراجاتىمىز بار, تەك شىرىلدايتىن ادام تابىلماي تۇر. ايتپەسە بارىن سالىپ بوكستاسقان بالالار تورەشىلەردىڭ «ارقاسىندا» جەڭىلەدى, ەلگە كەلىپ باسشىلىقتان ءسوز ەستيدى, جەردەن الىپ, جەرگە سالاتىن كورەرمەن تاعى بار. كەشەگى قانات پەن گەنناديدى دە سوككەندەردى تۇسىنبەيمىن, تۇسىنە دە المايمىن, تۇسىنگىم دە كەلمەيدى.
– ءسوزىڭىزدىڭ جانى بار. بىراق بوكسشىلارىمىزدىڭ اراسىندا وزبەكتەردەن شىنىمەن ۇتىلعاندارى بار عوي. باسشى باپكەردى, ول, كەرىسىنشە, باسشىلىقتى, ال كورەرمەن بوكسشىنى ايىپتاپ جۇرگەندە, بۇل سپورتتىڭ ءسانى قاشىپ كەتپەي مە؟
– راس. بۇل جەردە دە جۇيە كەرەك. مىقتىلاردىڭ كوبىسى كاسىپقوي بوكسقا اۋىسۋعا تالپىنا باستادى. نە ءۇشىن؟ سەبەبى, وندا تەز تانىلۋعا ءارى كوبىرەك اقشا تابۋعا مۇمكىندىك بار. ۇمتىلىپ تۇرعانىن ۇستاماۋ دا كەرەك شىعار. دەگەنمەن مىقتىلار ەلدە قالىپ, وليمپيادالاردا توپ جارۋى كەرەك. تەك ءبىرىنشى نومىرلەر ەمەس, ەكىنشى, ءۇشىنشى نومىردەگى قۇرامعا دا بار جاعداي جاسالۋى قاجەت. ويتكەنى ءبىرىنشى نومىردەگى بوكسشى دا ادام, ول دا شارشايدى, كەيدە مورالدىق قىسىمعا توزە الماي قالادى. سوندىقتان ىنتالاندىرىپ, ارقايسىسىمەن كەلىسىمشارت جاسالۋى كەرەك. سوندا بوكسشىلاردا ەرتەڭگى كۇنگە سەنىم پايدا بولادى, جۇلقىنىپ تۇرادى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت!
اڭگىمەلەسكەن ءمادينا اسىلبەك, جۋرناليست
