مۇعالىم بەدەلىن مۇعالىمنىڭ ءوزى عانا كوتەرەدى

قاي عاسىردا, قاي زاماندا بولماسىن, عۇلاما عالىم ءال-ءفارابيدىڭ «ۇستاز جاراتىلىسىنان وزىنە اي­تىلعاننىڭ ءبارىن جەتە تۇسىنگەن, كورگەن, ەستىگەن جانە اڭعارعان ءنار­سەلەردىڭ ءبارىن جادىندا ساق­تايتىن, ەشنارسەنى ۇمىتپايتىن العىر دا اڭعارىمپاز اقىل يەسى, مەيلىنشە شەشەن, ونەر-بىلىمگە قۇشتار, اسا قاناعاتشىل, جانى اسقاق, ار-نامىسىن ارداقتايتىن, جاقىندارىنا دا, جات ادامدارىنا دا ءادىل, جۇرتتىڭ بارىنە جاقسىلىق پەن ىزگىلىك كورسەتىپ, قورقىنىش پەن جاسقانۋ دەگەندى بىلمەيتىن باتىل, ەرجۇرەك بولۋى كەرەك» دەگەن ءسوزى­نەن مۇعالىمنىڭ بەينەسى كورىنىپ تۇر. «مۇعالىمنىڭ بەدەلى قايتسە كوتەرىلەدى؟» دەگەن سۇراق كوكەيى­مىزدەن كەتپەيدى. ءوز قالاۋىمەن تاڭداعان جاستاردىڭ كوپشىلىگى جوعارى ءبىلىمدى بولا تۇرا, قيىن­دىقتان قاشىپ, باسقا مامان­دىقتارعا كەتىپ قالادى نەمەسە جۇمىستى دۇرىس ىستەمەيدى: بالا­­لارمەن ءتىل تابىسا المايدى, كۇندەلىكتى ساباق جوسپارىن جازۋدان قاشادى نەمەسە ەڭبەكاقىسىن ازسىنادى. ەندى كەرىسىنشە, ءوز ماماندىعىن قادىر تۇتقان, ۋاقىتىن, جاڭا ادامدى تاربيەلەۋگە بار كۇش-جىگەرىن ايا­مايتىن, ەڭبەگىمنىڭ جەمىسىن كور­سەم دەگەن مۇعالىمدەر ءالى دە بار. مۇعالىم بەدەلىنە كەلەر بول­ساق, نەگىزى, مۇعالىم ءوز بەدەلىن ءوزى كوتەرەدى. مۇعالىم – ەرەكشە ماماندىق. نەگە؟ سەبەبى, مۇعالىم اداممەن جۇمىس ىستەيدى. الدىنا ءارتۇرلى مىنەزدەگى, ءارتۇرلى وقۋشى كەلەدى. ولاردىڭ وتباسىنداعى تاربيەسى دە ءارتۇرلى. مۇعالىم پەدا­گو­گيكالىق قارىم-قاتىناس قۇرۋ كەزىندە پەداگوگيكالىق ماقساتتى عانا كوزدەپ قويماي, بالانىڭ مۇددەسىن دە ەسكەرۋى ءتيىس. ءار بالا – وزىنشە ءبىر الەم. ولاردى تىڭداي ءبىلۋ, كوڭىل-كۇيىن سەزىنە ءبىلۋ, بالانى جاقسى كورۋ, ۇجىمداعى پسيحو­لوگيالىق احۋالدى تاني ءبىلۋ, ءبىر سوزبەن ايتقاندا وقۋشىنى وزىنە تەڭ سەزىنۋ بولعاندا عانا مۇعالىم جۇمىسى ناتيجەلى بولادى دەپ ويلايمىن. بالانىڭ بويىنداعى قابى­لەتتى دامىتۋدا مۇعالىم ۇنەمى ءىز­دە­نىستەگى, فرانتسۋز پەداگو­گى جۋ­بەردىڭ «وقىتۋ دەگەن ەكى ەسە وقۋ» دەپ ايتقانىنداي, جەكە كوزقاراسى بار جانە ونى قورعاي بىلەتىن, پەداگوگيكالىق ويلاۋ قابىلەتى عىلىمي تۇردە قالىپ­تاسقان, ءبىلىم نەگىزدەرىن ءوز بەتىنشە وقىپ-ۇيرەنەتىن, بالالارمەن پەداگوگيكالىق ۇردىستە ىن­تىماقتاسا قىزمەت ەتەتىن, ادام­گەرشىلىك قاسيەتتەردىڭ بارلىعىن بويىنا سىڭىرگەن, ءبىلىمدى, تىنباي وقيتىن جان بولۋى كەرەك. «مۇعالىم – مەكتەپتىڭ جۇرەگى» (ى.ال­تىنسارين) بولىپ تابىلا­تىندىقتان, ول بارلىق قاسيەتىمەن دە ءوز شاكىرتىنە ۇلگى بولۋعا ءتيىس ەكەندىگىن ايتۋداي ايتىپ ءجۇرمىز. دەگەنمەن, ءبىلىم بەرۋ باعدار­لامالارىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ەلىمىزدەگى بارلىق پەداگوگتاردىڭ ءبىلىمىن ۇزبەي كوتەرىپ, جاڭا ءىس-ءتا­جىريبەلەردى وقۋ ۇردىسىنە ەنگىزىپ, جۇمىستى سىني تۇرعىدا دامىتۋ, ءبىلىمدى باعالاۋ جولدارىن جەتىلدىرۋگە ايتارلىقتاي كوڭىل ءبو­لىنۋدە. مۇعالىمگە قويىلىپ وتىر­عان قوعامدىق تالاپ وسكەن سايىن, مۇعالىمنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى دە وسە ءتۇسۋى ءتيىس. ءاربىر ماماندىقتىڭ ومىردە, قوعامدا ءوز ورنى بار ەكەنى راس. قازىرگى جاڭا وقىتۋ تەحنولوگيالارىنا سۇيەنگەن مۇعالىم بەدەلدى بولۋ ءۇشىن «وقۋشى ۇنىنە» دەن قويۋى كەرەك. «وقۋشى ءۇنىنىڭ» بەلگىلى جاقتاۋشىسى دجين راددوك «وقۋشىلارمەن پىكىرلەسۋدىڭ ماقساتى – قابىلداۋشىنىڭ كوز­قاراسى تۇرعىسىنان العاندا وقۋدىڭ نە ەكەندىگىن ءتۇسىنۋ, جەكەلەگەن وقۋشىلار مەن توپتار ءۇشىن وقۋدى قالاي جاقسارتۋ» ەكەندىگىن جازادى. وقۋشىمەن پىكىرلەسۋ, الالاماۋ, جالپى العاندا, مۇعالىم پسيحولوگ رەتىندە وقۋشىنىڭ ۇلگەرىمىنىڭ جاقسارۋىنا بارلىق جاعىنان قامقور بولۋى قاجەت. سوندا عانا ءىس ونەدى, وقۋشىنىڭ ءبىلىم الۋعا دەگەن سەنىمى جوعارى بولادى, وقۋشىلار قاتاڭ مۇعالىمدى جاقسى كورەدى. سەبەبى, تالاپ قويا بىلەتىن مۇعالىم – وقۋشىعا ناعىز جاناشىر مۇعالىم. مۇحتار يبرايموۆ, اباي اتىنداعى رەسپۋبليكالىق مامانداندىرىلعان دارىندى بالالارعا ارنالعان قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىن تەرەڭدەتە وقىتاتىن ورتا مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ ديرەكتورى   الماتى