ترانزيتتىك الەۋەتىمىزدى ارتتىراتىن قۇجات ماقۇلداندى

كەشە پارلامەنت ءما­جى­لىسىنىڭ توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ باسشى­لى­عىمەن پالاتانىڭ كەزەكتى جالپى وتىرىسى ءوتىپ, وندا نەگىزىنەن ەكى زاڭ جوباسى تالقىلاندى. ءماجىلىس توراعاسى ءبىرىنشى كەزەكتە ەلباسىنىڭ وتكەن اپتادا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا جاريا تۇردە قول قويعانىن جانە پرەزيدەنت جارلىعىمەن وسى زاڭدى جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى شارالار جوسپارى بەكىتىلگەنىن ايتا كەلىپ, پارلامەنتكە, سونىڭ ىشىندە, ماجىلىسكە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار, ن.نىع­ما­تۋلين ورتالىق سايلاۋ كوميس­سياسىنىڭ قاۋلىسىمەن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ مۇشەسى ال­بەرت پاۆ­لو­­ۆيچ راۋدىڭ پار­لا­مەنت ءماجىلىسىنىڭ دە­پۋ­تاتى رە­تىندە تىركەلگەنىن ايتا كەلىپ, ونى دە­پۋتاتتىق مانداتىمەن قۇت­تىقتادى ءارى ءارىپ­تەستەرى اتىنان جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەدى. بۇدان كەيىن بەكىتىلگەن كۇن ءتارتىبى بويىنشا داۋىسقا سالۋ تارتىبىمەن دەپۋتات البەرت راۋ قارجى جانە بيۋدجەت كومي­تەتى­نىڭ, دەپۋتات سەرىك ساپيەۆ الەۋ­مەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ قۇرامىنا سايلاندى. سونداي-اق, كۇن ءتارتىبى نەگى­زىندە پار­لا­مەنت ءماجىلىسى دەپۋ­تاتتارىنىڭ تۇراقتى كوميتەتتىڭ بىرىنەن ەكىنشىسىنە اۋىسۋ تۋرالى ەكولوگيا ماسەلەلەرى جانە تابيعات پايدالانۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى گلەب ششەگەلسكي حابارلاما جاسادى. بۇل حابارلامادا دەپۋتاتتار مانسۇرحان ماحامبەتوۆ (زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ ءمۇ­شەسى) پەن ارتۋر پلاتونوۆ (الەۋمەتتىك-مادە­ني دامۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى) ەكولوگيا ماسە­لەلەرى جانە تابيعات پايدالانۋ كوميتەتىنە اۋىسۋعا نيەت بىلدىرگەنى ايتىلدى. ولاردىڭ بۇل قالاۋلارىنا ارىپتەستەرى قولداۋ ءبىلدىرىپ, سونىڭ ناتيجە­سىندە م.ماحامبەتوۆ پەن ا.پلا­تونوۆ ءماجىلىستىڭ ەكولوگيا ماسەلەلەرى جانە تابيعات پايدالانۋ كوميتەتىنە ەندى. بۇل كۇنگى وتىرىستا قارال­عان زاڭ جو­با­لارىنىڭ ءبىرى «قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن سەربيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكى­مەتى اراسىنداعى حالىق­ارالىق اۆتوموبيل قاتىناسى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيا­لاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى بولدى. بۇل جونىندە باياندامانى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مي­نيسترى جەڭىس قاسىمبەك جاسادى. ج.قاسىمبەك 2016 جىلى قا­زاق­ستان مەن سەربيا اراسىن­داعى اۆتوموبيلمەن جۇك تا­سى­­مال كولەمى 15 پايىزعا ۇلعاي­­عانىنا توقتالا كەلىپ: «نەگىز­­گى تاسىمالدانعان جۇكتەر – قۇ­­رال-جابدىقتار, قارا جانە ءتۇس­تى مەتالدار, اعاش جانە ودان جاسالاتىن بۇيىمدار. كەلى­سىممەن ەكى ەل اراسىنداعى اۆتو­مو­بيل تاسىمالى جۇمىسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قۇقىقتىق نورما بەكىتىلدى. ەكىجاقتى جانە تران­زيتتىك تاسىمالدار رۇقسات­سىز نەگىزدە, ال ءۇشىنشى ەلدەردەن نەمەسە ءۇشىنشى ەلدەرگە تاسىمال رۇقسات بەرۋ نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. اتالعان شارتتار قازاقستاندىق تاسىمالداۋشىلار ءۇشىن ءتيىمدى بولىپ تابىلادى. ويتكەنى, سەربيا اۋماعى ارقىلى ءبىز وڭتۇستىك ەۋروپا مەملەكەتتەرى – گرەكيا, حورۆاتيا, بولگاريا جانە باسقا ەلدەرگە شىعا الامىز. اتالعان كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ بيۋدجەت قاراجاتىن جۇمساۋدى قاجەت ەتپەيدى», – دەدى. بايانداما اياقتالعان سوڭ ج.قا­سىمبەككە دەپۋتاتتار تارا­­پىنان بىرقاتار سۇراقتار قويى­­لىپ, تياناقتى جاۋاپتار قاي­تارىلدى. وتىرىستا قوسىمشا بايان­داما جاساعان ءماجىلىستىڭ حالىق­ارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپ­سىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى قۇ­داي­بەرگەن ەرجان حالىق­ارالىق اۆتوموبيل تاسىمالدارى قازاقستاننىڭ بۇكىل كولىك جۇيەسىنىڭ اجىراماس بولىگى بولىپ تابىلاتىنىنا توقتالا وتىرىپ: «قازاقستان اۆتوموبيل تاسىمالىن جۇزەگە اسىرۋ ءتارتىبىن رەتتەيتىن نەگىزگى 11 كونۆەنتسياعا قوسىلعان. سونداي-اق, 40-قا جۋىق ەكىجاقتى شارتتارعا قول قويىلدى. قازاقستان تاسىمالداۋشىلار وداعى حالىقارالىق اۆتوموبيل وداعىنىڭ مۇشەسى بولىپ قابىلدانعان. بارلىق وسى اتالعان ماسەلەلەر وتاندىق تاسىمالداۋشىلاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى. ماسەلەن, حالىقارالىق باعىتتا اۆتوموبيل كولىگىمەن جۇكتەردى تاسىمالداۋ كولەمى 2016 جىلى 8 ملن 446 مىڭ 700 توننانى قۇرادى. بۇل – 2015 جىلدىڭ كورسەتكىشىمەن سالىس­تىرعاندا 15 پايىزعا ارتىق. ەلىمىزدە حالىقارالىق اۆتوموبيل تاسىمالىن جۇزەگە اسىراتىن 3,5 مىڭداي كولىك كومپانياسى تىركەلگەن. ولاردىڭ اۆتوكولىك پاركىندە شامامەن 17 مىڭ اۆتوكولىك بار. ولاردىڭ ىشىندە ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق اۆتوموبيل تاسىمالداۋشىلارى وداعىنىڭ مۇشەسى بولىپ تابىلاتىن 7 مىڭ 92 جۇك كولىگى بار 345 كومپانيا كولىكتەرى شەكارانى وڭايلاتىلعان تۇردە كەسىپ وتەدى», – دەدى. سونداي-اق, ول قازاقستان پرە­­زي­دەنتى ن.نازارباەۆتىڭ ءوت­كەن جىلى سەربياعا جاساعان رەسمي ساپارى جونىندە ءسوز قوز­عادى. «بىلتىر تامىز ايىندا سەربياعا رەسمي ساپارى اياسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدىڭ ۇلى جىبەك جولىن قالپىنا كەلتىرۋ يدەياسىن جۇزەگە اسىرىپ جاتقانىن, بىرقاتار ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا, ونىڭ ىشىندە قىتايدان كاسپيگە دەيىن اۆتوموبيل جولىنىڭ جانە ودان ءارى يران, پارسى شىعاناعى ارقىلى وتەتىن تەمىر جولدىڭ قۇرىلىسىنا قاتىساتىنىن ەسكە سالدى. سونىمەن قاتار, ساپار اياسىندا تاراپتار ەۋروپا مەن ازيا باعىتىنا كولىك جۇيەسىن پايدالانۋعا قاتىستى ءوزارا پىكىر الماسىپ, ەاەو اياسىندا ءوزارا ىنتىماقتاستىق مۇمكىندىكتەرىن تالقىلادى», – دەدى دەپۋتات. زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ كەزىن­دە دەپۋتاتتار ەرسۇلتان بەك­تۇر­­عانوۆ پەن سەرگەي زۆولس­كي ءسوز الىپ, جۇكتەردىڭ ەركىن تران­زيتىن, كولىك دالىزدەرىن قۇرۋ, ولار­دى جاڭارتۋ ءىسىن قامتا­ماسىز ەتۋ, سونداي-اق, كولىك ينفرا­قۇرىلىمىن باسقارۋعا, اكىم­شىلىك كەدەرگىلەردى جويۋعا ەرەك­شە كوڭىل اۋدارۋ قاجەتتىگى ەل­باسى جولداۋىندا ناقتى كور­سەتىلگەنىن ايتا كەلىپ, وسى وراي­دا قارالىپ وتىرعان زاڭ جوبا­سىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتادى. ولار, سونداي-اق, قارالىپ وتىرعان زاڭ جوباسىن ماقۇلداپ, ونى پارلامەنت سەناتىنىڭ قاراۋىنا جولداۋدى ۇسىندى. سونىمەن, اتالعان زاڭ جوباسىن دەپۋتاتتار ءبىراۋىزدان ماقۇلدادى. كەلەسى كەزەكتە «قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مادە­نيەت ماسەلەلەرى بويىنشا وزگە­رىس­تەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ەكىنشى وقىلىمدا تالقىلاندى. بۇل جونىندە الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى بەك­بولات تىلەۋحان بايانداما جاساپ, زاڭ جوباسىنىڭ جاي-جاپسارىنان جان-جاقتى ماعلۇمات بەردى. ول ءوزىنىڭ سوزىندە زاڭ جوباسىنا پارلامەنت دەپۋتاتتارى باستاماشى بولعانىن, ونىڭ مادەنيەت سالاسىنداعى قاتىناستاردى ودان ءارى دامىتۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەنىن اتاپ كورسەتتى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, زاڭ جوباسى 2016 جىلدىڭ 30 قاراشاسىندا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جالپى وتىرىسىندا ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدانعان. بۇدان بولەك, دەپۋتات زاڭ جوباسى بويىنشا قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ 2 كودەكسى مەن 6 زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىرعانىن, ءماجىلىس كوميتەتتەرى وڭ قورى­تىن­دىلارىن بەرگەنىن, جۇمىس توبىنا 200-دەن استام تۇزەتۋ­لەر كەلىپ ءتۇسىپ, ولار ءمۇد­دەلى مەملەكەتتىك ورگاندار, مەم­لە­كەتتىك مادەني ۇيىمدار, پار­لامەنتكە كىرمەيتىن ساياسي پار­تيالار وكىلدەرى, قوعام قايرات­كەرلەرى, ساياساتتانۋشىلار مەن مادەنيەت سالاسىنداعى سا­راپ­شى­لاردىڭ قاتىسۋىمەن جۇ­مىس توبىنىڭ 22 وتىرىسىندا جانە الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا قارالعانىن ايتتى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ب.تىلەۋحان ءوز ارىپتەستەرىن اتالعان زاڭ جوباسىن قولداۋعا شاقىردى. داۋىس بەرۋ ناتيجەسىندە زاڭ جوباسى ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. جولدىباي بازار, «ەگەمەن قازاقستان»