«اسسالاۋماعالەيكۇمنەن» سوڭ مىندەتتى تۇردە «نە جاڭالىق؟» دەيتىنىمىز بار. ۇيرەنشىكتى سۇراققا – ۇيرەنشىكتى جاۋاپ: «جاڭالىق جوق... امان-ەسەن...». ەڭ قىزىعى, وسىناۋ قىسقا عانا سۇراق-جاۋاپتاعى «جاڭالىق جوقتان» كەيىن ادامدار اراسىندا ءبىر بىرىنە كوسىلىپ جاڭالىق ايتۋ باستالادى ەكەن. سوتسيولوگتار سولاي دەيدى, ارينە, وندا دا ەگەر سۇحباتتاسۋشىلاردىڭ وعان ۋاقىتى جەتىپ جاتسا, ايتىلىپ قانا قويمايدى, قىزۋ تالقىلاناتىن كورىنەدى.
كەزىندە ءبىر تەلەارناعا ءۇڭىلىپ, ءبىر-ەكى گازەتكە شۇقشيىپ, ءبىر راديوعا قۇلاق ءتۇرىپ ۇيرەنگەن بۋىننىڭ تاسقىنداعان جاڭالىقتار ءنوپىرىن بويىنا سىڭىرە الماي «باسى اينالىپ» قالعان جايى بار. ەندى شە, 100-دەن استام تەلەارنا, 100-گە جەتەقابىل گازەت-جۋرنال, ۆەب-سايتتاردىڭ سانىنان, تىپتەن جاڭىلاسىڭ... ءبارى قوسىلىپ الىپ كۇن-ءتۇن دەمەي «اتقىلاپ» تاراتقان اقپاراتىنىڭ قايسى- ءبىرىن قارماپ ۇلگەرەرسىڭ؟ وسكەمەندەگى زووپاركتە ءبىر قىزدىڭ بەتىنە تۇيە تۇكىرىپ جىبەرگەن... ساۆاننادا سۋرەتكە تۇسىرمەك بولعان جۋرناليست قىزدى كولىكتىڭ تەرەزەسىنەن اتىلىپ باس سۇققان ارىستان جەپ قويعان... الەپپوداعى اتىس پەن امەريكاداعى قۇلاعان جەكەمەنشىك ۇشاقتىڭ جاي-جاپسارى تۋرالى ءبىر مەزەتتە قۇلاعدار بولاسىڭ! سمارتفون سۋرەت تە تۇسىرەدى, بەينەروليك تە جاساي بەرەدى. حالىقتىڭ ءبارى جاڭالىق قۋىپ كەتتى, ايتەۋىر, ەلدى دۇرلىكتىرۋگە, جۇرتتى تاڭعالدىرۋعا اۋەس! بۇعان قوسىمشا, قازىر كەز كەلگەن ازامات ءبىر مەزەتتە «يۋتۋبتىڭ» جۇلدىزى بولىپ شىعا كەلەدى. جۋرناليستەر جايىنا قالعانداي!.. اۋزى دۋالى, الەمدىك مارتەبەسى بار اقىن اعامىز ولجاس سۇلەيمەنوۆ «شاتاستىرماڭىزدار, الەۋمەتتىك جەلى – جۋرناليستيكا ەمەس!» دەپ ءبىر, قاباعى ءتۇيىلىپ ايتقاندا بارىپ, ء«ۇھ» دەپ ءبىر كۇرسىندىك تە قويدىق. قازىر وسى جولدار جازىلۋ ۇستىندە, ال تورتكۇل دۇنيەنىڭ تورىندە قانداي وقيعالار بولىپ جاتىر؟! اقپاراتتىڭ الپاۋىتى, جاڭالىق اتاۋلىنىڭ جارشىسى – بيبيسي سەكىلدى قۋاتتى اقپارات ماشينالارىنا جەر شارىنىڭ ءتورت بۇرىشىنان وقيعانىڭ ءىزىن الا 15 مينۋت نەمەسە ءارى كەتكەندە جارتى ساعات بۇرىن بولعانىن تىركەپ, قولما-قول تاراتا قويۋ تۇك ەمەس! ال تىكەلەي حابار تاراتۋدان الدىنا جان سالمايدى! ...90-شى جىلداردىڭ باسى. تەلەارنادا سۇحبات ءجۇرىپ جاتتى. ستۋديادا – ەكەۋ, تەاتر ديرەكتورى تۇڭعىشباي ءال-تارازي جانە ءتىلشى بايان ەسەنتاەۆا. اڭگىمەنىڭ ورتا تۇسىندا مىنانداي ساۋال قويىلدى. «تۇڭعىشباي قادىر ۇلى, ءسىزدىڭ بويىڭىزدا «قازاقبايسكي» قىلىقتارىڭىز كوپ دەيدى, بۇعان نە دەيسىز؟!» ء«ى-ءىم... ءيا, ونداي, قىلىق بار! «قازاقبايسكي» قىلىقتار مەنىڭ جانىما سونداي جاقىن. كەرەك دەسەڭىز, ول مەن ءۇشىن – مارتەبە! بىراق, سىزدەر ايتىپ جۇرگەندەي, «قازاقبايسكي» قىلىق پەن «مىرقىمبايسكي» قىلىقتى ءجۇدا شاتاستىرۋعا كەلمەيدى. «مىرقىمبايسكي» – مەنىڭ جاۋىم!» حالىق ءارتىسى تۇڭعىشباي ءال-تارازيدىڭ ول جاۋابى نەگە ەكەنى... تالايلاردىڭ جانىنا مايداي جاعىپ, جاڭالىق كورىپ, كوپكە دەيىن اۋىزەكى اڭگىمەدە قىزىنا ايتىلىپ تا ءجۇردى. بۇگىنگى اقپارات الەمىندە «اياۋشىلىق ءبىلدىرۋ» دەگەن ۇعىم اتىمەن جوعالدى... اقپارات اعىنى ادامداردىڭ بەدەلىنە, مانسابىنا, حالقىنىڭ سۇيىكتىسى ەكەندىگىنە دە قارامايدى. بۇگىنگى اقپارات بولعان وقيعانى تالداپ جاتپايدى, بولعان وقيعانى تاراتىپ قانا تىنادى. اقپارات الەمى – الامان جارىس, كىم ءبىرىنشى؟! وتكەن ايدىڭ باسىندا بۇكىل الەۋمەتتىك جەلى, باق, ساپىرىلىسقان سايت ارقىلى ەلىمىزگە ەسىمدەرى اسا تانىمال ءارى بەدەلدى وسى ەكى ازاماتقا قاتىستى اقپاراتتى اياۋسىز توگىپ-شاشتى. ءاپ-ساتتە ەلدىڭ اۋزىنداعى «ەڭ ماڭىزدى» جاڭالىققا اينالدى. شۇكىر, ايتەۋىر «دۋىلداپ», داۋىل سوققانداي بولىپ بارىپ باسىلدى. ءيا... اقپارات الەمىندەگى مۇنداي داۋىل ءوز ەكپىنىمەن باسىلمايىنشا, ەشكىم توقتاتا المايدى. بولاشاقتا دا سولاي! بۇگىنگى بۋىرقانعان اقپاراتتىڭ اعىس ارناسى مۇلدەم باسقاشا! ايتەۋىر, تىلگە تيەك ەتەر, ەلدىڭ قۇلاعىن ەلەڭ ەتكىزەر جاڭالىق تابىلسا, جەردە قالمايدى. قاس پەن كوزدىڭ اراسىندا اقپاراتتىڭ ۇلى كوشىنە ىلەسەدى دە كەتەدى. بۇل – ماسس-مەدياداعى ءسوز بوستاندىعىنىڭ باستى تالابى! ايتسە دە, تەك قانا جاڭالىقتىڭ سوڭىنان ەكى وكپەسىن قولىنا الىپ قۋىپ ۇيرەنگەن, ءبىزدى دە – كەڭەستىك جۋرناليستيكانىڭ شەكپەنىنەن شىققان بۋىندى, سوعان بەيىمدەلگەن باتىستىڭ دا, امەريكانىڭ دا جۋرناليستەرىنىڭ بۇدان دا قاجىعاندىعى بايقالىپ قالدى. الەم جۋرناليستەرى اراسىنداعى ازىلدەپ ايتىلىپ جۇرگەن «no news is good news – جاڭالىقتىڭ جوقتىعىنىڭ ءوزى جاقسى جاڭالىق» دەگەن تىركەستىڭ دۇنيەگە كەلۋىنە وسىناۋ قۇبىلىس سەبەپشى-اۋ؟! اقپاراتقا دا ىشىنەن وزىڭە كەرەكتىسىن عانا قيىپ الار كۇن تۋدى! ياعني, بۇل – اقپاراتقا, جالپى جاڭالىققا «ديەتا ۇستاۋعا» تۋرا كەلەدى دەگەن ءسوز ەمەس پە ءوزى... No news – good news!
تالعات ءسۇيىنباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
