ولجاس سۇلەيمەن: تانىمالدىعىما ەسىمىم اسەر ەتكەن جوق

ول – «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ تۇلەگى, ماماندىعى – قۇرىلىسشى. قىتايدا ءبىلىم العان, ءتورت ءتىلدى جەتىك بىلەدى. دىتتەگەن ماقساتىنا جەتۋ وڭاي بولعان جوق. تالماي تەر توكتى. ءسۇرىندى, قايتا تۇردى. بۇگىندە 26 جاستاعى جىگىت قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى. قول استىندا 2 مىڭ جۇمىسشى بار. بۇۇ سىندى مارتەبەلى ۇيىمنىڭ باس مىنبەرىنەن سويلەگەن ولجاس سۇلەيمەن حاتتاما ەرەجەسىن بۇزعانىنا ەش وكىنبەيدى. سەبەبى, سونىڭ ارقاسىندا انا ءتىلىنىڭ اۋەزدى ءۇنىن الەمگە ەستىرتتى. – ولجاس, بۇگىندە ەسىمىڭىز كوپكە تانىلىپ كالدى. اتى-ءجونىڭىز قازاقتىڭ اقيىق اقىنىمەن ۇقساستىعى ءسىز­دىڭ بۇگىنگى تانىمالدىعىڭىزعا قان­شالىقتى ىقپال ەتتى؟ – اتام سۇلەيمەن ولجاس اقىن­نىڭ شىعارمالارىن جاقسى كورەتىن. «اللا دارىن بەرگەن مۇنداي اقىندار 100 جىلدا ءبىر-اق رەت تۋادى عوي!» دەپ تامسانىپ وتىراتىن. مەنىڭ ەسىمىمنىڭ دە اقىن­نىڭ قۇرمەتىنە قويىلعانى – اتامنىڭ ۇلى اقىنعا دەگەن ىقىلاسىنىڭ بەلگىسى. ال تا­نىمالدىلىققا ەسىمىم اسەر ەتتى دەگەنگە كەلىسپەيمىن. مەنىڭ ءوز جولىم بار. ءبىزدىڭ بۋىن اعا بۋىننىڭ جولىن ارى قاراي جالعاستىرادى. – ولجاس اقىنمەن جۇزدەسە الدى­ڭىزدار ما؟ – مەن 8 جىلعا جۋىق ۋاقىت سىرت جەردە ءجۇردىم. رەتى كەلگەندە ولجاس اعامەن كەزدەسۋلەردىڭ بارىنە بارۋعا تىرى­­ساتىنمىن. بىراق «مەن دە ول­جاس سۇلەي­مە­نوۆ­پىن» دەپ الدىنا بارۋعا ءجۇ­رەك­سىندىم. ىشكى داۋسىم «بۇل ەسىمدى ساعان بەردى. ال ءوزىڭ ولجاس سۇلەي­مە­نوۆ بولىپ دارالانا الدىڭ با؟» دەپ قار­سىلىق ءبىل­دى­رىپ تۇراتىن. كەيىن بىرىككەن ۇلت­تار ۇيىمىندا قازاق تىلىندە بايان­داما جاساعاننان كەيىن ەلگە كەل­گەنىمدە, كەزدەسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. اقيىق اقىن مەنى باۋىرىنا باسىپ تۇرىپ, «ولجاستار مىقتى بولۋى كەرەك» دەدى. – بۇۇ مىنبەرىنەن قا­زاق­ جاستا­رىنىڭ اتىنان ءسوز سويلەۋ باقىتى سىزگە بۇي­ىر­ىپتى. ەكولوگيا تا­قى­رىبىن قوزعادىڭىز. جال­پى, جاھاندىق تۇر­عىدا الىپ قارايتىن بولساق, قازاق­ستاندا ەكولوگيالىق ماسەلە سون­شا­لىق­تى كۇردەلى ەمەس سياقتى... – كەلىسەمىن. بۇۇ-دا افريكا, مەك­سيكا سىندى ەلدەردەن كەلگەن جاستار بايانداما جاساپ, كۇردەلى ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى كو­تەر­دى. مەنىڭ باياندامام استانادا «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» اتتى تاقىرىپپەن وتەتىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنىڭ قازاق­ستانعا ماڭىزى تۋرالى بولدى. جالپى, ەلىمىزدە ءجۇر­گى­­زىلىپ وتىر­عان دۇرىس سايا­سا­ت­­­تىڭ ارقاسىندا قازاق­س­تان­داعى ەكولوگيالىق احۋال سون­شا­لىق­تى كۇردەلى ەمەس. دەگەن­مەن, قى­تاي­داعى اۋانىڭ لاس­تانۋ دەڭ­گەيى وتە جوعارى بول­عان­دىق­تان, ىرگەلەس كورشىمىز رە­تىن­­دە بۇل ءبىزدى دە الاڭداتپاي قوي­ماي­دى. ەكى جىلىم بەيجىڭدە ءوتتى. اسپانى قىسى-جازى سۇپ-سۇر. ءتۇ­تىننەن بۇلت تا, جۇلدىز دا كورى­نبەيدى. عالىمداردىڭ اي­تۋىن­شا, بەيجىڭدە ءبىر كۇن اۋا جۇت­قا­نىڭ 21 تال تەمەكى شەككەنمەن تەڭ ەكەن. وسىدان كەيىن-اق دەنساۋلىققا قانشالىقتى زيان كەلەتىنىن ەلەستەتە بەرىڭىز. قورشاعان ورتا مəسەلەسى بۇگىندە بۇكىل əلەم ءۇشىن وزەكتى. ءبىز­دىڭ ەلدە وتكەلى جاتقان ەكسپو-2017 كورمەسىنە كوپ مەم­لەكەتتەردىڭ قىزىعۋشىلىق تا­نىتىپ وتىرعانى سوندىقتان. قازىر قازاقستاندا ەكولوگيالىق احۋالدى جاقسارتۋعا باعىتتالعان ءبىراز جۇمىس جاسالىپ جاتىر. ءوندىرىس سالاسى قولعا الىنىپ, «Made in Kazakhstan» جوباسى دامىپ كەلەدى. وسىنداي كەڭ كولەمدى جوبالاردى دامىتا وتىرىپ, ەكولوگيانى لاستاماۋ جاعىن دا نازاردا ۇستاۋ كەرەك. – قىتايدا 10 مىڭعا تارتا قازاق­ستاندىق ستۋدەنت بار ەكەن. قازاق­ستان­دىق ستۋدەنتتەردەن قۇرالعان ۇيىم, قا­ۋىم­­داستىقتاردىڭ بەلسەندىلىگى قالاي؟ – قازىر شەتەلدە وقىپ جات­قان قازاق­ستاندىق ستۋدەنتتەر قاۋىمداستىقتارى ەۋروپا ەل­دە­رىندە, اقش-تا, رەسەيدە بار. قىتايدىڭ سيان قالاسىندا – «التىن وردا», بەيجىڭدە – «جاس قىران», باسقا دا شاھارلاردا ءتۇرلى ستۋدەنتتىك ۇيىمدار قۇ­رىلعان. اراعا ءبىراز ۋاقىت سالىپ, سول ۇيىمداردى ءبىر لوگوتيپ اياسىنا ءبى­رىك­تىرىپ, ءبىر ماقساتقا جۇمىلدىرساق دەگەن نيەتپەن سيان قالاسىندا قۇ­رىلتاي ۇيىمداستىردىق. قىتايدىڭ əر ايماعىنان كەلگەن قازاق ستۋدەنتتەرى ءبىر باعىتتا جۇمىس ىستەيتىن ۇيىمدى شانحايدا بولعان ەكىنشى قۇرىلتاي كەزىندە ناقتىلادىق. ناۋرىز مەيرامىن, تəۋەلسىزدىك تويىن بۇكىل قالا كولەمىندە دۇركىرەتىپ تويلايتىنداي دەڭگەيگە جەتتىك. – وسىدان ءۇش جىلداي بۇرىن قازاق ستۋدەنتتەرىنىڭ كومەگىمەن بەيجىڭدە قازاق ورتالىعى اشىلعانىنان حاباردارمىز. ول ۇيىم قالاي جۇمىس ىستەپ جاتىر؟ – ءىرى مەملەكەتتەردىڭ بارلىعى əلەمنىڭ əر تۇكپىرىندە ءوزىنىڭ ءىزىن قالدىرعىسى كەلەدى. مəسەلەن, تۇركيانىڭ قانشاما ەلدە مەكتەپ-ليتسەيى بار؟! قىتايلار دا جان-جاقتا كونفۋتسي ينستيتۋتتارىن اشىپ العان. قاتە­لەسپەسەم, قازاقستاندا دا 4 كونفۋتسي ينستيتۋتى بار. ونىڭ بىرەۋى – ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە. مىنە, اقىلدى ۇلت وسىلاي داميدى. ءبىزدىڭ دە وسى بەي­جىڭ­­دەگى ورتالىقتى اشۋداعى باستى ماقسا­تى­مىز سول بولعان. قازاق حالقى وزىق ويلى ۇلت رەتىندە الەمنىڭ كەز كەلگەن نۇك­تە­سىندە ءوز قولتاڭباسىن قالدىرسا ەكەن دەي­مىن. سوعان ءوز ۇلەسىمدى قوسقىم كەلەدى. قازىر «بولاشاق» باع­دار­لام­ا­سىنان بولەك, اتا-اناسىنىڭ قار­جىسىمەن وقىپ جاتقان قازاق­ستاندىق ستۋدەنتتەر جەتەرلىك. قولىمىزدا ناقتى دەرەك بول­ما­عاسىن, ولاردىڭ قانشاسى قا­لىپ قويعانىن, قانشاسى ەلگە ورال­عانىن بىلمەيمىز. ەسەپتە ەش­كىمگە ەسە جىبەرمەيتىن, تەحني­كانى تىنىسىنا بالايتىن قازاقتىڭ دا دارىندى جاستارى از ەمەس. تەك ءبىزدىڭ قوعامدا ولاردىڭ ەسىمدەرى اتالا بەرمەيدى. الەمنىڭ ماتە­ماتيكتەر قاۋىمى دانيار كامە­نوۆتى «الەمنىڭ ۇزدىك ما­تە­ما­­تيگى» دەپ مويىندالعاندا 16 جاس­­تا ەدى. ول وتىز جىل بويى شە­شىمى تابىلماعان اۆستريالىق ۆالتەر يانوۋستىڭ تەڭسىزدىگىن دالەلدەپ شىققان. ماسەلەن, اقش-تاعى ماسساچۋسەتس تەح­نو­لوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عى­­لىمي قىزمەتكەرى قۋات ەسەنوۆ, كاليفورنياداعى Oracle كومپانياسىندا ينجە­نەر ءارى مەنەدجەر نۇرجاس ماكىشەۆ, وڭتۇستىك كورەيانىڭ سەۋل قالا­سىنداعى گەنەتيكالىق ينس­تي­تۋتتىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى اسەم ساپارحانوۆا, رەسەيدىڭ ەڭ جاس رەكتورى اتانعان, الفەروۆ قو­رى­نىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ەرلان ىسقاقوۆ, ماسكەۋدەگى فيزيكالىق-حيميالىق مەديتسينا عى­لىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ مە­دي­تسينالىق نانوتەحنولوگيا زەرتحاناسىنىڭ جەتەكشىسى قۋات مومىناليەۆ, پولياك ستۋ­دەنتتەرىنە ءدارىس وقيتىن گۇلاي­حان اقتاي, جاپونياداعى حيرۋرگ-ونكولوگ ايسۇلۋ ءجۇسىپوۆالار – ۇلتىمىزدىڭ ماقتانىشى. بۇگىندە شەتەلدە جۇرگەن وسى تەكتەس «قازاقتىڭ ميىن» ساقتاۋعا ءمۇم­كىندىك بار. ولاردى ءوز ەلى­مىزگە قىزمەت ەتۋگە تارتۋ كەرەك. قازاقستاندىق جاستاردىڭ وقۋى قاشان بىتەدى دەپ كۇتىپ وتىر­ماي, ولاردى بۇگىننەن باستاپ ءوزارا ۇيىمداستىرىپ, قازاقستان­عا جاڭا وي-يدەيالاردى اكەلۋگە جۇمىلدىرۋ قاجەت. وسى­نى جاستاردىڭ وزدەرى سەز­­گەن بولۋى كەرەك, وسىدان ەكى جىل بۇرىن شەتەلدە قازاق­ستان­دىق ستۋدەنتتەردىڭ سان الۋان ۇيىمدارىن قۇرۋعا بەلسەنە كىرىستى. ارينە, شەتەلدەگى قازاق­ستاندىق جاستاردىڭ ۇيىم­دارىنا مەملەكەتتىڭ قولداۋى دا قاجەت. سەبەبى, ونسىز وزگە مەم­لەكەتتەردىڭ ساياساتىنا ءتوت­ەپ بەرۋ قيىن. ال قالعانىنا ولار­دىڭ جاستىق امبيتسياسى جە­تۋى ءتيىس. – سەندە قازاق ستۋدەنتتەرىن ءوز­گە­لەر­مەن سالىستىرۋ ءمۇم­كىن­دىگى بولدى. قازاق ستۋ­دەنت­تە­رىنىڭ دەڭگەيى قانداي؟ – بايقاعانىم, قازاق جاستارىندا كوش­باسشىلىق قاسيەت ازداۋ. ءبىزدىڭ تاعى ءبىر كەمشىلىگىمىز – ءوز-وزىمىزگە ونشا سەنبەيمىز. مەن بۇل ءۇشىن جاستاردى كىنالاۋدان اۋلاقپىن. جاستارىمىزدىڭ بويىنداعى سەنىمسىزدىك – ۋاقىت تاڭباسى. اعا تولقىن مىقتى مەملەكەتتىڭ ىرگە تاسىن قالادى. شەكاراسىن شەگەندەپ بەردى. ەندى قازاقتى وزىق ويلى ۇلت رەتىن­دە الەمگە تانىتۋ, قازاق برەندىن قالىپ­تاس­تىرۋ – ءبىزدىڭ تولقىننىڭ مىندەتى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت!  اڭگىمەلەسكەن گۇلبارشىن ساباەۆا  الماتى