ءۇش قالا – ءۇش الەم

  قوڭىر كۇزدىڭ قىسقا ۇلاسار ساتىندە قازاق ونەرىنىڭ شاشباۋىن كوتەرىپ, بار حالىق ىرگەلى ەل ەكەنىمىزدى تانىتىپ, ومىرلىك كورشىمىز قىتاي ەلىنە بارعان ەدىك. «بۇل زامانعا جەتتىك ءبىز!», دەپ جاسىن اقىن سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ ايتپاقشى, قازاق قازىر تورتكۇل دۇنيەنى تۇگەل كورىپ وتىرۋ ءوز الدىنا, ساپارلار جاساپ, تەڭ دارەجەدە يىقتاسىپ, اڭگىمە-دۇنكەن قۇراتىن بولدى. بۇل «باسقانىڭ جەلكەسىندە وتىرعان ادام استىنداعى ادامنىڭ ازابىن تۇسىنە بەرمەيدى» (م.شوقاي) دەپ سونداي ازاپتان قۇتىلعان ازات ەلدىڭ قولى جەتكەن تەڭدىگىنىڭ ناتيجەسى ەدى. بۇعان ءوزى بولعان قىزداي شىرەنبەي, شۇكىر دەسەك, جاراسارى حاق. اتام قازاقتان قالعان اتالى ءسوز بار. ول – كورشىمەن تاتۋ بولۋ, ياعني, كورشىمەن قارىم-قاتىناسىن قالىپتى بولماسا, بۇل دۇنيەنى قويىپ, ول دۇنيەنىڭ سۇراۋى قيىن بولادى دەگەنگە سايادى. وسىنى بەرىك ۇستانعان جۇرتىمىز «كورشى اقىسى – ءتاڭىر اقىسى» دەپ ۇل-قىزىنىڭ قۇلاعىنا سىڭىرۋمەن كەلىپ ەدى-اۋ. قازىر بۇل قاناتتى قاعيدا سيرەكسىپ قالعانىن, ەسەسىنە كورشىنى «كورمەيتىن» حالگە جەتكەنىمىزدى نەسىن جاسىرامىز. زامان دەيمىز. ول ءوزىمىزدى, توڭىرەگىمىزدى الداۋسىراتۋ ءۇشىن ايتاتىن كوڭىل جىقپاس ءسوز عوي. بولماسا زامان جاقسى. زاماندى قىرىق قۇبىلتاتىن ادامنىڭ ايلا-قارەكەتى ەمەس پە؟ مەملەكەتى تۇتاس, حالقى قابىرعالى ەلىمىزدىڭ قاسيەتتى ونەرىن, كيەلى قۇندىلىعىن باعالاعان ەلدەر سونى ءوز جۇرتىنا تانىستىرساق, تابىستىرساق دەگەن نيەتتەرىن ءار كەز كورسەتىپ كەلەدى. جاقىندا سونداي ادەمى ءبىر ءىس-شاراعا كۋا بولدىق. استانا قالاسىنداعى ۇلت رۋحانياتىنا جاناشىر بولىپ كەلە جاتقان «مۇرات جولى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى دۋمان امان ۇلىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن ءبىر توپ ونەر قايراتكەرلەرى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ بەيجىڭ, شانحاي, گۋانچجوۋ قالالارىندا بولدى. وسى ءىس-ساپاردىڭ بارلىق شىعىنىن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ەلشىلىگى ءوز موينىنا الدى. بۇل تۇستا, ەلشىسى حان حۋەي چجاننىڭ كورشى ەلدەردىڭ رۋحاني سالاسى بويىنشا بەرىك بايلانىس ورناتۋعا دەگەن نيەتىنەن ەكەنىن اتاپ ايتقانىمىز ءجون. تازا ونەر ولمەيدى, عاسىردان-عاسىرعا جالعاسىپ, ۇرپاقتىڭ التىن ارقاۋىنا اينالۋمەن قاتار, ەلدەر ورتاسىنا دانەكەر ونەر ساپارى كەلىپ-كەتىپ جاتقانداردى قوسپاعاندا تۇراقتى تۇرعىنى 23 ميلليون بولاتىن  بەيجىڭ قالاسىندا باستالدى. قازاقستاندىقتاردى مەملەكەتتىك ۇلتتىق ىستەر كوميتەتىنىڭ ءبولىم باسشىسى فەن لين قابىلداپ, ەكى مەملەكەتتىڭ بەرىك دوستىعىنا ناقتى دالەلدەر كەلتىرىپ, كوميتەتتىڭ اتقارىپ وتىرعان ىستەرىمەن تانىستىردى. 56 ۇلت دوستىق اياسىندا جاساپ جاتقانىن العا تارتىپ, بارلىق ادامداردىڭ قۇقىعى قورعالىپ وتىرعانىن, اسىرەسە, 114 ميلليوندى قۇرايتىن از ساندى ۇلتتارعا ستراتەگيالىق تۇرعىدا جاسالىپ جاتقان قامقورلىقتاردان دالەل-دايەكتەر كەلتىردى. ول ءسوز سوڭىندا قىتاي ەلىنىڭ «جاقىن دوس الىستان ىزدەپ كەلەدى» دەگەن ماتەلىن ەسكە سالدى. كەزدەسۋ ۇستىندە قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, اتاقتى ءانشى قۇرمانبەك الىمعازى مەن كومەيى كۇمىس ونەر يەسى ريزا قايىرباي ءماريا جاگروقىزىنىڭ «دۋدار-اي» ءانىن قازاق, قىتاي تىلدەرىندە ايتتى. بۇدان كەيىنگى ساپار بارىسىندا كورشى ەلدىڭ ارعى-بەرگى تاريحىن بايان ەتەتىن مۇراجايلاردا بولىپ, «قىزىل تەاتردا» ءۇش ۇرپاقتىڭ تاعدىرىن بايان ەتەتىن قويىلىمدى تاماشالادىق. ال قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت مينيسترلىگىندەگى ديدارلاسۋدا لاۋازىمدى مەكەمەنىڭ دەپارتامەنت باسشىسى سەي تسين ين ەكى ەل باسشىلارىنىڭ ءار جۇزدەسۋى بەرىك دوستىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ كەلە جاتقانىن, قازاق ونەرىنىڭ ايتۋلى وكىلدەرى قالا حالقىمەن ديدارلاسىپ جۇرگەنىن, قازاق مادەنيەتىنىڭ دە, ونەرىنىڭ دە مازمۇنى باي ەكەنىن العا تارتتى. قارشىعاداي ءشۇيىلىپ وتىرىپ, جاس دومبىراشى تەمىر داۋلەت ەسبايدىڭ «بوگەلەگىن» مىڭ قۇبىلتىپ تارتقاندا, وزگە جۇرتتىڭ وكىلدەرى ەكى ىشەك, ءبىر تيەكتەن وسىنشا اۋەننىڭ قۇبىلۋىنا كەرەمەت قۇرمەت كورسەتتى. بەيجىڭدە تاريحي ورىندار وتە كوپ. ءبارى ينە-جىپتەن جاڭا عانا شىققانداي ءارلى دە, ادەمى. «ءبىزدىڭ بابالارىمىز وتكەن جول, كەشكەن ءومىر وسىنداي بولعان» دەگەندى اڭعارتادى. ۇلت تاريحى, ۇلتتىق بولمىس مەنمۇندالاپ تۇرادى. اسىرەسە, 24 يمپەراتوردىڭ مەكەنىنە اينالعان, ءبىر زاماندارى «بۇرىنعى پاتشالار قالاسى» اتانعان الىپ كەشەندى ارالاپ شىققاندا باردى باعالاۋمەن بىرگە, بولعان دۇنيەنىڭ, عاسىرلار قويناۋىنان جەتكەن قۇندىلىقتىڭ اجارىن اشىپ, ءارىن كەلتىرىپ, مەملەكەت ىشىندەگى مەملەكەت رەتىندە كورسەتە ءبىلۋدىڭ ۇلگىسى وسىنداي بولار. قالانىڭ 9999 بولمەسى بار دەپ ەسەپتەلەدى. جالپى قىتايدا توعىز سانىن ەەركشە باعالايتىن سالت قالىپتاسقان. ساۋلەت ونەرىنىڭ نەبىر تۇرلەرى وسى يمپەراتورلار قالاسىندا كوپ. ءار جەرگە قويىلعان ءتورت قۇلاقتى, ورنەك سالىنعان تايقازاندار كوز جىلى ۇشىرايدى. ءار عيماراتتىڭ الدىنداعى تۇعىرعا ورناتىلعان ەكى ارىستاننىڭ ءبىرىنىڭ الدىڭعى اياعىندا جەر شارى بەينەلەنسە, ەكىنشى ارىستاننىڭ الدىڭعى اياعىندا بالا بەينەسى كەسكىندەلگەن. جەر شارىن اياعىمەن ۇستاپ تۇرعان ارىستان ەركەك ەسەبىندە, ياعني الەمگە يەلىك ەتەتىن ەر ادام دەگەندى اڭعارتسا, بالا بەينەسى – ول انا بالاعا يە ۇرپاقتىڭ ءوسىرۋشىسى دەگەندى سەزدىرەدى. ءار قاقپا, ءار الاڭنىڭ, ءار عيماراتتىڭ ءوز اتاۋى, ءوز تاريحى, كەزىندە اتقارعان قىزمەتى – تايعا تاڭبا باسقانداي تۇسىندىرىلەدى. بەيجىڭ قالاسىنداعى باستى الاڭداعى تۋدى كەشكىسىن سالتاناتتى تۇردە ءتۇسىرىپ, كۇن شاپاعىمەن بىرگە قايتا كوتەرۋ راسىمىندە قالا حالقى جينالىپ, وعان قۇرمەت كورسەتۋدى وزدەرىنە پارىز سانايدى ەكەن. بۇل وتاندى قادىرلەۋ, تۋدى اسپەتتەۋ دەگەندى بىلدىرەدى. از ساندى حالىقتاردىڭ ۇرپاعىنا جوعارى ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى سانالاتىن باس قالاداعى ۇلتتار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە قازاق ونەرىنىڭ ايتۋلى شەبەرلەرى كونتسەرت بەردى. قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, اسەم ءۇنى قازاق دالاسىن جاڭعىرتقان باعدات سامەدينوۆا سەيدوللا بايتەرەكوۆتىڭ «سارىارقا» ءانىن قىرانداي سامعاتسا, تەمىر دۋلات قازاقتىڭ كيەلى دومبىراسىمەن قۇرمانعازىنىڭ «سارىارقاسىن», نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ «القيساسىن» كۇمبىرلەتتى. جاستاردىڭ سۇيىكتى انشىسىنە اينالعان مارجان اراپباەۆا «قازاق ەلى وسىندايدى» شىرقاسا, قازاقستان جاستار وداعى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى قۇرماش ماقان ءوزىنىڭ «اڭسارىم» ءانىن, اينۇر ءاجىموللا «گاۋھارتاستى» اۋەلەتتى. قىتايدىڭ قاي قالاسىنا بارساڭ دا, اسپان تۇستەس ءزاۋلىم ۇيلەر ءبىر-ءبىر تاۋ شىڭىنداي ەلەستەيدى. باۋرايىنداعى كوشە بويلارىن جاسىل جەلەك كومكەرگەن. كەيدە سول بيىك ۇيلەردەن اسپاننىڭ ءوزىن كورۋ «مۇڭ» سەكىلدى. ءبىر ازامات ايتادى, قالا سىرتىنا شىققان قىز بالا اسپاندى سۋرەتكە ءتۇسىرىپ جاتسا كەرەك. «مۇنىڭ نە دەسە؟», «دالاعا كوز سالىپ اسپاندى انىق كورىپ تۇرمىن» دەپتى. بۇل اڭىزداي ەستىلگەنمەن, اقيقاتى دا جوق ەمەس. اسىرەسە, بايتاق دالادان بارعان ادامعا تاس كوشەدە بيىك ۇيلەردى عانا تاماشالاپ كەلە جاتقاندا شاتقالدا جۇرگەندەي كۇي كەشەتىنىڭ انىق. ءتىپتى, مەتروعا تۇسكەندە اۋا جەتپەي, تىنىسىڭ تارىلادى. سونداي ساتتە دالاسى مەن كوڭىلى تەلقوڭىرداي بولىپ جۇرەتىن جۇرتىمىزدىڭ ارعى-بەرگى ۇرپاعىنىڭ دارحاندىعى ەسىڭە ءتۇسىپ, كوز الدىڭا نەبىر ادەمى كورىنىستەردى كوكساعىم كومكەرىپ تۇراتىنىن قايتەرسىڭ؟ جىميا قاراپ, ەرسىلى-قارسىلى اعىلعان ميلليارد جۇرت مۇحيت تولقىنىنداي ەلەستەپ كەتەدى. وزىنشە ءبىر الەم سانالاتىن شاڭحاي قالاسىنىڭ دا ءوز شاتتىعى وزىندە. الىپ قالانىڭ 15 اۋدانىندا 27 ميلليون حالىق تۇرادى ەكەن. ءوندىرىسى وركەندەگەن, ەكونوميكاسى دامىعان قالادا 40 مىڭ بانك جۇمىس ىستەيتىن كورىنەدى. وڭىرلەرگە ءار جارتى ساعات سايىن ءبىر ۇشاق قانات قاعادى. «پەكيندە زاڭدى بىلسەڭ, شاڭحايدا اقشاڭ بولسا عانا تۇراسىڭ», «بەيجىڭ قىرىق قاتپارلى كىتاپ سەكىلدى, وقي ءبىل. شاڭحاي ءبىر كورگەندە ۇنايدى. ادەمى سۋرەت» دەگەن سوزدەردى دە قۇلاق شالدى. الەمدە ماگنيتتىك ورىسپەن جۇرەتىن پويىز دا وسى قالادا بولىپ شىقتى. ول ساعاتىنا 430 شاقىرىمدى الادى. ەكپىن الىپ وقتاي اتىلعاندا, كوز ۇشىنا قاراماساڭ, جاقىندى كورۋ مۇمكىن ەمەس. شاڭحاي جۇرتى بۇرىن ءونىم ءوندىرۋ ىسىندە سان قۋسا, ەندى ساپاعا ۇلكەن ءمان بەرۋدى ۇردىسكە اينالدىرىپتى. سىرتتى قويىپ, ىشكى جۇرتتىڭ تالابىن قاناعاتتاندىرۋدىڭ ءوزى نەگىزگى مىندەتكە اينالا باستادى دەيدى جول باستاۋشى. ماشينا تىعىنىن ازايتۋ ءۇشىن كىدىرىسسىز ءجۇرۋدى قاناعاتتاندىرۋ بويىنشا ءتورت-بەس قابات جول سالۋ باستى ماقساتقا اينالعان. 118 قاباتتان تۇراتىن 632 مەترلىك بيىك ءۇي دە شاڭحاي قالاسىنان ورىن تەۋىپتى. 200 مەتردەن اساتىن 51 عيمارات بار ەكەن. تۇرعىندار جاڭا قالانى 20 جىل باسقارعاندارىن ايتادى. قالا باسشىلىعى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋدى ءبىرىنشى كەزەككە شىعارىپتى. ءتىپتى, زەينەتكەرلەردىڭ ءوزىن جۇمىسقا تارتۋ ءىسى قولعا الىنعان. ولارعا ارنايى كيىم كيگىزىپ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا كومەكتەسۋ جايى جۇكتەلگەن. قاعىلەز قارتتار ەرتەلى-كەش ءتارتىپ ساقتاۋ ىسىنە بەلسەنە قاتىسادى. ال التىن وشاقتىڭ ءۇش اياعىنداي تىرەكتەن بوي كوتەرگەن تەلەمۇنارا دا ادەمى. 263 مەتر بيىكتىكتىڭ 259-شى قاباتىنداعى اينەكتى باسقىش ءتىپتى كەرەمەت. قالانىڭ ءتورت بۇرىشىن تۇگەل كورەسىڭ. تابان استىنداعى ۇيلەر مەن كەمەلەر جۇزگەن وزەنگە قاراعان ساتتە, بۇكىل ءون بويىڭ شىمىرلاپ, جۇرەكتىڭ قاعىسى جيىلەيدى. بۇل دا كەلۋشىلەردى قىزىقتىرۋدىڭ ءبىر ادەمى ويلاستىرىلعان ءتۇرى ما دەدىك. تەلەمۇناراعا كىرۋدىڭوزى وڭاي ەمەس. كوش جەردەن كەزەككە تۇراسىڭ. قۇمىرسقاداي قىبىرلاعان جۇرتپەن تەلەمۇنارانى تاماشاسىن كورۋگە تالاي ۋاقىتىڭ كەتەدى. قىتاي حالقى ماو تسزەدۋن ايتقان ءسوزدى, ياعني قىتاي قورعانىنا بارماعان قىتاي قىتاي ەمەس, دەگەن قاعيدانى جاندارىنا تۇيگەندىكتەن بە, ۇلتتىق قۇندىلىقتار جيناقتالعان مەكەمەلەردەگى جۇرتتان كوز سۇرىنەدى. ۇلتتىڭ بەت-بەينەسىن, قول جەتكەن جەتىستىگىن كورسەتەتىن بايلىققا ۇڭىلگەن ۇلكەن-كىشىنى كورگەندە ءدان ريزا بولاسىڭ. بۇل دا وزىندەگى باردى باعالاۋدىڭ ونەگەسى بولسا كەرەك. گۋانچجوۋ قالاسى – گۋاندۋن پروۆينتسياسىنىڭ اكىمشىلىك ورتالىعى. 2000 جىلدىق تاريحى بار قالانىڭ اۋماعى بۇگىندە 7 434,4 شارشى شاقىرىمدى الىپ جاتىر. 15 ميلليونعا جۋىق حالىق تۇرادى. دەگەنمەن, بۇل قالادا تورتكۇل دۇنيەنىڭ بارلىق جۇرتى جۇرگەنى انىق. سەبەبى. گۋانچجوۋ الەمگە ايگىلى جەڭىل ونەركاسىپ ورتالىعى. الەمدىك فابريكا دەپ تە اتالادى. 100-گە جۋىق كوتەرمە ساۋدا بازارلارى, جۇزدەگەن ءماڭ فابريكالار, زاۋىتتار, باسقا دا ءتۇرلى كاسىپورىندار جۇمىس ىستەيدى. قالادا جىلىنا ەكى رەت قىتاي تاۋارلارىنىڭ حالىقارالىق جارمەڭكەسى ۇيىمداستىرىلادى. گۋانچجوۋدىڭ ءبىر ءوزىنىڭ عانا ىشكى جالپى ءونىمى تۇركيا, گوللانديا سياقتى مەملەكەتتەردىڭ ىشكى جالپى ونىمىنەن اسىپ تۇسەدى دەگەندى ەستىدىك. قالا ورتالىعىنان چجۋتسزيان وزەنى وتەدى. تاريحتا ءبىر رەت تە بۇل قالاعا قار جاۋماعان ەكەن. جىلدىڭ ءتورت مەزگىلىندە دە جاپ-جاسىل. اۋا رايى وتە جىلى, تروپيكالىق, ىلعالدى. ءار اۋداندا ساتىلاتىن تاۋار بەلگىلەنىپ قويىلعان. وتاندىق ءونىم وندىرۋشىلەرگە جەڭىلدىك جاسالعان. شەتەلدىكتەرگە سالىق ءتۇرى جوعارى. ءبىر زاماندارى گۋاندۋن پروۆينتسياسى تابيعي تۇرمە اتالىپتى. كۇن ىستىق, ماسا-شىبىن كوپ بولعاندىقتان, جازالىلاردى جازاسىن وتەۋ ءۇشىن وسى ولكەگە جىبەرىپ وتىرعان. قازىر قاي جاعىنان الساڭ دا, بۇل پروۆينتسيا ەلدىڭ ماقتانىشىنا اينالعان. كۇرىشتىڭ وزىنەن ءبىر جىلدا ءۇش رەت ءونىم السا, كەيبىر جەمىس اعاشتارى بەس رەت جەمىس بەرەدى ەكەن. بىراق, ءبىر جاقسىلىقتىڭ ءبىر اتتەگەن-ايى بولماي قويعان با؟ الگى الەمدىك فابريكا وزەندەردى لايلاپ, تۇمسا تابيعاتتى ءبۇلدىرىپتى. حالىق سۋعا شومىلۋ ءۇشىن 200 شاقىرىم جەرگە ساپار شەگەدى ەكەن. ەندى سول ب ۇلىنگەن تابيعاتتى, لايلانعان وزەندى تازارتۋ جايى ەلدىك ىسكە اينالىپتى. ميلليونداعان تۇرعىن تۇراتىن قالانىڭ ءبىر اۋدانى سۋن ياتسەن اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەت (1924) باستاعان جوعارى وقۋ ورىندارى ورنالاسقان قالاشىق ادەمى. قالاشىق ۇيلەرى ونشا بيىك ەمەس, جاسىل جەلەكپەن كومكەرىلگەن. جاڭا ءداۋىر قالاسى مەن قازىر دە جۇرت تۇرىپ جاتقان ەسكى قالانى ساقتاپ قالۋ ارقىلى ءتۋريزمدى جاقسى جولعا قويىپتى. اناۋ عاسىرلاردان جەتكەن ءبىر, بولماسا ەكى قاباتتى شاعىن ۇيلەر, عاسىرلار قويناۋىنان سىر شەرتىپ قانا قويمايدى. سونىمەن بىرگە, ساۋلەت ونەرىنىڭ ۇلگىلەرىنەن دە حابار بەرەدى. گۋانچجوۋ قالاسىنىڭ ماڭىنداعى بايۋنشان تاۋىن تۇرعىندار «قالانىڭ وكپەسى» دەپ اتايدى. تاۋدىڭ باسىنداعى جوننان اق جولاق بولىپ باستالاتىن سارقىراما (اقسۋ) دەپ تە اتايدى. وزىنە باۋراماي قويمايدى. قۇيىلىسىنان ۇشار باسىنا شىققانشا, 9999 باسپالداق سالىنعان. ۇيدەي تاستاردى ۇرىپ, شاتقالدا اق كوبىك اتقان وزەننىڭ جاقتاۋىنداعى بىردە تاستان, بىردە اعاشتان جاسالعان 9999 باسپالداقتى باسىپ, توقبەسىنە كوتەرىلىپ قايتۋ ءار ازاماتتىڭ ارمانىنداي كورىندى. وعان ورلەپ بارا جاتقان, تومەن ءتۇسىپ كەلە جاتقان ۇلكەن-كىشىنىڭ تالپىنىسى دايەك بولعانداي. كوبىك اتقان تاۋ سۋىنا ءشول قاندىرىپ, تازا اۋاسىمەن تىنىستاپ, ءبىز دە ءبىراز جەرگە دەيىن باردىق. سوندا ويعا كەلگەنى الاتاۋ مەن التايدىڭ وزگە دە تاۋلارىمىزداعى وزەن-كولدەردى وسىلاي اسپەتتەسەك, تۋريزم تۇلەپ, قازىناعا قىرۋار قارجى قۇيىلارى ءسوزسىز. ال تاۋدىڭ ەتەگىندەگى دارۋمەن ءشوپ بازارى ءتىپتى بولەك. شاي ورنىنا قولداناسىڭ با, سىرقاتىڭا ەم رەتىندە پايدالاناسىڭ با – ءبارى قاعازعا جازىلىپ قويىلعان. وسى كۇندەرى ول ەلدە تازا تابيعاتتان جينالعان الۋان ءتۇرلى شوپتەردىڭ ءونىمىن پايدالانۋ داستۇرگە اينالىپتى. ىشسەڭ ءشولىڭ قانادى, سارايىڭ اشىلادى. الۋان ءتۇرلى جۇپار ءيىس تىنىسىڭدى كەڭەيتەدى. شىركىن, ونداي سان ءتۇرلى ءشوپ قازاق جەرىندە دە كوپ قوي. تەك قۇنتتاي الساق, ءوزىمىزدى قويىپ, وزگەنىڭ دە قاجەتىن وتەر ەدىك. كوپ حالىقتى اسىراۋ قاشاندا وڭاي بولعان با؟ ول ەلدىڭ ازاماتتارىمەن داعدارىس جايلى وي بولىسسەڭ, بىزدە تۇتىنۋشى كوپ, سىرتتىقويىپ, ىشكى حالقىمىزدىڭ تالابى كۇن ساناپ ارتىپ بارادى دەيدى. سودان دا بولار, ول جۇرت اباي ايتقان مال تابۋدىڭ, تاماق اسىراۋدىڭ جولىنا ەش توسقاۋىل قويمايدى ەكەن. تىرلىك ەت, سول ارقىلى ءوزىڭدى دە, ەلىڭدى دە بايىت دەگەن قاعيدا العا وزعان. قىتايداعى ءبىلىم بەرۋ ءىسى ءبىر ماقالاعا جۇك بولادى. ول تۋرالى كەيىن تاراتا ايتا جاتارمىز. مەملەكەت بويىنشا پەداگوگيكالىق ماماندىق تەگىن وقىتىلادى. كوللەدج دە زاۋىت پەن فابريكانىڭ قاسىنا ورىن تەپكەن. تەوريا مەن تاجىريبە ۇشتاس جۇرگىزىلەدى. كىتاپتان وقىعانىڭدى جۇمىس ارىسىندا كورسەتۋىڭ كەرەك. الىپ قالاداعى «Garden» قوناق ۇيىندە قازاقستاننان بارعان ونەر شەبەرلەرى تورتكۇل دۇنيەدەن كەلگەن جۇرتشىلىققا ادەمى ونەر كەشىن ۇيىمداستىردى. ونى قازاق تەلەديدارى مەن راديوسىنىڭ بەلدى دە بەلگىلى وكىلى جۋرناليست مۇحامەديار راشاي جۇرگىزىپ وتىردى. باعدات سامەدينوۆا «مەن دالانىڭ قىزىمىن», «بەگىمايدىڭ ارمانى», «سەزىم سىرى اندەرىن» اۋەلەتسە, جاڭا ءداۋىردىڭ تالابىنا قاراي اۋەندى مىڭ قۇبىلتاتىن مارجان اراپباەۆا «تۋعان جەرىم قازاقستان», «سەن مىقتىسىڭ», قۇرماش ماقان «اڭسارىم», «كەزدەسۋ مەن قوشتاسۋ» اندەرىن شىرقاسا, قۇرمانبەك الىمعازى مەن ريزا قايىرباي قازاق تىلىندە دە, قىتاي تىلىندە دە الۋان ءتۇرلى ءان اۋەزدەرىن توكتى. اينۇر ءاجىمموللا حالىق ءانى «پاي-پايدى», دومبىراشى تەمىر دۋلات نۇرقيسا تىلەنديەۆتىڭ «اققۋىن», سەكەن تۇرىسبەكوۆ «كوڭىل تولقىنىن» كۇمبىرلەتتى. ۇلتىمىزدىڭ ءىنجۋ-مارجانىنا قوناقتار قول سوعىپ قانا قويماي, كەي تۇستا ءان ىرعاعىن بيگە ۇلاستىرىپ جىبەرىپ جاتتى. مۇنداي ساتتە كىم دە بولسا ماقتاناسىڭ, مارقاياسىڭ. وسى ساپارداعى ءبىر اڭعارعانىمىز كورشى ەلدەگى دەموگرافيا جايى ەدى. ماسەلەن, شاڭحاي قالاسىندا ءبىر قىزعا ءتورت جىگىتتەن كەلۋ جايى, وزگە دە ەلدەگى دەموگرافيالىق تەڭسىزدىككە بايلانىستى ءار اتا-انا ەكى بالا وسىرۋگە قۇقىلى دەگەن قاعيدا ءوز ناتيجەسمىن بەرە باستاپتى. بيىلعى جىلدىڭ ومىرگە كەلگەن سابيلەر سانى 17 ميلليوننان اسىپتى. بۇل دەگەنىڭىز, ءبىر جىلدا ءبىر قازاق ەلىنىڭ حالقى ءومىر ەسىگىن اشتى دەگەن ءسوز. ويىمىزدى تۇيىندەي كەلسەك, ءۇش قالا – ءۇش الەم دەسە بولار. ارقايسىسىنىڭ وزىندىك سيپاتى دامۋ قارقىنى بار. بۇل الىپ ەلدىڭ الىپ قادامىن تانىتسا كەرەك. ەڭ باستىسى كورشىمىزدىڭ حالقى ەرىنبەي ەڭبەكتەنەدى. ۇلكەنى دە, كىشىسى دە قيمىل ۇستىندە جۇرەدى. سودان دا شىعار از جىلداردىڭ ىشىندە الەمدىك دامۋدىڭ بيىگىنەن ءوز ورنىن الىپ, قارقىندى قادامىن ءبىر ساتتە تومەندەتپەي كەلە جاتقانى. سۇلەيمەن مامەت, «ەگەمەن قازاقستان»