ساكەن جولى

بەلگىلى زەرتتەۋشى قالامگەر امانتاي كاكەن قىلىشىنان قان تامعان قىزىل يمپەريانىڭ تۇسىندا قازاقستاندا نەمىس اۆتونومياسىن قۇرۋعا قارسى باس كوتەرگەن 1979 جىلعى تسەلي­نوگراد وقيعاسىنا بايلانىستى «پوز­نانيە سەبيا», «شىرعالاڭ», «كرەم­لەۆسكي كولوبرود» اتتى كىتاپتارى ارقىلى تاريحتاعى اقتاڭ­­داقتاردى زەرتتەۋدەگى تىڭ­عىلىقتى شەبەر­لىگىمەن تانىلىپ, قازاق وقىرماندارىن ەلەڭ ەتكىز­گەن ەدى. ودان كەيىنگى جىلداردا قالامگەر ساكەنتانۋ ۇردىسىنە تەرەڭ دەن قويدى. ساكەنتانۋ ءىلىمىن ىلگەرىلەتكەن ءسابيت مۇقانوۆ, ەسماعامبەت ىسمايىلوۆ, سەرىك قيراباەۆ, تۇرسىنبەك كاكىشەۆ سياقتى زاڭعارلاردان كەيىن بۇل تاقىرىپقا جۇرەكسىنبەي قالام تارتىپ, قالا بەردى تىڭ دەرەكتەر تاۋىپ, باتىل تۇجىرىمدار جاساۋ مۇمكىن ەمەستەي ەدى. الايدا, امانتاي كاكەننىڭ «قازاقتىڭ ساكەنى» اتتى العاشقى زەرتتەۋ-ەسسەسى كوزى­قاراقتى وقىر­ماندارىن بىردەن باۋراپ الدى. كىتاپتىڭ العاشقى تاراۋلارىنان-اق ساكەنتانۋ ىلىمىنە سۇبەلى ەڭ­بەك قوسىلعانى, ساكەنتانۋشى قالام­گەرلەر قاتارى كەڭ تىنىستى, تەرەڭ زەردەلى زەرتتەۋشىمەن تولىق­قانى ايقىن تانىلدى. ودان كەيىنگى كەزەڭدە امانتاي كاكەننىڭ «نەپوكورەننىي سىن ستەپي», «ساكەن سەيفۋللين», «ساكەن تاعىلىمى» اتتى تو­لىمدى ەڭ­بەكتەرى جارىق كوردى. ەندى مىنە, استاناداعى «جاسىل وردا» باسپاسىنان قالامگەردىڭ «ساكەن جولى» اتتى كەزەكتى تىڭ تۋىندىسى وقىرماندارىنا جول تارتتى. قازاقتىڭ ءبىرتۋار پەر­زەنتى ساكەن تاعدىرى اۋىر دا اسقاق. اۋمالى-توكپەلى كەزەڭدە سانالى ەڭبەك جولىن باستاعان ساكەننىڭ ءومىرى قانداي شىرعالاڭعا تولى بولسا, جەندەتتەر قولىنان قاپىدا مەرت بولعان اقيىق اقىننىڭ قازا بولعاننان كەيىنگى تاعدىرى دا الىپقاشپا اڭگىمەلەرگە تولى بولدى. اسىل اقىننىڭ ەڭبەكتەرىنە سىن ايتىپ, ەسىمىنە كولەڭكە تۇسىرگىسى كەلگەندەر دە از بولعان جوق. بىراق حالىق اقيىق اقىنىن جازادان دا, جالادان دا اقتاپ الدى. بۇل رەتتە زەرتتەۋشى قالامگەر «ساكەن جولى» كىتابىنىڭ العىسوزىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاق­تىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتى, اسا كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى ساكەن سەيفۋللين حالىق جادىندا ءماڭ­گى ساقتالار جان, اسىلداردىڭ اسىلى, اياۋلىلاردىڭ اياۋلىسى دەپ ەسكە الامىز. ساكەن – ءبىزدىڭ ۇلتتىق ماقتانىشىمىز, ەل ءۇشىن ەڭىرەگەن ەل, قايتپاس قايسار كۇرەسكەر», دەگەن جۇرەكجاردى لەبىزىمەن اشادى. قازىر تانىمال ساكەنتانۋشىلار قاتارىنا قوسىلعان زەرتتەۋشى قالامگەر امانتاي كاكەننىڭ «ءسا­كەن جولى» اتتى بۇل ەڭبەگى دە اقيىق اقىنعا قاتىستى تاريحي اقتاڭداق شىندىقتاردى اشۋعا ارنالعان. قالامگەر وسى ءبىر تولىمدى, دەرەكتى زەرتتەۋ ەڭبەگى ارقىلى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ بۇگىنگى قوعامدىق ومىرىندەگى ساكەن سەيفۋلليننىڭ اي­شىقتى ورنىن جارقىراتا كورسەتۋگە تىرىسادى. اۆتور بۇل ماقساتىن جالاڭ سوزبەن عانا ەمەس, بۇلتارتپاس تاريحي شىندىق ارقىلى, مۇراعات قويناۋىنان الىنعان دەرەكتەر ارقىلى تۇجىرىمدايدى. ءتىلى جاتىق, ويى تەرەڭ بۇل شىعارمادا دالا داۋىلپازىنا قاتىستى تاريحي شىندىقتىڭ سان الۋان قاتپارلارى اشىلعان. سونىمەن بىرگە, كىتاپقا اۆتوردىڭ ساكەن تۋرالى ەرتەرەكتەگى كەيبىر سۇحباتتارى, وي-پىكىرلەرى مەن تۇجى­رىمدارى دا ەنگىزىلگەن. «ساكەن جولى» اتتى وسى ەڭبەگى ارقىلى امان­تاي كاكەن داۋىلپاز اقىن ساكەن تاقىرىبىنا ادالدىعىن تاعى دا كورسەتتى. جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»