كەڭەستە وڭىرلىك پروبلەمالار كوتەرىلدى

كەشە ەلوردادا ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ يۋنەسكو ىستەرى جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيالارىنىڭ ەكى كۇندىك وڭىرلىك كەڭەسى ءوز جۇمىسىن باستادى. اتالعان شارا وڭىرلىك ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋدى كوزدەيدى. كەڭەس ورتالىق ازيا ەلدەرى ۇلتتىق كوميسسيالارى وكىلدەرى­نىڭ باسىن قوسقان يۋنەسكو قۇ­زى­رىنا كىرەتىن وڭىرلىك ىنتى­ماق­تاستىق ماسەلەلەرىن تالقىلاۋ ءۇشىن ۇنقاتىسۋ الاڭىنا اينالعان العاشقى شارا بولىپ وتىر. قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ يۋنەسكو جانە يسەسكو ىستەرى جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسياسىنىڭ توراعا­سى, استانا قالاسىنىڭ اكىمى يمان­عالي تاسماعامبەتوۆ شارا­نى وتكىزۋ ءوڭىر ءۇشىن ماڭىزدى ەكەندىگىنە ەرەكشە توقتالدى. اسىرەسە, بۇل تاريحي-مادەني ءجا­دى­گەرلەردى زەرتتەۋدە جانە قۇندى دەرەكتەردى جوعالتىپ الماۋدا ما­ڭىزدى. وكىنىشكە قاراي, ورتالىق ازيا ءوڭىرىنىڭ تاريحي-مادەني ەس­كەرتكىشتەرىنىڭ يۋنەسكو-دا تىركەلۋى ماردىمسىز. وسى وڭىردەن تەك 11 مادەنيەت جانە ءبىر عانا تا­بيعات جادىگەرىنىڭ نىسانى  ۇيىم تىزىمىنە ەنىپتى. سوندىقتان دا مۇنداي قۇندىلىقتار يۋنەسكو-نىڭ بۇكىلالەمدىك قۇجاتتاردى رە­سىمدەۋ, يۋنەسكو-نىڭ كۇنتىز­بەلىك ەسكەرتكىشتى داتالارى جانە وزگە دە بولىمشەلەرىندە تىركەۋگە الىنۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار, تاريحي-ءما­دەني جادىگەرلەردى بىرلەسىپ زەرتتەۋ, اقپا­راتتىق تەحنولوگيالاردى ورتاقتا­سىپ پايدالانۋ جانە وزگە دە ماسە­لەلەر كوتەرىلدى. وسى رەتتە الماتى قالاسىندا الەمدەگى مۇزداردىڭ ەرۋى پروبلەمالارىن زەرتتەيتىن ورتالىق قۇرۋ ءما­سە­لەسى دە قوزعالدى. ءوزىنىڭ قۇتتىقتاۋ سوزىندە ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرجان قازىحانوۆ يۋنەسكو ناسيحاتتاپ كەلە جاتقان «جاڭا گۋمانيزم» يدەياسى مەن ادامزاتتىڭ تۇراقتى دامۋى تۇجىرىمداما­سى­نا قوسقان ۇلەسى رەتىندە قا­زاق­ستاننىڭ يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جونىندەگى جاھاندىق قوزعا­لىس­تىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى ەكەندىگىن العا تارتتى. 2009 جىلى قازاقستان ۇسىنىسى بويىنشا بۇۇ باس اسسامبلەياسى 29 تامىز­دى يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ حالىقارالىق كۇنى رەتىندە بەكىتتى. بۇل – ورتالىق ازيا ەلدەرى ءۇشىن ۇلكەن ماڭىزعا يە. گۋمانيزم, بەيبىتشىلىك, دامۋ جانە ىنتىماقتاستىق ءوڭىر ەلدەرى حالىقتارى ءۇشىن ءوزارا ىقپال­داس­تىقتىڭ وزەگى بولۋعا ءتيىس. وسى تۇرعىدان كەلگەندە قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ يۋنەسكو جانىن­داعى تۇراقتى وكىلى ولجاس سۇلەي­مە­نوۆ ۇلتتىق كوميسسيالار ءۇشىن اتقارار شارۋالار جەتەرلىك ەكەندىگىن باسا ايتتى. كەيبىر كورشى ەلدەردەن مالىمەت كەلتىرگەن ول, زەرت­تەۋلەر كورسەتكەندەي, 15 جاس­تاعى وقۋشىلاردىڭ 16,7 پايىزى عانا ءوز وقىعانىنىڭ مازمۇنىن ايتىپ بەرە العاندىعىن, ال 83 پاي­ىزى دۇرىس وقي دا الماي­تىن­دىعىن العا تارتتى. سول سياقتى ماتەماتيكا, فيزيكا, حيميا سياق­تى پاندەر بويىنشا كورسەتكىش ءتىپتى ناشار. قىرعىزستاندا ءبىر ايدان كەيىن سايلاۋ بولسا, وعان وتىزدىڭ ۇستىندە ۇمىتكەرلەر تىركەلىپ وتىر. سولاردىڭ اراسىنان لايىقتىنى تاڭداۋدا دا ءبىلىم كەرەك. سوندىقتان و.سۇلەيمەنوۆ دەموكراتيانى «حالىق بيلىگى» ەمەس, ءبىلىمدى «حالىق بيلىگى» دەپ وزگەرتۋ قاجەتتىگىن ايتا كەلىپ, بولاشاق سايلاۋشىلاردىڭ ءبىلىمىن تەرەڭدەتۋ ماسەلەسىن كوتەردى. يۋنەسكو-نىڭ الماتى قا­لا­سىن­داعى كلاستەرلىك بيۋروسىنىڭ دي­رەكتورى س.لازارەۆ جانە يۋنەسكو-نىڭ قازاقستاندىق ۇلتتىق كلۋب­تا­رى فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى گ.يسىمباەۆا قۇتتىقتاۋ ءسوز ءسوي­لەپ, بىرقاتار پروبلەمالارعا دا توقتالا كەتتى. كەڭەس وتىرىسى بارىسىندا سەكتسيالىق وتىرىستار ءوتتى. وندا ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ءوزارا ىق­پالداستىق ماسەلەلەرىندەگى ءوت­كىر دەپ سانالاتىن ءبىلىم بەرۋ, تابيعي-مادەني جادىگەرلەردى ناسيحاتتاۋ مەن ساقتاۋ, مادەنيەت­ارا­لىق ۇنقاتىسۋ, ماتەريالدىق ەمەس جادىگەرلەردى ساقتاۋ جانە اقپا­رات­تىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنو­لو­گيالاردى دامىتۋ سياقتى وزەكتى ماسەلەلەر تالقىعا ءتۇستى. اسقار تۇراپباي ۇلى.