كوللاجدى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «ەQ»
ءيا, بۇگىندە قاي سالا بولسىن تۇگەل دەرلىك تسيفرلىق فورماتقا كوشىرىلىپ, اۋقىمدى جۇمىستار كەزەڭ-كەزەڭىمەن اتقارىلىپ جاتىر. وسى رەتتە مادەني-تاريحي قۇندىلىقتاردىڭ, ارحيۆتىك قۇجاتتاردىڭ ساقتالىپ, زامانعا ساي قولجەتىمدى بولا ءتۇسۋى دە ماڭىزدى.
مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, «ۇلتتىق تسيفرلىق مۇراعا» قويىلاتىن نەگىزگى تالاپتار ايقىندالعان. ياعني كيريلليتسا مەن قازاق ءتىلىن OCR جانە سويلەۋدى تانۋ تەحنولوگيالارى ارقىلى قولداۋ, الەمدىك جۇيەلەرمەن ۇيلەسىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا حالىقارالىق ستاندارتتاردى (Dublin Core, ISO 15489) پايدالانۋ, وتاندىق دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىقتارى (تسود) مەن بۇلتتى سەرۆيستەر نەگىزىندە گيبريدتى ساقتاۋ ارحيتەكتۋراسىن ەنگىزۋ, مەملەكەتتىك جانە حالىقارالىق اقپاراتتىق جۇيەلەرمەن ينتەگراتسيالاۋ ءۇشىن JSON جانە XML فورماتتارىن مىندەتتى تۇردە قولداۋ جوسپارلانىپ وتىر.
«ۇلتتىق تسيفرلىق مۇرا» باستاماسى اياسىندا قالىپتاستىرىلاتىن دەرەكتەر كەڭ اۋقىمدى پايدالانۋشىلارعا – ازاماتتارعا, زەرتتەۋشىلەرگە, سونداي-اق جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرى مەن اناليتيكالىق شەشىمدەردى ازىرلەۋشىلەرگە قولجەتىمدى بولادى. پلاتفورما مادەني, تاريحي جانە عىلىمي مۇرانى زەردەلەۋ, ساقتاۋ جانە قايتا پايدالانۋ ماقساتىندا اشىق تسيفرلىق ورتا رەتىندە قۇرىلادى. مادەني مۇرا وبەكتىلەرىنىڭ تسيفرلىق كوشىرمەلەرىنىڭ اينالىمىنا قاتىستى ناقتى قۇقىقتىق رەجىمدى قالىپتاستىرۋ نەگىزگى شارت ەكەنىن ايتا كەتەيىك. بۇل ارحيۆتەر, مۋزەيلەر مەن كىتاپحانالاردىڭ تسيفرلىق دەرەكتەرىن بەرۋ, پايدالانۋ جانە قايتا قولدانۋ ءتارتىبىن ايقىنداۋدى قامتيدى», دەيدى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى تسيفرلىق ترانسفورماتسيا جانە جوبالىق مەنەدجمەنت دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى نۇركەن سىزدىعالين.
ياعني زياتكەرلىك مەنشىك قۇقىقتارىن قورعاۋ, ماتەريالداردى رۇقساتسىز پايدالانۋعا جول بەرمەۋ, سونداي-اق ولاردى تسيفرلىق جانە جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرىندە قولدانۋ كەزىندە ەلىمىزدىڭ دەرەكتەر دەربەستىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلماق.
«مادەنيەت سالاسىن تسيفرلىق ترانسفورماتسيالاۋ شەڭبەرىندە كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىرىلاتىن ءتاسىلدى جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەتتىڭ تاريحي جانە باسقارۋشىلىق جادىن قالىپتاستىراتىن نەگىزگى دەرەككوز رەتىندە ارحيۆتىك دەرەكتەردى تسيفرلاندىرۋ جۇرگىزىلەدى. وسى ماقساتتا مەملەكەتتىك جانە ۆەدومستۆولىق ارحيۆتەردىڭ قىزمەتىن اۆتوماتتاندىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ە-ارحيۆ اقپاراتتىق جۇيەسى ەنگىزىلدى. كەلەسى كەزەڭدە مۋزەيلىك, كىتاپحانالىق جانە تاريحي-مادەني قۇندىلىقتاردى قامتيتىن مادەني جانە تاريحي مۇرانى تسيفرلاندىرۋ جۇمىستارى جالعاسادى», دەيدى نۇركەن سىزدىعالين.
مينيسترلىك وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, تسيفرلىق ارحيۆتەردى قۇرۋدا حالىقارالىق تاجىريبە دە (وڭتۇستىك كورەيا, فرانتسيا) زەرتتەلگەن. تابىستى ارحيۆتەر مۋلتيفورماتتىلىققا (ماتىندەر, بەينەلەر, اۋديو, ۆيدەو, 3D-مودەلدەر), مەتادەرەكتەردىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارىنا, كوپتىلدى مازمۇنعا جانە دەرەكتەردى قاتاڭ ۆەريفيكاتسيالاۋعا نەگىزدەلەتىنى انىقتالدى.
«قازىر ۇلتتىق ارحيۆ قورى قۇجاتتارى-نىڭ 2,6 ميلليون ساقتاۋ بىرلىگى تسيفرلاندىرىلدى, بۇل ارحيۆتىك قۇجاتتاردىڭ جالپى كولەمىنىڭ 10,7 پايىزىن قۇرايدى. ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن وڭىرلەر تاراپىنان ە-ارحيۆ اقپاراتتىق جۇيەسىنە 5,5 ميلليون ەلەكتروندىق قۇجات كوشىرىلدى», دەدى مينيسترلىك وكىلى.
سونداي-اق ول ۇلتتىق ەلەكتروندىق كىتاپحانا جۇيەسىندە 80 مىڭنان استام كىتاپتاردىڭ, ديسسەرتاتسيالاردىڭ, گازەتتەردىڭ جانە وزگە دە ماتەريالداردىڭ ەلەكتروندىق كوشىرمەلەرى جيناقتالعانىن اتاپ ءوتتى. بىلتىر اتالعان پورتالدىڭ پايدالانۋشىلار سانى 800 مىڭنان اسقان.
بايقاساق, قازىر بىرقاتار مۇراجايلاردى ونلاين «ارالاي» الاتىن مۇمكىندىك تۋدى. e-Museum ۆەب-پورتالى دا مۋزەيلەردە ساقتالعان مادەني مۇرامەن ۆيرتۋالدى تۇردە تانىسۋعا ىڭعايلى بىرىڭعاي تسيفرلىق كەڭىستىككە اينالىپ وتىر. قازىرگى ۋاقىتتا پورتال ءۇش تىلدە (قازاق, ورىس, اعىلشىن) جۇمىس ىستەيدى, وندا 285 مۋزەي تۋرالى اقپارات ۇسىنىلىپ, 65 مىڭنان استام ەكسپونات تسيفرلاندىرىلعان. سونداي-اق الماتى قالاسىنداعى ورتالىق مەملەكەتتىك مۋزەيىنىڭ ۆيرتۋالدى 3D-تۋرى قولجەتىمدى ەكەنىن كورىپ وتىرمىز.
