ازاتتىقتى ساۋلەت تىلىندە ايشىقتادىق

عاسىرلار بويى اتا-بابالارىمىز اڭساپ, وسى جولدا كۇرەسىپ كەلگەن ازاتتىقتىڭ ءوز باسىم ءۇشىن اسا اڭسارلى, قىمبات بولعاندىعىن ايتقىم كەلەدى. 1991 جىلدىڭ تامىز ايىندا ابىلاي حاننىڭ 280 جىلدىعى العاش تويلانعان كۇندەردە كۇللى كوكشەتاۋدىڭ تاۋ-تاسى, ورمان-كولى «ارۋاعىڭنان اينالايىن, ابىلاي!» دەپ تەبىرەنە تەربەلىپ تۇرىپ ەدى. ءبىر عاجابى, وسى توي بۇكىل حالقىمىز اقسارباس ايتقان ەرەن قۋانىشتاردىڭ باسى بولدى. كوپ ۇزاماي عارىشقا تۇڭعىش قازاق وعلانى ۇشتى. ودان تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ءسات ساعاتى سوققان. مەن ەلتاڭبانى ازىرلەۋمەن قازاقستان تاۋەلسىزدىگى جاريا­لان­عان­­­­نان كوپ ۋاقىت بۇرىن اينالىسا باس­تاعانمىن. وسى سالاداعى ەڭبە­گى­م­نىڭ قورىتىندىسى قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ەل­تاڭ­با­سى­نىڭ دۇنيەگە كەلۋى بولدى. ونىڭ جا­سالۋ تاريحى دا نىشاندارعا تو­لى. 1991 جىلعى 2 قازاندا توقتار اۋباكىروۆ عارىشقا ۇشقان كەزدە مەن ءوزىم جاساعان ەستەلىك تاڭبانى بەرىپ جىبەرگەن ەدىم. تاڭبادا تۋعان ءۇي­دىڭ, وتاننىڭ بەلگىسىندەي شاڭىراق بەي­نە­لەنىپ, ونى اينالا ۇشۋ سيمۆولى, جاي­ىلعان قوس قانات سۋرەتتەلگەن. وسى تاڭبانى قازاقستاننىڭ عارىشتىق ەمب­لەماسى ەتۋدى ۇسىندى. كوميسسيا بۇل ۇسىنىستى ءبىراۋىزدان قولداپ, بەكىتتى. بولاشاق قازاقستان ەلتاڭباسىنىڭ ءتۇپ نەگىزى سول تاڭبا بولعان دەپ ەسەپتەۋ كەرەك. مەنىڭ باستاپقى يدەيام بىرقاتار گا­زەتتەردە شىقتى, ال 1992 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەلتاڭ­با­­سىنا بايگە جاريالانىپ, سول بايگەگە ق­ا­­تىستىم. ەلتاڭبانىڭ جۇرەگى – شاڭىراق الەمنىڭ تۇتاستىعىن, وتاننىڭ باستاۋى – وتباسىن بەينەلەيدى. ءار ادام­نىڭ جولباسشى جۇلدىزى بولا­دى. ون­سىز مەملەكەتتىڭ دە كۇنى قا­راڭ. ەل­تاڭ­ب­ا­مىزداعى جۇلدىز وزگە سيمۆولدار مەن تاڭبالاردىڭ بارلىعىنان جوعارى تۇر. دەمەك, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جۇل­دى­زى بيىك تە جارىق بولادى. 1993 جىلعى 18 قاڭتاردا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتان مىناداي مازمۇنداعى حات الدىم: «قۇرمەتتى شوت-امان ىدىرىس ۇلى! تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ ەلتاڭ­با­­سى­نىڭ اۆتورى رەتىندە ەسىمىڭىز حال­قى­مىز­دىڭ جۇرەگىندە ماڭگىگە قالادى. سىزگە تابىس تىلەيمىن, ارقاشان دەنىڭىز ساۋ بولسىن. ن. نازارباەۆ, 18.01.1993 ج.». ءبىزدىڭ ەلتاڭبامىزدا ەلىمىزدىڭ تاريحي تاعىلىمى مەن سيمۆوليكالىق كوركەمدىك بەينەلەۋ ايرىقشا ۇيلەسىم تاپقان. قازاقستاننىڭ ەلتاڭباسى – قازىرگى زامانعى مەم­لەكەتتەردىڭ ەلتاڭبالارى ارا­سىن­داعى ەڭ ادەمى­لە­رىنىڭ ءبىرى دەپ وي­لايمىز. ول ءبىزدىڭ ەلى­مىزدى ەڭ جوعارى دەڭگەيدە تانىتىپ, ونىڭ بار­لىق ازاماتتارىنىڭ, ءوز ەلى­نىڭ پاتريوتتارىنىڭ ماقتانىشى بولىپ وتىر. 1993 جىلعى ۇكىمەت دەلەگا­تسيا­­سى­نىڭ مىسىر ەلىنە ساپارى كە­زىندە لۋكسور عيباداتحاناسىنا بارىپ, سو­نىڭ الدىنداعى اسقاق تا جالعىز ەسكەر­ت­كى­شتى كورگەنبىز. ونىڭ ەكىنشىسىن ناپولەون بوناپارت الىپ كەتىپ, قازىر پاريجدەگى كە­لى­سىم الاڭىندا تۇرعانى بەلگىلى. «رەس­پۋب­ليكانىڭ تاۋەلسىزدىگى قۇر­مەتىنە الماتىدا وسىعان ۇقساس ەس­كەرتكىش قويساق قايتەدى؟» – دەپ سۇ­رادى مەنەن پرەزيدەنت. «ويلانىپ كو­رەيىن», – دەپ جاۋاپ بەردىم مەن. ۇيگە ورالا سالىسىمەن دارىندى جاس ساۋلەتشىلەر مەن مۇسىنشىلەردىڭ باسىن قوسىپ, توپ قۇردىم. جۇمىستى الەمدەگى وسى سىندى ەسكەرتكىشتەر جاساۋ تاجىريبەسىن زەرتتەۋدەن باس­تا­دىق. باتىستاعى دا, شىعىستاعى دا مونۋمەنتتەر تاجىريبەسىنە سۇيەنە وتىرىپ, ءبىز ءوز داستۇرلەرىمىزگە جانە حالىق شى­عارماشىلىعىنا ەتەنە جاقىن ايرىقشا جاڭا شەشىم ىزدەدىك. بولاشاق مونۋمەنتتىڭ التى نۇسقاسى جاسالىپ, ەڭ جاقسىسى جوعارعى جاقتان بەكىتىلدى. تاۋەلسىزدىك مونۋمەنتى الماتى قالاسىنداعى رەسپۋبليكا الاڭىندا 1996 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ورناتىلدى. وسى تۋىندىدا ساۋلەتشىلەر مەن مۇسىنشىلەر قازاق حالقىنىڭ ءۇش مىڭ جىلدان استام تاريحىن بەينەلەۋ­گە ۇمتىلدى. ۆاشينگتونداعى قازاقستان ەلشى­لى­گى­نىڭ ءۇيى الدىندا 2006 جىلدىڭ قىر­كۇيەك ايىندا الماتىداعى مو­نۋ­مەنتتىڭ ءدال كوشىرمەسى بولىپ تابىلاتىن تاۋەلسىزدىك مونۋمەنتى ورناتىلدى. قورىتىندىلاي كەلە ايتا­رىم, مونۋمەنت ەل پرەزيدەنتى ن.ءا.­نا­­زار­­­باەۆ­تىڭ باستاماسىمەن جانە باس­­­قارۋشىلىق قالاۋىمەن دۇنيەگە كەل­دى. اۆتورلارى: ش.ى.ءۋاليحان – شىعارماشىلىق ۇجىمنىڭ جەتەكشىسى, ادىلەت جۇماباي – ءمۇسىنشى, نۇرلان دالباي – ءمۇسىنشى, قازىبەك جارىلعاپوۆ – ساۋلەتشى, قايرات سۇرانشيەۆ – ءمۇسىنشى. اۆتورلاستار: قالدىباي مونتاحاەۆ – ساۋلەتشى, مۇرات مانسۇروۆ – ءمۇسىنشى, ازات بايارلين – ءمۇ­سىنشى, قازىبەك ساتىبالدين – ءمۇ­سىنشى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلىندا رۋحىمىزدى بايىتقان نەبىر ونەر شى­عارمالارى تۋدى. ولاردىڭ ءبىر­قا­تارى وركەندەگەن ەلىمىزدى الەمگە تانىتار برەندكە اينالدى. بۇگىنگى مەرەكە كۇنى مەن ايرىقشا قۋانامىن, مەرەيلەنەمىن. بوستان ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ەلتاڭباسىن, تاۋەلسىزدىك مونۋمەنتىن جاساۋ ارقىلى تۋعان ەلىمنىڭ مادەنيەتىنە, ونىڭ گۇلدەنۋىنە شاما-شارقىمشا ۇلەس قوستىم دەپ بىلەمىن. ازاتتىقتى ساۋلەت تىلىندە ايشىقتاعانىم ءۇشىن ءوزىمدى باقىتتى سانايمىن. شوت-امان ءۋاليحان, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ساۋلەتشىسى الماتى