تاۋەلسىزدىك رۋحى - مۋزىكا ۇنىندە

نەمەسە نۇرعيسادان باتا العان ءنۇرسات ەلىمىزدىڭ بولاشاعى بۇگىنگى جاستاردىڭ قولىندا بولماق. وسى باعىتتا بار مۇمكىندىكتەر جاسالۋ ۇستىندە دەپ, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ العا قويعان ماقساتىندا ايتىلعانداي, يگىلىكتى باستامالار ىسكە اسىرىلۋدا. ەلىمىزدىڭ كلاسسيكالىق مۋزىكا ونەرى مۇراسىن دامىتۋدا ەل سۇيىسپەنشىلىگىنە بولەنىپ جۇرگەن جاستار بارشىلىق. سونداي جاستاردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى – كومپوزيتور ءنۇرسات بەيسەقوجا. ول الماتىنىڭ 163-مەكتە­بىندە وقىپ جۇرگەن كەزىنىڭ وزىندە «بالا كومپوزيتور» اتانعان. دوم­بىرادا تامىلجىتا كۇيلەر ورىندايتىن جانە ءوز جانىنان اندەر مەن كۇيلەر شىعارعان سازگەر وقۋشى بولعانى جۇرتشىلىقتىڭ ەسىندە. بۇل جونىندە ءنۇرساتتىڭ ءوزى: – «كۇي شىعارۋ جولىنداعى شىعارماشىلىق ونەرىم 3-سىنىپتا وقىپ جۇرگەنىمدە باستالدى. العاش رەت «شاتتىق» دەگەن كۇي شىعاردىم. وقۋشى كەزىمدە, 2000 جىلى حالىقارالىق سوفيا گۋبايدۋللينا اتىنداعى كومپوزيتورلار فەستيۆالىندە, مەنىڭ اندەرىم مەن كۇيلەرىم جوعارى باعالانىپ, «ەڭ جاس كومپوزيتور» نوميناتسياسىندا جۇلدەلى بولدىم. سول جىلى قازاق راديوسى ۇيىمداستىرعان رەسپۋبليكالىق «بالاقاي» راديو­فەستيۆالىندە گران-ءپريدى ۇتىپ العان بولاتىنمىن. 2001 جىلى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ايتقالي جايىموۆتىڭ ديريجەرلىك ەتۋىمەن الماتى قا­لا­سىنداعى «قازاقكونتسەرت» زالىندا, قۇرمانعازى اتىنداعى اكادەميالىق حالىق اسپاپتارى وركەسترىمەن اندەرىم مەن كۇيلەرىم ورىندالىپ, العاشقى شىعارماشىلىق كەشىم بولىپ ءوتتى. سول جىلى 16 جاسقا تولعان ەدىم. شىعارماشىلىق كەشتە ءوزىمنىڭ 17 كۇيىم ورىندالدى. 7 كۇيىمدى قۇرمانعازى اتىنداعى وركەستر ورىنداپ, 10 كۇيىم جەكە دومبىرادا تارتىلدى. «قاراگەر» اتتى كۇيىمدى قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, كۇي­شى تۇياقبەردى شامەلوۆ ورىندادى. 2001 جىلى قازاقستان اۆتورلار قوعامنىڭ مۇشەلىگىنە كىرىپ, قو­عامنىڭ ارنايى ءبىر جىلدىق مەملەكەتتىك ستيپەندياسىنا يە بولدىم. 2002 جىلى رەسپۋبليكالىق «اباي وقۋلارى» كونكۋرسىندا «ءوز شىعارماشىلىعى» نوميناتسياسىندا گران-پري جۇلدەسىن ۇتىپ الدىم», – دەيدى ءنۇرسات. قاراپ وتىرساڭىز, ءنۇرساتتىڭ مۋزىكاعا دەگەن ىنتىزارلىق تالابى بالاۋسا كەزىنەن-اق قانات قاققان. ول تۋعان اۋىلىندا قارشادايىنان جامبىل سارىندارى مەن كەنەن اۋەندەرىن تال بويىنا ءسىڭىرىپ ءوستى. ارينە, وسىنداي كەرەمەت تال­پىنىس ءنۇرساتتىڭ اينالاسىنا, كوزىقاراقتى اعالارىنا, ابىز قا­ريا­لارعا بايقالماي قالعان جوق. وسى­نىڭ ەڭ باستىسى دەپ نۇرعيسا تىلەن­ديەۆتىڭ نۇرساتقا بەرگەن باتا­سىن ايتۋعا بولادى. نۇراعاڭ بالا كومپوزيتوردىڭ شىعارمالارىنا ءمان بەرىپ, ورىنداعان كۇيلەرىن تىڭداپ, «مىنا بالا بولعالى تۇرعان كۇيشى ەكەن, ساۋساعى سالىمدى, قولى قارىمدى, ويى تەرەڭ ەكەن, ۇزاعىنان ءسۇيىندىرسىن!» دەپ باتاسىن بەرگەنى بار. ءنۇرسات بەيسەقوجا كەمەڭگەر تولە بي بابامىزدىڭ ۇرپاعى سانالادى. تىكەلەي ناعاشى اتاسى ەسداۋلەت كاندەكوۆ جامبىل بابامىزدىڭ جانىندا قاتارلاس جۇرگەن ايگىلى ايتىسكەر اقىن بولعان. ونەر جولىنا قۇلاش سەرمەگەن ءنۇرسات قۇرمانعازى اتىنداعى ۇلت­تىق كونسەرۆاتوريانى كوم­پو­زيتورلىق ماماندىعى بويىن­­شا 2010 جىلى اقتوتى رايىم­قۇلوۆا­نىڭ كلاسىنان ءبىتىرىپ شىقتى. سودان بەرى, مىنە, 6 جىل وتە شىقتى. وسى جىلدار ىشىندە ءنۇرسات نە تىندىردى دەگەن ساۋال ويعا ورالادى, ارينە. ءنۇرسات بەيسەقوجانىڭ ەلگە تاراعان اندەرى مەن كۇيلەرى جانە كۇي-پوەمالارى جايلى تىزبەكتەپ ايتۋ كوپ ۋاقىت الادى. ول – قازىر­دىڭ وزىندە 40-تان استام كۇي­دىڭ, 4 كۇي-پوەمانىڭ, 12 ءاننىڭ جانە كلاسسيكالىق جانر­داعى شى­عار­مالاردىڭ اۆتورى. جال­پى, 100-گە جۋىق مۋزىكالىق شى­عارماسى بار. ستۋدەنتتىك جىلدارىندا نۇر­سات قازاقتىڭ كلاسسيكالىق مۋزى­كا ۇلگىسىنە دەن قويىپ, ءوزىنىڭ ال­­دىن­­­داعى احمەت جۇبانوۆ, ەۆگەني برۋسيلوۆسكي, ەركەعالي راحماديەۆ, نۇرعيسا تىلەنديەۆ, عازيزا جۇبانوۆا, سىدىق مۇحا­مەد­جانوۆتار ءتارىزدى اتا بۋىن كوم­پوزيتورلاردىڭ جازعان سيم­­فو­نيالارى مەن وپەرالارىن تىڭ­داي ءجۇرىپ مۋزىكالىق ءبىلىمىن جەتىلدىردى. ەندى, مىنە, ءنۇرساتتىڭ ءوزى دە كۇردەلى مۋزىكالىق جانرلارعا بەت بۇرعان كاسىبي كومپوزيتور رەتىندە تانىلىپ وتىر. ءبىر عانا مىسال, ءنۇرساتتىڭ «تولە بي تولعاۋى», «اڭىراقاي شايقاسى» جانە «ەڭسەلى ەلىم» دەپ اتالاتىن ۇلتتىق وركەسترىمىزگە ارناپ جازعان ءۇش وركەسترلىك كۇيى جوعارى مۋزىكالىق كاسىبي دەڭگەيدەگى قازاق ەلىنىڭ رۋحىن ايشىقتايتىن اسا كۇردەلى شىعارمالار ەكەنى انىق. وسى ءۇش شىعارماسىمەن ءنۇرسات بەيسەقوجا قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا كەرەمەت تارتۋ جاسادى. وسى ۇشەۋىنىڭ قاي-قايسىسىن الساڭىز دا قازاعىمىزدىڭ رۋحى, قايىسپاس بىرلىگى, ۇلى جەڭىستەرى مەن بۇگىنگى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ بيىك تۇعىرى مۋزىكا ۇندەستىگىندە شىنايى سۋرەتتەلگەن. وسىلارمەن قاتار ءنۇرسات بەي­­­سە­قوجا تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىل­­دىق مەرەيتويىنا ارناپ, ءبۇ­گىن­گى ءومىر سالتاناتىن پاش ەتە­تىن, ەلباسىمىزدىڭ سارا جولىن اي­شىق­تايتىن «نۇرلى جول» اتتى كۇي-پوەما جازدى. كۇي-پوەما –  ماز­مۇنىنىڭ نەگىزگى ارقاۋى نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ حال­­قىن دامىعان ەلدەر قاتارىنا جەت­­كىزۋدەگى قيىننان باستالىپ, ىزگى تىلەكپەن اياقتالعانىن سۋرەتتەگەن مۋزىكالىق كوركەم ءارى كۇردەلى شىع­ارما. كوك تۋى جەلبىرەگەن قازاقستان دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىنا كوتە­- ر­ىل­دى. الاش رۋحى قونعان ماڭگى­لىك ەل – قازاق ەلى ايداي الەمگە تانىلدى. نۇر­سات بەيسەقوجا قازاق ەلىن وسىنداي بيىككە كوتەرگەن, وسى دارەجەگە جەت­كىزگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ بەي­نەسىن كۇي ءتىلى­مەن, وركەستر ءۇنى­مەن پافوستىق تۇرعىدا جەتكىزە ءبىل­دى. ءسويتىپ, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىل­دىق مە­رە­كەسىنە ەرەكشە تارتۋ جاسادى. نەگە دەسەڭىز, نۇراعاڭ جو­لى – حالىق جولى. حالقىن قانات­تاندىرىپ اق نۇرعا بولەنگەن تاريح ەنشىسىندەگى نۇراعاڭنىڭ نۇرلى جولى. كومپوزيتور وسى اقيقاتتى تۇسىنە دە, جەتكىزە دە بىلگەن. ءنۇرسات بەيسەقوجا – شىن مانىندە مۋزىكالىق ءبىلىمنىڭ جوعارى شى­ڭى­نا ورلەگەن, گارمونيالىق, پولي­فونيالىق تۇرعىدا تەرەڭ ءتاسىل­دەردى مەڭگەرگەن, وتە ءبىلىمدى كا­سىبي كومپوزيتور. كەزىندە بەل­گىلى عالىم اقسەلەۋ سەيدىمبەك «ءنۇرسات تۋىندىلارىنداعى تىڭ ساز-سارىندار مەن ءتولتۋما اۋەن-ىر­عاق­تار ونىڭ كوشەلى كۇيشى ەكەنىن اي­عاق­تاپ قانا قويمايدى, سونىمەن بىرگە بولاشاعىنان دا زور ءۇمىت كۇتتىرەدى», دەپ جازعان بولاتىن. (اقسەلەۋ سەيدىمبەك. قازاقتىڭ كۇي ونەرى. «استانا باسپاسى», 2002 جىل, 825-بەت). ەلىمىزدىڭ مادەنيەت ءمينيسترى قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەن كەزىندە, مۇحتار ابرار ۇلى قۇل-مۇحاممەد تالانتتى كومپوزيتور بالا ءنۇرسات بەيسەقوجانىڭ كۇي ورىنداعانىن تىڭداپ, اق باتاسىن بەرىپ, وڭ جول تىلەگەنىن وسى ورايدا ايتا كەتۋدى دە ورىندى سانايمىن. وسىنداي جاقسىلاردىڭ بەرگەن اق جول تىلەۋلەرى ءنۇرساتتىڭ دەنىنە قونىپ, بويىنا سىڭگەن ءتارىزدى. سونداي-اق, ەسىمى الەمگە تا­نىل­­­عان ديريجەر گەربەرت فون كارايان اتىنداعى ديريجەر­لەر كون­كۋرسىنىڭ لاۋرەاتى, قازاق­ستان­­­نىڭ حالىق ءارتىسى مارقۇم تولەپ­بەرگەن ابدىراشەۆتىڭ ءوزى ءنۇرساتتىڭ 20-دان استام كۇي-پوەمالارىن جوعارى باعالاپ, قۇرمانعازى اتىنداعى اكادەميالىق حالىق اسپاپتارى وركەسترىنىڭ رەپەرتۋارىنا ەنگىزگەنى ءمالىم. ادەتتە, وزىمىزگە «25 جىل ىشىندە تاۋەلسىزدىگىمىزگە نە ارنا­دىق, نە تىندىردىق؟» دەگەن ساۋال قويامىز. بۇل تۇرعىدان العاندا كومپوزيتور رەتىندەگى ءنۇرساتتىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە بولماق. مىنە, بۇگىن ءنۇرسات وردا بۇزار شاعىندا حالقىمىزدىڭ قۇرمانعازى اتىن­دا­عى اكادەميالىق حالىق اس­پاپ­­­تارى وركەسترىن كۇڭىرەنتىپ, كۇي­لەرىن كۇمبىرلەتىپ قازاق اسپانىنا تاۋەلسىزدىك تۇعىرىن ايشىقتايتىن كەرەمەت شىعارمالار اكەلدى. كومپوزيتوردىڭ الاتىن اسۋلارى ءالى الدا. ءدال قازىر ءنۇرسات بەي­سە­قوجا ش.قالداياقوۆ اتىنداعى ءوڭتۇس­تىك قازاقستان وبلىستىق في­لار­مونياسىنىڭ ديرەكتورى مىندەتى قىزمەتىن اتقارۋ ۇستىندە. ءنۇرساتتىڭ شىعارماشىلىعىنا دا, حالقىنا اتقارار قىزمەتىنە دە ساتتىلىك تىلەيمىز! جارقىن شاكەرىم,  قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى,  مۋزىكا زەرتتەۋشى