جۇيەلى جۇمىس ناتيجەگە جەتكىزەدى

قاراپايىم حالىق پوليتسيا­نى قورعانىم, قىسىلتاياڭ شاقتا ارقا سۇيەر تىرەگىم دەپ تانيدى. راس, كەيبىر كەلەڭسىز جايتتار پوليتسيانىڭ اتىنا كىربىڭ دە ءتۇسىرىپ جاتادى. ال, تۇتاستاي العاندا پوليتسيا ەل تىنىشتىعىنىڭ تىرەگى, ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىنىڭ قورعاۋشىسى بولا بەرەتىنى انىق. بۇل رەتتە ارىپتەستەرىنە جەتىسۋلىق پوليتسەيلەردى ۇلگى تۇتۋعا بولاتىن يگى ىستەرى بار. سوندىقتان ءتول مىندەتىن ادال اتقارۋمەن بىرگە ءاردايىم باق جاناشىرى دا بولا بىلەتىن الماتى وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى, پوليتسيا گەنەرال-مايورى مۇرات ۇرىمحانوۆپەن جۇرگىزگەن سۇحباتىمىزدى ۇسىنامىز. – مۇرات جالەل ۇلى, ەل تى­نىشتىعى مەن قوعامدا­عى ءتار­تىپ­تى ساقتاۋدا ءتول مىندەت­تەرى­ڭىز­دى قالاي اتقارۋداسىزدار؟ – تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىل­دىعىنا ارنالعان مەرەكەدە دە وبلىس اۋماعىندا تۇرعىندار مەن قوناقتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ, قۇقىق بۇزۋ­شىلىققا جول بەرمەۋ, قوعامدىق تىنىشتىقتى ساقتاۋ ماقساتىندا جەكە قۇرام قىزمەتى كۇشەيتىلگەن رەجىمگە كوشىرىلدى. سونىمەن قا­تار, قازىرگى كەزدە الماتى وبلى­سىنداعى قالالار مەن اۋداندار ورتالىقتارىنداعى كوشە قيى­لىستارىندا, قوعامدىق ورىندار مەن اۆتوجولدارىندا 144 سىرتقى بەينەباقىلاۋ كامەرالارى جۇمىس ىستەيدى. بۇل بەينەكامە­رالار قالالىق, اۋداندىق ىشكى ىستەر بولىمدەرى مەن تالدىقورعان قالالىق ىشكى ىستەر باسقارماسى جەدەل باسقارۋ ورتالىعىنا قوسىلعان. ءسوز رەتى كەلگەندە ايتا كەتسەم, وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن وبلىس كولەمىندە تاعى دا 200-گە جۋىق بەينەباقىلاۋ كامەراسىن ورناتۋ جوسپارلانعان. جۇمىس ناتيجەسىنە كەلسەك, اعىمداعى جىلى تالدى­قورعان قالالىق ىشكى ىستەر ءبولىمى كامەرالارىنىڭ كومەگىمەن توناۋ, بۇزاقىلىق, ۇرلىق دەرەكتەرى بويىنشا بارلىعى 97 قىلمىس پەن 12624 اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق انىقتالدى. – قانداي دا ءبىر قىلمىستى اشىپ, تەرگەۋ امالدارىن ءجۇر­گىزەتىن پوليتسەيلەر ارەكە­تىنە كا­سىبي تۇرعىدا ءارى ستاتيس­تيكا­لىق مالىمەتكە سۇيەنە باعا بەر­سەڭىز؟                – قىلمىستى اشۋ پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ قاجىرلىلىعىن, شىدامدىلىعىن شىڭدايدى. قان­داي دا ءبىر بولعان وقيعاعا دەر كەزىندە تەرەڭ ءۇڭىلىپ, دەن قويىپ ءارى جەدەل قيمىلداۋىن تالاپ ەتەدى. اعىمداعى جىلى اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىستى اشۋ رەسپۋبليكا كولەمىندە 63,2% بولدى. بۇل فاكت بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا قىلمىستىڭ 14,9 پايىزعا ارتىق اشىلعانىن كورسەتەدى. سول جۇمىس­تىڭ جاقسارۋىنا جەتىسۋلىق پوليتسەيلەر دە ەرەكشە ەڭبەك ءسىڭىردى. نەگىزىنەن الماتى وبلىسى تۇرعىن­دارى مال شارۋاشىلىعىمەن اينا­لىساتىندىقتان, كوبىنە-كوپ مال ۇرلىعى ورىن الادى. سوندىقتان پوليتسەيلەر مال ۇرلىعىنىڭ الدىن الۋ, ۇرىلاردىڭ ىزىنە ءتۇسىپ, ولاردى ۇستاۋ سىندى شارالاردى ۋاقتىلى اتقارۋعا ماشىقتانعان. ماسەلەن, اعىمداعى جىلى وبلىس بويىنشا ۇرلانىپ, جوعالعان 2 254 باس مالدى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى تەز تاۋىپ, يەلەرىنە قايتاردى. تۇتاستاي العاندا, قازىرگى كۇنى وبلىستاعى كريمينوگەندىك احۋال تۇراقتى باقىلاۋدا تۇرعاندىقتان تىنىشتىق ساقتالۋدا. جالپى, بارلىق قىلمىستىق ىستەر بويىنشا تەرگەۋ امالدارىنىڭ زاڭعا سايكەس جۇرگىزىلۋى مەنىڭ جەكە باقىلاۋىما الىنعان. – وبلىستا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ قۇرىلىپ, جۇمىسىن باستاعان كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەس­تىڭ ءرولى تۋرالى نە ايتاسىز؟ – ۇستىمىزدەگى 2016 جىلعى ناۋ­رىزدا ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى جانىنداعى كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى ورگان تۋرالى ەرەجەنى جانە ونىڭ قۇرامىن بەكىتتىك. اتالعان كەڭەستىڭ نەگىزگى ماقساتى ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتىنىڭ ايقىندىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە ىقپال ەتۋ, قىزمەتتىك ەتيكا نورمالارىن بۇزعان قىزمەتكەرلەردىڭ ءىس-ارەكەتىنە شاعىمدانعان جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ ارىزدارىن قاراۋ بولىپ تابىلادى. ال مىندەتتەرىنە كەلەر بولساق, ولار – حالىقتىڭ ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتىنە سەنىمىن ارتتىرۋ, پوليتسيانى حالىققا جاقىنداتۋ, ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قىزمەتىنە كونسۋلتاتيۆتىك, ادىستەمەلىك جانە تاعى دا باسقاداي قولداۋ كورسەتۋ. تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى, قىزمەتكەرلەرگە الەۋمەتتىك تۇر­عىدا قولداۋ كورسەتىپ, پوليتسەيلەر قىزمەتىن جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەيدى. وسى ماقساتتار مەن مىندەتتەرگە دەر كەزىندە قول جەتكىزۋ ءۇشىن كەڭەس­تىڭ جۇمىسىنا ىشكى ىستەر ورگان­دارىنىڭ ارداگەرلەرى, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ, سونداي-اق, ءارتۇرلى قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى جۇمىلدىرىلدى. كەڭەس جۇمىسىنىڭ ارنايى جوسپارى ازىرلەنىپ, بەكىتىلدى. سول جوسپارعا سايكەس بيىلعى جىلى ەكى وتىرىس وتكىزىلىپ, ءبۇ­گىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى قا­رالدى. سونىڭ ىشىندە, ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى جەرگىلىكتى پوليتسيا قىز­مەتىنىڭ اتقارعان جۇمىسى تۋرالى ەسەبى, الماتى قالاسى جانە الماتى وبلىسى بويىنشا قوعام­دىق-باقىلاۋ كوميسسياسى توبى­نىڭ قۇرامىنا كىرۋ ماسەلەسى, پو­ليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ يميد­جىن كوتەرىپ, جەمقورلىققا قار­سى ارەكەت ەتۋگە باعىتتالعان شارا­لار­­دى وتكىزۋ ستراتەگياسى قاراس­تىرىلدى. – پوليتسيا قۇرامىندا ءوزىن­دىك ورنى انىقتالعان جول پولي­تسياسىنىڭ جۇمىسى تۋرالى تولىق­قاندى ماعلۇمات بەرسەڭىز؟ – ەلباسىمىز ۇسىنعان «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 30-ىنشى قادامىن ورىنداۋدا 2015 جىلعى 2 قاراشادا «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەي­بىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ ماسە­لەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىق­تىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويىلدى. اتالعان زاڭعا سايكەس جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى قۇرىل­عانى ءمالىم. جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ نەگىزگى ماقساتى ەل تى­نىشتىعىن كۇزەتۋدە پوليتسيا قىزمەتىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ, پوليتسياعا حا­لىق­تىڭ سەنىمىن ارتتىرۋ, قۇقىق بۇزۋ­شىلىقتىڭ الدىن الۋ بولىپ تابىلادى. اتالعان قىزمەتتى جۇرگىزۋگە ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينس­پەكتورلارى, يۋۆەنالدىق پوليتسيا, ايەلدەردى زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋ, تابيعاتتى قورعاۋ پوليتسيا­سى, تۇرعىلىقتى مەكەن-جايى جوق تۇلعالار ءۇشىن قابىلداۋ-تاراتۋ ورىندارى, جول-پاترۋلدىك پوليتسيا جۇمىلدىرىلادى. سونداي-اق, جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ ما­تەريالدىق-تەحنيكالىق جاع­دايىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا راديو­بايلانىسپەن, دابىل كۇ­شەيتكىش قۇرىلعىمەن, GPS قون­دىرعىسىمەن جابدىقتالعان قىزمەتتىك اۆتوكولىكپەن, جىلجىمالى فوتورادار «كريس-پ» كەشەنىمەن, اۋىر جۇكتى كولىك قۇرالدارى جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ دەمالىس پەن ەڭبەك رەجىمىن ساقتاۋىن باقىلاۋعا ارنالعان تاحوگرافپەن, بەينەجازبالاردى وڭدەيتىن ستانسامەن جاراقتاندىرۋ ءۇشىن وبلىس بيۋدجەتىنەن قاراجات قا­رالدى. جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى تاراپىنان ۇنەمى وتكى­زىلىپ تۇراتىن «ءجاسوسپىرىم», «مەن جانە مەنىڭ پوليتسەيىم», «جاياۋ جۇرگىنشى», «ۋچاسكە», «قاۋىپسىز جول», «براكونەر», «قۇ­قىقتىق ءتارتىپ» جانە ت.ب. جەدەل الدىن الۋ ءىس-شارالارى قۇ­قىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋعا, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق ءبىلى­مىن جەتىلدىرۋگە, قىلمىستاردى بولدىرماۋعا باعىتتالعان. – تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىنە تار­تۋلارىڭىز دا بار شىعار؟ – قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەل­سىزدىگىنە 25 جىل تولۋىنا وراي اعىمداعى جىلدىڭ مامىر ايىندا كينولوگيالىق قىزمەت ورتالىعى تولىق ءجون­دەۋدەن ءوتىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. كي­نولوگيالىق قىزمەت ورتا­لى­عىندا بۇگىنگى كۇندە – 18, قالالار مەن اۋداندارداعى ىشكى ىستەر بولىمدەرىندە 18 قىزمەتتىك-ىزدەستىرۋ يتتەرى قىزمەت ەتۋدە. ناتيجەسىندە ەسىرتكى جانە جا­رىل­عىش زاتتاردى انىقتاۋ, ءىز­دەۋ ودورولوگيا جەلىسى بويىن­شا قولدانىلادى. جىل باسىنان بەرى 433 قىلمىس اشىلدى. سونىمەن قاتار, تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا وبلىس اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ تەڭگە­رىمىنە وتكەن اۋماقتا جاڭادان پلاتس اشىلىپ, 25 ءتۇپ قاراعاي كوشەتى وتىرعىزىلدى. سونداي-اق, وبلىس پوليتسەيلەرى جەتىم, مۇگەدەك بالالار, ارداگەرلەر, جالعىزباستى قارتتار مەن مۇقتاج وتباسىلارعا كومەك كورسەتۋگە باعىتتالعان «25 قايىرىمدى ءىس» اكتسياسىن وتكىزدى. اڭگىمەلەسكەن نۇربول الدىباەۆ,  «ەگەمەن قازاقستان»   الماتى وبلىسى