باحتيار ۇدەربەكوۆ: «ءبىزدىڭ الدىمىزعا بۇرىن ەشكىمگە جۇكتەلمەگەن مىندەتتەر قويىلدى»

«قورعاس-شىعىس قاقپاسى» باس ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى ديرەكتورىنىڭ لوگيستيكا جونىندەگى ورىنباسارى باحتيار ۇدەربەكوۆ ىشكى جانە سىرتقى ءترانزيتتى ايتارلىقتاي ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن «نوماد»  اقپاراتتىق لوگيستيكالىق جوبا جۇيەسىن ەنگىزۋ تۋرالى اڭگىمەلەپ بەردى.  – ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتىڭ ءىس جۇزىندەگى مارتەبەسى قانداي جانە ونىڭ قازاقستانداعى باسقا اەا-تاردان قانداي ايىر­ماشىلىعى بار؟ – لوگيستيكالىق اەا – بۇل قازاقستان اۋماعىندا جانە مەملە­كەتتىك شەكارا ارقىلى وتكىزۋ پۋنك­تىنە جاقىن ماڭدا قۇرىلعان ارنايى ەكونوميكالىق ايماق. ادەتتە, اۆتوموبيل كولىگى ءۇشىن وتكىزۋ پۋنكتى جاسالادى نەمەسە بىزدەگى سياقتى, «التىنكول» ستانساسىنداعىداي تەمىر­ جول كولىكتەرىنە ارنالعان وتكىزۋ پۋنكتى بولۋى مۇمكىن. قازاق­ستانداعى باسقا اەا-دان ءبىرىنشى ايىر­ماشىلىعى مىنادا – اەا لوگيستيكالىق اۋماعى­نا اكەلىنەتىن تاۋارلار ەركىن كەدەندىك ايماقتىڭ ءراسىم­دەۋىنە كەدەندىك دەكلاراتسيالاۋسىز ورنالاستىرىلادى. بۇل رەتتە مۇددەلى تۇلعانىڭ تاۋارلاردى تۇسىرۋگە, قايتا تيەۋگە, سونداي-اق, كەدەندىك دەكلاراتسيالاۋعا بايلانىستى ەشقانداي قوسىمشا شىعىنسىز, تاۋاردى باسقا كولىك قۇرالىنا جەتكىزەتىن كولىك قۇرالىن اۋىستىرۋعا مۇمكىندىگى بولادى. ەكىنشى ەرەكشەلىگى, تاۋاردى ەركىن كەدەندىك ايماقتىڭ كەدەندىك ءراسىم­دەۋىنە ورنالاستىرۋ ءۇشىن اەا لوگيستيكالىق رەزيدەنتىمەن تاۋار­لاردى قويماعا جيناۋ جانە ساق­تاۋدىڭ وسىنداي تۇرىنە بايلانىستى جۇك وپەراتسيالارى بويىنشا قىزمەت كورسەتۋ جونىندەگى شارت جاساسا بولعانى. – «قورعاس-شىعىس قاقپاسى» اەا دامۋى­نىڭ نەگىزگى باعىتتارى تۋرالى ايتساڭىز. – بۇگىنگى كۇنى «قورعاس-شىعىس قاقپاسى» اەا دامۋىنىڭ نەگىزگى ۆەكتورى ونىڭ ءترانزيتىن ۇلعايتۋ بولىپ تابىلادى. بۇل جەردە اەا كەدەندىك تازالاۋعا ارنالعان جانە تاۋاردى ءارى قاراي ەاەو اۋماعى بو­يىنشا تاسىمالدايتىن لوگيستيكالىق ورتالىق رەتىندە قازاقستان ارقىلى وتەتىن ترانزيت ءۇشىن عانا ەمەس, سونداي-اق ىشكى تاۋار تاسىمالىنا دا پايدالانىلادى. ءترانزيتتى ۇلعايتۋ دامۋ ديناميكاسىنا وڭ اسەر ەتەدى جانە ايماقتىڭ باسقا سالالارىن دا العا تارتادى دەگەن ويدامىز. – اەا مەن وڭىرلىك لوگيس­تيكا­نىڭ دامۋىندا اقپاراتتىق جۇيەلەردىڭ اتقاراتىن ءرولى قان­داي؟ «قورعاس-شىعىس قاقپا­سى» اەا اقپاراتتىق جۇيەلەرى تۋرالى تولىعىراق ايتىپ بەرسەڭىز. – ەڭ ءىرى الەمدىك وپەراتورلاردىڭ ءبىرى Dubai Port World (DP World) كومپانياسىنىڭ بەرگەن كەڭەستەرى­نىڭ ارقاسىندا ءبىز قازىر باسقارۋشى كومپانيانىڭ, مەم­لەكەتتىك ورگانداردىڭ, اەا رەزيدەنتتەرى مەن كليەنت­تەرىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ كوپ فۋنكتسيونالدى اقپاراتتىق پلاتفورماسى – «نوماد»  پلاتفورماسىن قۇردىق.  ءبىز تاڭداۋ جاساعاندا, DP World كومپانياسى تاراپىنىڭ كونسالتينگىنە توقتالعانىمىز كەزدەيسوق ەمەس ەكەنىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا بۇل كومپانيا الەمنىڭ 40 ەلىندە 77 تەرمينالعا يە بولىپ وتىر. DP World الەمدىك ءىرى ينۆەستوردىڭ جانە دەۆەلوپەرى ءباا ۇكىمەتىنە تيەسىلى Dubai World كومپانياسىنىڭ قاراماعىندا. «نوماد» نەگىزگى قىزمەتى بارلىق مۇددەلى تۇلعالاردىڭ اراسىنداعى باي­­لانىستى قامتاماسىز ەتۋ, سون­داي-اق, اەا-داعى كۇندەلىكتى بيزنەس-ۇدەرىستەردى اۆتوماتتاندى­رۋ بولىپ تابىلادى. ءىس جۇزىندە ءبىز اەا ەلەكتروندىق بەينەسىن قۇر­عىمىز كەلەدى. بۇل پلاتفورمادا بارلىق لوگيستيكالىق ۇدەرىسكە قا­تى­سۋشىلار ءوزارا بىرلەسىپ جۇمىس ءىس­تەي الادى. بۇگىندە قازاقستاندا مۇن­داي ورتاق پلاتفورما جوق, تەك جە­كە­لەگەن كىشىگىرىم جۇيەلەر عانا بار. بۇل ترانزيتكە بايلانىستى, تاۋارلاردى ترانس­شەكارالىق وتكىزۋگە, كولىك قۇرالدارىنا قاتىستى ۇدە­رىستەردى اقپاراتتىق تەحنولوگيالارمەن قامتۋعا جاسال­عان العاشقى قادام. ءبىزدىڭ الدىمىزدا ەلىمىزدىڭ تران­زيتتىك الەۋەتىن دامىتۋ مىندەتى تۇر. قولدا بار قازاقستانداعى ترانزيت دالىزىنەن, جابدىقتاردان باسقا, لوگيستيكانىڭ تابىستى دامۋى ينفراقۇرىلىمداردى جانە اقپاراتتىق قامتاماسىز ەتۋدى تالاپ ەتەدى. بۇگىندە بۇل ونسىز ءتيىمدى دامۋ بولمايتىن قاجەتتىلىك. مۇنداي اقپاراتتىق جۇيەسىز, قازاقستان – كارتاداعى قارا داق قانا. ءبىز قازىر ترانزيتتىك دالىزىمىزدەگى شىعىس قاق­پاسىندا اقپاراتتاردىڭ پايدا بولۋىنا كۇش سالۋدامىز, ءبىز ونى قىتايدىڭ ليانيۋنگان پورتىنان باستادىق. جول بويى اقپاراتتار جيناقتالادى, ءسويتىپ ناقتى ءبىر تاسىمالداۋ جولى بويىنشا دايىن دەرەكتەر بازاسىنا اينالادى. ءارى قاراي بۇل اقپارات تاۋار قايدا بارسىن, مەيلى قازاقستاننىڭ ىشىندە, تمد, قىتاي نەمەسە ەۋرو­پا بولسىن, بارلىق نۇكتەلەرگە قول­جەتىمدى بولماق. اقپاراتتاردىڭ قايتالانباۋى ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگانداردان بەرىلەتىن بارلىق رۇق­سات قۇجاتتاردان باستاپ قوناقۇي برونداۋ, تاكسي شاقىرۋعا قاتىستى قولايسىزدىقتاردى بولدىرماۋ ءۇشىن ءبىز وسى ترانزيتكە قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعى ءۇشىن قولجەتىمدى اقپاراتتى ۇسىنامىز. سونداي-اق, وسىعان ۇقساس جۇيەلەردى ەنگىزۋ كولىك تۇرلەرى اراسىنداعى باسەكەلەستىكتەن ارىلتىپ, مۋلتيقاشىقتىق پلاتفور­ماسىندا ءوزارا بەلسەندى ءىس-ارەكەت­تەر جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى­لايشا, جۇكتى تاسىمالداۋدى بارلىق كولىك مۇمكىندىكتەرىن پايدالانا وتىرىپ جوسپارلاۋعا بولادى. مىسالى, ۇزاق كۇتىپ تۇرماي-اق بەلگىلى ءبىر اۋماق ارالىعىندا اۆتوبۋس كولىگىن, ال جولدىڭ باسقا بولىگىندە تەمىر­جول كولىگىن پايدالانۋعا بولادى. ءبىزدىڭ الدىمىزعا بۇرىن ەشكىمگە جۇكتەلمەگەن مىندەتتەر قويىلدى. تەك قانا اۆتوموبيل كولىگى بويىن­شا ءبىز تاۋلىگىنە 200 بىرلىككە دەيىن قىزمەت كورسەتەمىز, ال اۆتو­مات­تاند­ىرىلعان ۇدەرىسسىز ول مۇمكىن ەمەس. – «نوماد» بولاشاقتا قانداي مۇمكىن­دىكتەر بە­رەدى؟ – «نوماد» كولىك كىرگەن كەزدەن باستاپ ول تۋرالى اقپاراتتى جيناي باستايدى, سودان كەيىن ءارى قاراي جۇرگەن جولداعى بارلىق اقپاراتتاردى جيناپ, شىعاتىن كەزدە كەدەن ءۇشىن جۇكتىڭ كولەمى, رادياتسيالىق باقىلاۋ جانە تا­عى باسقا دەرەكتەرى بويىنشا ەلەك­تروندىق جۋرنالدى جاساپ بەرەدى. بولاشاقتا ءبىز الەمدىك پورتتار جۇيە­سىنە ينتەگراتسيالانۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل قاۋىپسىز جەتكىزۋ تىزبەگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جانە ەلەك­تروندىق قۇجات اينالىمىنا نەگىزدەلگەن «GreenCustom – جاسىل كەدەن» تەحنولوگيالارىنىڭ بەلسەندى ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى كولىكتەردىڭ شەكارادا تۇرىپ قالۋ پروبلەمالارىن شەشۋدى قامتاماسىز ەتۋگە قاجەت. سونداي-اق, «نوماد» سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس باعىتىندا وتە كوپ نارسە بەرەدى, ويتكەنى ۇدەرىسكە قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعى ءۇشىن بۇكىل جۇمىستار اشىق جاسالادى. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, قازاقستاندا مۇنداي اقپاراتتىق جۇيەنى ەنگىزۋ, وكىنىشكە قاراي, نوۋ-حاۋ ەمەس, بۇگىندە بۇل ەڭ وزەكتى قاجەتتىلىك جانە ونسىز تولىققاندى لوگيستيكا بولمايدى. مۇنداي اقپاراتتىق جۇيەنىڭ بولۋى تاسىمالداناتىن تاۋارلاردىڭ يەلەرى­نە وزدەرىنىڭ تولەيتىن ساقتاندىرۋ تولەمدەرىن ءتو­مەن­دەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ەگەر ءسىز ءوز تاۋارىڭىزدى جول بويىنداعى كەز كەلگەن نۇكتەدە كورسەڭىز, ەگەر ءسىز بۇكىل ۇدەرىستىڭ اشىق ءجۇرىپ جات­قانىن بىلسەڭىز – وندا تاۋە­كەل­دەر بارىنشا از دەگەن ءسوز, ال ول ءوز كەزە­گىندە جۇكتى ساقتاندىرۋ قۇنىن تومەندەتەدى. – «قورعاس-شىعىس قاقپاسى» اەا وبەك­تىلەرىندە كىمدەر جۇمىس ىستەيدى؟ ءسىزدىڭ ويى­ڭىزشا وڭىردەگى كادر ماسەلەسى قانشا­لىقتى وزەك­تى؟ – كادر رەسۋرستارى پروبلەماسى الماتى وبلىسىندا عانا ەمەس, جالپى ەل بويىنشا وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى دەپ ايتۋعا بولادى. ايتا كەتەيىك, بۇگىنگى تاڭدا الماتى وبلىسىنىڭ پانفيلوۆ اۋدانىندا جاس ماماندار ءۇشىن مانساپتىق وسۋگە جول اشىق. مىسالى, ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتان باسقا, وسى وڭىردە «جاڭا دۋباي» دەپ اتاپ جۇرگەن «قۇرعاق پورت», «التىنكول» تەمىر جول ستانساسى, سونداي-اق, «قورعاس-شىعىس قاقپاسى» اەا جوباسىمەن ءجيى شاتاستىراتىن «قورعاس» شەكارا ماڭى ىنتىماقتاستىعى حالىقارا­لىق ور­تالىعى جۇمىس ىستەيدى. جاقىن ورنالاسقان الماتى قالاسىنىڭ ارقاسىندا كادر پروبلەماسى قىسقا مەر­زىمنىڭ ىشىندە وڭ شەشىلۋى مۇمكىن. الماتىداعى قازاتك, كۋپس, حالىق شارۋاشىلىعى سياقتى, لوگيس­تيكا, كولىك, قويما شارۋاشىلىعى جانە باسقا دا ماماندار دايارلايتىن سالالىق وقۋ ورىندارىنىڭ بولۋى كادرلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن جويادى دەگەن ۇمىتتەمىز. سونداي-اق, DP World سەرىك­تەستەرىمىزبەن بىرلەسىپ, اەا كومپانياسىن باسقارۋشى قىزمەتكەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا تۇراقتى جۇمىس جۇرگىزىلەدى. قازىرگى كەزدە اەا اۋما­عىندا قازاتك فيليالىن اشۋ جونىندە جۇمىستار بەلسەندى تۇردە جۇرگىزىلۋدە. ءبىز وڭىرىمىزدەگى ورتاشا جالاقىنى ەلىمىز بويىنشا وسى سالاداعى ورتاشا جالاقىدان ەڭ بولماعاندا 50%-عا ارتتىرۋ تۋرالى الدىمىزعا ماقسات قويىپ وتىرمىز, بۇل نەعۇرلىم بىلىكتى كادرلاردى وزىمىزگە تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. – اەا تاراپىنان سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن ازايتۋ جانە ونداي جاعدايلار تۋىنداپ جاتسا, شىعىنداردى ازايتۋ بويىنشا قانداي جۇمىس جۇرگىزىلەدى؟ – الەمدىك قاۋىمداستىقتا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس ءار ازاماتتىڭ بورىشى بولىپ سانالادى. وكىنىشكە قاراي, ءبىزدىڭ قوعامدا سىبايلاس جەمقورلىق­قا قارسى كۇرەس – مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسى دەگەن پىكىر قالىپتاسقان. ءبىز كومپانيا ىشىندە دە, ودان تىس جەردە دە سىبايلاس جەمقورلىققا توزبەۋ­شىلىككە ۇمتىلامىز. بۇگىنگى تاڭدا ءبىزدىڭ الدىمىزدا شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ بەلگىلى ءبىر تالاپتارىنا, سونىڭ ىشىندە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس ماسەلەسىنە سايكەس بولۋ قاجەتتىلىگى تۇر. قازىر ءبىز حالىق­ارالىق ءساي­كەستىك سەرتيفيكاتىن جانە سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى كۇرەس ستاندارتىن الۋ ءۇشىن جۇمىس جاساپ جاتىرمىز. ءىرى حالىقارالىق ينۆەستورلار مۇنداي ستاندارتتارى جوق كومپانياعا ينۆەستيتسيا سالمايدى. ياعني, بۇل ءبىز ءۇشىن سىبايلاس جەمقورلىقتى بولدىرماۋ ناقتى قاجەتتىلىك بولىپ تابىلادى. سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرى تۋىنداعان جاعدايدا وعان قارسى قالاي ارەكەت جاساۋ كەرەكتىگىن ءاربىر قىزمەتكەردىڭ ءبىلۋى ءتيىس. بۇل – ءبۇ­كىل كومپانيانىڭ قىزمەتىنە قا­تىستى, قۇجاتتاردان رەسىمدەۋدەن باس­تاپ, قىزمەتكەرلەردى كوتەرمەلەۋ نەمەسە جازالاۋمەن اياقتالاتىن ۇزاق ۇدەرىس. ءبىزدىڭ قازاقستاندىق زاڭ­ناما, ادەتتە پوستفاكتۋم جۇمىس ىستەيدى, ياعني سىبايلاس جەمقورلىق جاسالعاننان كەيىن جازالايدى, ال ەۋروپالىق زاڭدار – وسى قۇقىق بۇزۋشىلىقتى بولدىرماۋعا تىرىسادى. ولار سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى وزدەرىنىڭ ىشىندە عانا كۇرەسىپ قويماي, بۇل ۇدەرىستە شەتەلدىك كومپانيالاردى ءوز ستاندارتتارىنا سايكەس بولۋعا ماجبۇرلەيدى. سونداي-اق, سىبايلاس جەمقورلىق ءۇشىن جانە كۇماندى سەرىكتەستەرمەن ىنتىماقتاستىقتا بولعانى ءۇشىن سالىناتىن ايىپپۇلدار ەۋروپادا وتە سالماقتى, سوندىقتان ينۆەستورلارىمىز بىزگە دە وسىنداي تالاپتار قويادى. سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن تومەندەتۋگە بايلانىستى ادامي فاكتوردىڭ اسەرىن «ءبىر تەرەزە قاعيداتى» بويىنشا تومەندەتۋ جانە سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ پايدا بولۋ تاۋەكەلىن ازايتۋ ءۇشىن اەا قاتىسۋ­شىلارعا ونلاين رە­جىمىندە قىزمەت كورسەتەتىن «نوماد» اق­پارات­تىق جۇيەسىن ەنگىزۋ جۇمىس­تارى اتقارىلىپ جاتىر. قاتى­سۋشىعا مەملەكەتتىك ورگان­­دار­مەن بايلانىس جاساماي-اق, تەك كومپانيانىڭ باسقارۋشىسىمەن تىكەلەي قاتىناسۋعا بولادى. – ەلەكتروندىق ساۋدا-سات­تىقتى دامىتۋ باعى­تىن­دا «قور­عاس-شىعىس قاقپاسى» اەا تارا­پىنان قانداي قادامدار جاسالىپ جاتىر؟ – وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, ەلەك­تروندىق ساۋدا – بۇل قازىرگى زامانعى ساۋدانىڭ ترەندى. ەلەكتروندىق ساتۋدىڭ كولەمى قارقىنمەن وسۋدە جانە بۇل فاكتوردى ەسكەرمەۋ قاتەلىك بولادى. باسقارۋشى كومپانيا, ارينە, اەا قاتىسۋشىلارىنىڭ بۇل ۇدەرىسكە قاتىسۋى ءۇشىن بار­لىق جاعدايدى جاسايدى. اەا-نىڭ اۋماعىندا حالىقارالىق پوشتا قاتىناستارى ورىندارىن اشۋ جوسپارلانعان. قتج ەكس­پرەسپەن بىرلەسىپ ەكسپرەسس-جۇكتەردى جونەلتۋ جوباسى جاسالىپ جاتىر. ەلىمىزدىڭ ەڭ ءىرى مەگاپوليسى الماتى قالاسىنىڭ جاقىن (300 كم) ورنالاسۋى جانە باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي جاڭا كۇرەجولىمەن جۇكتى جەتكىزۋدىڭ ىڭعايلى بولۋى تا­ۋاردى سوڭعى تۇتىنۋشىعا جەتكىزۋدى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن ينتەرنەت الاڭدارىن ءتيىمدى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. – اڭگىمەمىزدى كومپانيانىڭ كەلەسى جىلعا قانداي جوسپار­لار جاساپ وتىرعانىمەن قورىتىن­دىلاساق. – ءبىرىنشى كەزەكتە بۇل – ءبىزدىڭ «نوماد» اپ­پاراتتىق-باعدار­لامالىق جوبامىزدى جۇزەگە اسىرۋ. 2017 جىلى ءبىرىنشى توقساننىڭ اياعىندا اقپاراتتىق جۇيەنى ونەر­كاسىپتىك پايدالانۋعا ەنگىزۋ جوس­پار­لانۋدا. قازىر قىزمەتتىك تەستىلەۋدى اياقتايمىز, سودان كەيىن قوسىمشا تەستىلەۋگە كوشەمىز. ونى 100-دەن استام ادام جاسادى. «نوماد» پلاتفورماسىن دايىنداعان ەڭ مىقتى وتاندىق كومپا­نيالار, ال كەڭەس­شىلەر, جوعارىدا ايتىپ كەتكەن DP World بولدى. بۇل جۇيە قانداي بولۋى كەرەك, ولاردىڭ قان­داي دامۋ جولدارى بار, نەگە ۇمتىلۋ كەرەك دەگەن ماسە­لە­لەردى سولار تۇسىندىرەدى. ماقساتىمىز بارلىق لوگيس­تيكا­عا قاتىسۋشىلاردىڭ ءوزارا ءىس-ارەكەت­تەرىنىڭ بىرىڭعاي پلاتفورماسىنا قول جەتكىزۋ بولدى. ءبىز الداعى ۋاقىتتا ينۆەستورلار سانىن ارتتىرۋدى جوس­پارلاپ وتىرمىز. بۇگىنگى كۇنى ءبىز ەكى قىتايلىق پرو­ۆين­تسيامەن, بىرنەشە ەۋروپالىق ينۆەستورلارمەن جانە رەسەيلىك كومپانيامەن جۇمىسىمىزدى جالعاستىرىپ جاتىرمىز. قاتىسۋشىلار «نوماد» بىرىڭعاي اقپاراتتىق لوگيستيكالىق جۇيەنى پايدالانا وتىرىپ «ءبىر تەرەزە قاعيداتى» بويىنشا جۇمىس ىستەيدى دەپ جوسپارلانۋدا. تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلەنى ايتا كەتەيىن, ءبىزدىڭ جۇيەنىڭ كومەگىمەن حالىقارالىق تاسىمالداۋشىلار مەن وندىرۋشىلەر قازاقستاندىق كومپانيالارمەن جاقىن تانىسا الادى جانە لوگيستيكا بويىنشا سەرىكتەس رەتىندە ولاردى تاڭداي الادى. اڭگىمەلەسكەن سانجار ءامىرحانوۆ